1. Historia Sił Zbrojnych RP Wojsko Polskie to ogólna nazwa polskich sił militarnych stanowiących formacje zbrojne państwa polskiego. Na przestrzeni dziejów możemy wyodrębnić: • Formacje bojowe królestwa w okresie panowania dynastii Piastów i Jagiellonów • Wojsko I Rzeczypospolitej, a w tym: • o armię koronny o armię litewską • Armię Księstwa Warszawskiego • Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego • Legiony Polskie, w tym wszystkie organizacje i formacje bojowe czasów rozbiorów. • Wojsko Polskie II RP • Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie • Armię Krajową i inne formacje niepodległościowe walczące z okupacją niemiecką i sowiecką • Polskie Siły Zbrojne w ZSRR • Siły Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej • Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Prezydent RP a Siły Zbrojne. W świetle przepisów Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku organem, w którym skupia się zwierzchnictwo i ogólne kierownictwo nad siłami zbrojnymi RP jest Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. • W myśl art. 126 ust. 2. Prezydent stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. • Przepis art. 134 ust. 1. powierza Prezydentowi sprawowanie najwyższego zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi w następujący sposób: w ust. 2 wskazuje się, że Prezydent w czasie pokoju sprawuje zwierzchnictwo za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej. • Przekazanie Prezydentowi RP zwierzchności nad Siłami Zbrojnymi RP jest wyrazem symbolicznego skupienia władzy wojskowej w organie, z którym wiąże się godność najwyższej reprezentacji władzy państwowej w stosunkach wewnętrznych, aniżeli uczynienie z niego faktycznego zwierzchnika, dysponującego najwyższą władzą nad siłami zbrojnymi. • Zgodnie z art. 134 ust. 5. Prezydent nadaje również przewidziane ustawami stopnie wojskowe w uzgodnieniu z Ministrem Obrony Narodowej:

• w art. 134 ust. 6 przewiduje się, iż uprawnienia Prezydenta wynikające ze zwierzchnictwa nad siłami zbrojnymi w czasie pokoju określi ustawa;
• w art. 136 określono, że Prezydent w sytuacjach nagłych – bezpośredniego zewnętrznego zagrożenia państwa, zarządza mobilizację (powszechną lub częściową) oraz użycie Sił Zbrojnych do obrony RP, ale tylko na wniosek Prezesa Rady Ministrów.
  Uprawnienia kontrolne przejawiają się w:
• procesie stanowienia ustaw, a mianowicie Prezydent może odmówić podpisania ustawy i z odpowiednio podpisanym wnioskiem przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia, może również przed podpisaniem ustawy wystąpić ze stosownym wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją, zgodności aktu normatywnego z Konstytucją lub ustawami. Takimi aktami prawnymi są również akty wydawane przez Ministra Obrony Narodowej;
• prawie do składania wstępnego wniosku o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu osób wchodzących w skład Rady Ministrów, w tym i Ministra Obrony Narodowej;
• prawie występowania z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli (NIK) w stosunku do resortu obrony narodowej, w tym i sił zbrojnych. W tym wypadku NIK przedkłada informacje o wynikach kontroli Prezydentowi oraz Sejmów.

3. Minister Obrony Narodowej Minister Obrony Narodowej jest naczelnym organem administracji państwowej w dziedzinie obronności państwa. Kieruje resortem obrony narodowej, w tym przede wszystkim całokształtem działalności Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej. Przygotowuje projekty założeń obronnych państwa oraz sprawuje ogólne kierownictwo w sprawach wykonywania powszechnego obowiązku obrony. Konstytucja RP przyznaje Ministrowi Obrony Narodowej prawo realizacji uprawnień Prezydenta RP w zakresie zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi w czasie pokoju. W zakresie odpowiedzialności Urzędu Ministra Obrony Narodowej znajduje się m.in.: • kierowanie w czasie pokoju całokształtem działalności sił zbrojnych; przygotowywanie założeń obronnych państwa, w tym propozycji dotyczących rozwoju i struktury sił zbrojnych; • realizowanie generalnych założeń, decyzji i wytycznych Rady Ministrów w zakresie obrony państwa; • sprawowanie, w zakresie powierzonym przez Radę Ministrów, ogólnego nadzoru nad realizacją zadań obronnych przez organy administracji państwowej, instytucje państwowe, samorządy, podmioty gospodarcze itp.; • sprawowanie ogólnego kierownictwa w sprawach wykonywania powszechnego obowiązku obrony; zawieranie umów międzynarodowych, wynikających z decyzji Rady Ministrów, dotyczących udziału polskich kontyngentów wojskowych w międzynarodowych misjach pokojowych i akcjach humanitarnych oraz ćwiczeń wojskowych prowadzonych wspólnie z innymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi. • Minister ON kieruje działalnością resortu obrony i Sił Zbrojnych bezpośrednio oraz przy pomocy szefa Sztabu Generalnego WP, sekretarza lub sekretarzy oraz podsekretarzy stanu.
