Tutaj proszę szybko Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej jako wyraz rozczarowania pisarki ideami pozytywistycznymi i klęską powstania, wraz z którą nastąpił kres wspólnoty pracy, zamierzeń i walki.

2. Autorka nie dokonuje pełnej krytyki pozytywizmu, lecz poprzez problematykę powieści podkreśla jak ważne w życiu społeczeństwa polskiego powinny być treści demokratyczne i kult pracy, postrzegane jako wielkie zdobycze cywilizacji. Wskazuje również na możliwości wdrażania idei pozytywistycznych.

Rozwinięcie

1. W „Nad Niemnem” Eliza Orzeszkowa porusza kwestie, związane z pozytywistycznymi hasłami pracy u podstaw i pracy organicznej, utylitaryzmem, wartością ziemi ojczystej i etosem pracy.

2. Praca organiczna: a) wyjaśnij pojęcie „pracy organicznej”. b) Orzeszkowa w „Nad Niemnem” ukazuje panoramiczny obraz szlachty polskiej pod koniec XIX wieku. Bohaterowie dzieła są przedstawicielami arystokracji, ziemiaństwa i częściowo schłopiałej szlachty zaściankowej. Porównaj styl życia wybranych bohaterów: Zygmunta Korczyńskiego, Teofila Różyca, Benedykta i Emilii Korczyńskich, Jana i Anzelma Bohatyrowiczów. Określ różnice między nimi. Co decyduje o wartości tych ludzi?

c) w problematykę dzieła autorka wpisała postulat przeprowadzenia reform i pojednania zwaśnionych stron. Dlaczego jest to tak ważne? Swoje przemyślenia odnieść do założeń hasła „pracy organicznej”.

3. Praca u podstaw: a) zdefiniuj pojęcie „pracy u podstaw”.

b) w powieści Orzeszkowej głosicielem hasła „pracy u podstaw” jest Witold Korczyński – dzięki zdobytej w szkołach wiedzy chętnie udziela rad chłopom, pragnie wprowadzać zmiany usprawniające powadzenie gospodarstwa. Justyna Orzelska pragnie uczyć wiejskie dzieci. Jakie znaczenie dla przyszłości narodu mają działania Witolda i Justyny?

4. Utylitaryzm: a) wyjaśnij pojęcie „utylitaryzmu”.

b) utylitaryzm w dziele Orzeszkowej jest jednym z mierników wartości człowieka. szczerą sympatię wzbudzają bohaterowie, którzy dzięki swojej pracy i postawie są użyteczni dla kraju i społeczności, w której żyją: Jan i Anzelm Bohatyrowiczowie. Ci, którzy wiodą próżniaczy tryb życia, pragną wyłącznie rozrywek i unikają pracy (Emilia, Zygmunt, Różyc) są bezużyteczni i nieszczęśliwi, skupieni wyłącznie na sobie. Zastanów się, czy praca i wysiłek Benedykta Korczyńskiego nosi znamiona utylitaryzmu? 5. Wartość ziemi ojczystej: Orzeszkowa podkreśla wartość ziemi ojczystej, o którą należy szczególnie dbać ze względu na trudną sytuację narodu polskiego, oczekując na odzyskanie niepodległości. Ziemia ukazana jest jako idea ojczyzny, symbol trwałości narodu niezależnie od okoliczności politycznych. W jaki sposób przywiązanie do ziemi ojczystej u rodowej okazują Witold, Benedykt i Bohatyrowiczowie?

6. Etos pracy: a) zdefiniuj pojęcie „etos pracy”.

b) praca w „Nad Niemnem” stanowi podstawowy miernik wartości człowieka, stanowi o jego godności, nadaje sens jego życiu i poczucie szczęścia. Dla Benedykta Korczyńskiego praca nierozerwalnie łączy się z umiłowaniem ziemi, uważa ją za sens swego życia i akt patriotyzmu. Marta Korczyńska – praca sprawia, że czuje się potrzebna, jest sensem jej egzystencji. Justyna Orzelska – w pracy odnajduje prawdziwą radość, dzięki niej jej życie staje się wartościowe. Jan i Anzelm Bohatyrowiczowie – praca daje im zadowolenie, poczucie godności i wolności, stanowi źródło utrzymania. Witold Korczyński – pracę postrzega jako obowiązek każdego obywatela wobec kraju.

Zakończenie W powieści „Nad Niemnem” Eliza Orzeszkowa poruszyła ważne idee pozytywistyczne, wskazując jednocześnie możliwości ich realizacji. Zastanów się, jakie znaczenie miały dla ówczesnych Polaków miały postulaty pisarki.