Termin „sarmatyzm” pojawił się w połowie lat 60. XVIII w. Oświecenie nadało mu zabarwienie negatywne określając nim karykaturę przedstawicieli zdegenerowanej już ówcześnie tradycyjnej kultury szlacheckiej. Dla ideologów wczesnej fazy oświecenia sarmatyzm oznaczał zaściankowość i ciemnotę, odgrodzenie się od głównych nurtów kultury europejskiej i rytmu jej przemian, megalomanię i ksenofobię, pieniactwo i warcholstwo. Sarmatyzm wyrósł z zainteresowania genealogią Słowian, zwłaszcza w dobie renesansu, w wyniku budzącej się samoświadomości różnych narodów i kultur narodowych. Rzeczpospolita była wówczas narodem wielojęzycznym i wielowyznaniowym. Potrzebowała zatem ideologii wspólnej, ideologii więzi i porozumienia, mitu, czyli zrytualizowanego wzorca zachowań społecznych, czerpiącego autorytet z prawdziwej czy rzekomej wspólnej przeszłości: przeszłości ludu szerokich przestrzeni, wolnego, dumnego i rycerskiego, jak na wpół już wówczas legendarni dawni Sarmaci. Owe poszukiwania przeszłości były wyrazem dumy narodowej i nobilitacji narodów uważanych niegdyś przez starożytnych Greków i Rzymian za barbarzyńskie. Hipotezy sarmackiej etnogenezy Polaków snuł już Jan Kochanowski wywodząc Słowian od „starodawnych Sauromatów”, sarmatki zaś od Amazonek. Mit przodków – Sarmatów miał w czasach Kochanowskiego znaczenie wychowawcze, ukazywał bowiem lud rycerski i kochający wolność, ścierający się (zawsze zwycięsko) z wojskami starożytnego Rzymu, był zatem świadectwem i argumentem tradycyjnej niezawisłości narodu polskiego oraz rycerską pobudką dla współczesnych. Świadectwem kontynuacji tych poglądów są liczne utwory literackie takich twórców jak Wacław Potocki, czy Jan Chryzostom Pasek. Zajmijmy się zatem krótkim przeanalizowaniem świata Sarmatów jaki zarysowuje się z kart dzieł wyżej wspomnianych poetów.