4. Struktura Sił Zbrojnych RP. Skład bojowy W skład Sił Zbrojnych RP wchodzą jako ich rodzaje: • Wojska Lądowe (ok. 47 000 żołnierzy) • Siły Powietrzne (ok. 16 000 żołnierzy) • Marynarka Wojenna (ok. 8000 żołnierzy) • Wojska Specjalne (ok. 2500 żołnierzy)  W trakcie tworzenia są Narodowe Siły Rezerwowe, które jednak nie są osobnym rodzajem Sił Zbrojnych RP, lecz mają na celu zapewnienie kadr dla uzupełnienia etatów w każdym z czterech rodzajów Sił Zbrojnych RP.  W skład Sił Zbrojnych RP wchodzi również Żandarmeria Wojskowa jako ich wyodrębniona i wyspecjalizowana służba – organ ścigania. ŻW kontroluje także dyscyplinę wojskową.  Odrębnym elementem Sił Zbrojnych RP (poza strukturami rodzajów wojsk) jest również Dowództwo Garnizonu Warszawa w skład którego wchodzą jednostki zabezpieczenia stołecznego garnizonu oraz kilka innych jednostek na terenie kraju (głównie łączności i dowodzenia).  Funkcję informacyjną i bezpieczeństwa na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej, Sił Zbrojnych RP i obronności Rzeczypospolitej Polskiej pełnią służby specjalne. Są nimi: • Służba Kontrwywiadu Wojskowego • Służba Wywiadu Wojskowego Są one poza strukturą Sił Zbrojnych RP. Jednakże w razie ogłoszenia powszechnej lub częściowej mobilizacji oraz w razie wojny ww. instytucje stają się częścią Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Te instytucje w różny sposób mogą kontrolować, zadaniować: Minister ON, Prezes Rady Ministrów, Komisja ds. Służb Specjalnych Sejmu RP i Kolegium ds. Służb Specjalnych. Zmiana w strukturach dowodzenia : Dwa główne dowództwa zamiast dotychczasowych dowództw sił lądowych, powietrznych, morskich i specjalnych; Sztab Generalny w zmienionej roli, taka sama struktura na czas pokoju i wojny - od nowego roku w armii obowiązuje nowy system dowodzenia. W miejsce czterech odrębnych dowództw rodzajów sił zbrojnych, rozwiązanych z końcem roku, powstały dwa dowództwa połączone - Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych, odpowiedzialne za przygotowanie armii do działań i jej funkcjonowanie w czasie pokoju, oraz Dowództwo Operacyjne RSZ dowodzące (tak jak dotychczasowe Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych) wojskami wydzielonymi do misji zagranicznych i przejmujące dowodzenie w czasie kryzysu lub wojny. Wojska Lądowe, Siły Powietrzne, Marynarka Wojenna i Wojska Specjalne są reprezentowane przez swoje inspektoraty w Dowództwie Generalnym RSZ. Dowództwu Generalnemu podlegają także w nowej strukturze Inspektorat Wsparcia SZ oraz - poprzez Inspektorat Rodzajów Wojsk, formacje podporządkowane wcześniej Sztabowi Generalnemu, jak szefostwo wojsk inżynieryjnych, wojsk obrony przed bronią masowego rażenia czy wojskowej służby zdrowia.

Główne założenia reformy : • Stworzenie trzech niezależnych struktur odpowiedzialnych za planowanie, dowodzenie ogólne i dowodzenie operacyjne (kompatybilność z systemem NATO). • Zmiana charakteru działania i uprawnień szefa Sztabu Generalnego (z centralnego organu dowodzenia na organ pomocniczy ministra obrony narodowej). • Zmniejszenie liczby organów centralnych, oszczędności finansowe. • Konsolidacja poszczególnych sił zbrojnych – wg systemu joint. • Zwiększenie cywilnej kontroli nad siłami zbrojnymi. • Ujednolicenie funkcjonowania wojska w czasie „P” i w czasie „W”. • Wzmocnienie funkcji Dowódcy Operacyjnego. 5. Zadania i funkcje SZ RP. Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic. Siły Zbrojne zachowują neutralności w sprawach politycznych oraz podlegają cywilnej i demokratycznej kontroli." “Siły Zbrojne ponadto mogą brać udział w zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działaniach antyterrorystycznych, akcjach poszukiwawczych oraz ratowania życia ludzkiego, a także w oczyszczaniu terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwianiu.” Siły Zbrojne RP utrzymują gotowość do realizacji trzech rodzajów misji: • zagwarantowania obrony państwa i przeciwstawienia się agresji w ramach zobowiązań sojuszniczych • udziału w procesie stabilizacji sytuacji międzynarodowej oraz w operacjach reagowania kryzysowego i humanitarnych • wspierania bezpieczeństwa wewnętrznego i pomoc społeczeństwu. 6. Misje SZ RP po za granicami kraju. Udział Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach poza granicami państwa jest istotnym instrumentem polityki zagranicznej i potwierdzeniem odpowiedzialności Polski za kształtowanie bezpieczeństwa międzynarodowego. Jednocześnie jest on źródłem doświadczeń operacyjnych i wyznacznikiem kierunków transformacji polskiej armii. Głównym celem udziału w operacjach międzynarodowych jest: • obrona interesów narodowych przed zewnętrznymi zagrożeniami poprzez likwidowanie źródeł kryzysów oraz wygaszanie konfliktów w bliższym i dalszym otoczeniu strategicznym Rzeczypospolitej Polskiej; • budowa stabilnego środowiska bezpieczeństwa; • umacnianie instytucji i organizacji bezpieczeństwa międzynarodowego; • wypełnianie zobowiązań sojuszniczych, poprzez zacieśnianie dwustronnej oraz wielostronnej współpracy wojskowej i pozawojskowej z sojusznikami, koalicjantami, partnerami; • zapobieganie katastrofom humanitarnym; • reagowanie na sytuacje naruszające prawa człowieka. 7. Szkolnictwo SZ RP. W 2000 roku Departament Nauki i Szkolnictwa Wojskowego MON przygotował koncepcję reorganizacji szkolnictwa wojskowego. Polegała ona likwidacji do 2006 wszystkich akademii i wyższych szkół oficerskich. We wrześniu 2002 rozwiązano Wojskową Akademię Medyczną w Łodzi, Wyższą Szkołę Oficerską im. Stefana Czarnieckiego w Poznaniu oraz Wyższą Szkołę Oficerską im. gen. Józefa Bema w Toruniu. Jednocześnie przekształcono Wyższą Szkołę Oficerską im. Tadeusza Kościuszki w Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Lądowych we Wrocławiu z wydziałami zamiejscowymi w Poznaniu i Toruniu W grudniu 2003 Departament Kadr i Szkolnictwa Wojskowego MON przygotował kolejną koncepcję reformy szkolnictwa. Przewidywała ona trzy warianty.  W pierwszym – struktura i zadania szkolnictwa wojskowego pozostawały bez zmian.  W drugim przewidywano utworzenie wydziału marynarki wojennej w Akademii Obrony Narodowej.  W trzecim wyższe szkoły oficerskie i Akademia Marynarki Wojennej miały zostać przekształcone w centra szkolenia. Wojskowa Akademia Techniczna miała zostać uczelnią cywilną, a Wydział Techniki Wojskowej WAT planowano włączyć do Akademii Obrony Narodowej. • Po wejściu w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym we wrześniu 2005 rozpoczęto prace nad dalszymi zmianami w szkolnictwie wojskowym. Ustawa ta zniosła rozdzielność szkolnictwa wojskowego i cywilnego wprowadzając jednolite standardy kształcenia. Ponownie powrócono do koncepcji utworzenia Uniwersytetu Obrony Narodowej. Uczelnia ta miała powstać w wyniku połączenia istniejących uczelni wojskowych. Brak zrozumienia założeń reformy ze strony nowego kierownictwa MON z Ministrem ON Aleksandrem Szczygłą na czele spowodował, że i tym razem została ona odrzucona. • W 2007 przyjęto wariant zachowawczy utrzymując trzy akademie i dwie szkoły oficerskie, które nie spełniały większości wymagań Prawa o szkolnictwie wyższym. • Przeprowadzona w tym czasie kontrola przez Najwyższą Izbę Kontroli stwierdziła fatalną sytuację kadrową. Akademia Obrony Narodowej w 2007 zatrudniała 56 profesorów i doktorów habilitowanych, w tym tylko 10 wojskowych, w Wojskowej Akademii Technicznej było ich odpowiednio 150 i 3, w Akademii Marynarki Wojennej - 50 i 13, w Wyższej Szkole Oficerskiej Sił Powietrznych - 15 i 7, a Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych - 9 i 2. Łącznie we wszystkich uczelniach na 280 profesorów i doktorów habilitowanych było zaledwie 35 wojskowych. • W 2002, w związku z likwidacją korpusu chorążych, rozformowano wszystkie szkoły chorążych. W 2004 rozwiązano szkoły podchorążych rezerwy, które zastąpiono Kursami Szkolenia Rezerw. Zmniejszono też liczbę szkół podoficerskich z 10 do 8. • W grudniu 2010 z czterech podoficerskich szkół wojsk lądowych pozostała tylko jedna w Poznaniu. Rozwiązano też szkołę podoficerską Sił Powietrznych w Koszalinie. Spowodowało to zmniejszenie ogólnej liczby szkół podoficerskich z 8 do 4, które podporządkowano centrom szkolenia.
Szkolnictwa wojskowego w 2010 • Akademie wojskowe • Akademia Obrony Narodowej - Warszawa • Akademia Marynarki Wojennej - Gdynia • Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego - Warszawa • Wydział Wojskowo-Lekarski Uniwersytetu Medycznego - Łódź • Wyższe szkoły oficerskie • Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. Tadeusza Kościuszki - Wrocław • Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych- Dęblin Podoficerskie szkoły zawodowe • Szkoła Podoficerska Wojsk Lądowych - Wrocław • Szkoła Podoficerska Wojsk Lądowych - Poznań • Szkoła Podoficerska Wojsk Lądowych - Zegrze Centra szkolenia • Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych im. Stefana Czarnieckiego - Poznań • Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych Drawsko - Oleszno • Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia im. gen. Józefa Bema - Toruń Ogólnokształcące Liceum Lotnicze im. F. Żwirki i S. Wigury w Dęblinie.
Plany rozwoju szkolnictwa wojskowego • W planach MON z 2010 r. przewidywano utrzymanie dotychczasowej liczby uczelni, przy czym Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Lądowych i Wyższą Szkołę Oficerską Sił Powietrznych planowano przekształcić odpowiednio w Akademię Wojsk Lądowych we Wrocławiu i Akademię Sił Powietrznych w Dęblinie. Oznaczało to rezygnację z utworzenia jednej silnej uczelni o randze uniwersytetu i pozostawienie wojskowego szkolnictwa wyższego na poziomie, jaki państwowe zawodowe uczelnie cywilne osiągnęły w latach 70 XX w. Funkcjonowanie 5 akademii wojskowych dla niespełna 100 tysięcznych Sił Zbrojnych RP i ich potrzeb na poziomie 500 oficerów młodszych rocznie stanowiłoby niewątpliwie ewenement w światowym szkolnictwie wojskowym. • Projekty Ministerstwa ON zostały zahamowane w marcu 2011 r. vetem prezydenta Bronisława Komorowskiego, który nie podpisał ustawy o utworzeniu Akademii Sił Powietrznych. W listopadzie 2011 r. w założeniach rozwoju SZ RP do 2022 r. uznano potrzebę konsolidacji szkolnictwa i utworzenie w miejsce istniejących 5 uczelni 1-2 uczelni wojskowych utworzonych na bazie Wojskowej Akademii Technicznej i Akademii Obrony Narodowej. Ta druga, jako Akademia Bezpieczeństwa Narodowego ma kształcić kadry dla wszystkich służb zajmujących się bezpieczeństwem państwa. Pozostałe uczelnie wojskowe mają być przekształcone w ośrodki szkolenia poszczególnych rodzajów sił zbrojnych.