I STRUKTURA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ 35. Organizacja administracji publicznej Administracja publiczna realizowała cele państwa w zakresie funkcji wykonawczych w sposób bezpośredni i praktyczny. Dla realizacji zadań państwo powoływało rozbudowany zespół organów administracyjnych (urzędów), tworzyło wyspecjalizowane zakłady publiczne, przedsiębiorstwa państwowe lub przekazywało okreslone funkcje organom samorządu. Wszystkie te jednostki składały się na aparat administracji publicznej, który posiadał uprawnienia do wykonywania funcki administracyjnych. Jednostkom tego aparatu przyznano władztwo administracyjne w zalezności od rodzaju i zakresu wykonywanych działań. Przejawiało się to wprowadzaniem aktów administracyjnych. Aparat administracji publicznej według kryterium zasięgu terytorialnego wyróżniono administrację centralną i terytorialną (lokalną). Administracja centralna wykonywana była przez Radę Ministrów i ministrów. Administracja terytorialna natomiast dzieliła się na administrację rządową i samorząd. Terytorialne organy administracji rządowej dzieliły się na : ·administrację ogólną (polityczna, zespolona) – realizacja zadań resortu spraw wewnętrznych ·administrację specjalną (niezespolona) – realizacja zadań pozostałych resortów Dla celów administracji ogólnej państwo zostało podzielone na : ·województwa ·powiaty ·gminy miejskie ·gminy wiejskie W 1939r istniało w Polsce 16 województw i jedno miasto wydzielone – Warszawa, 264 powiaty (w tym 23 grodzkie, lub inaczej mówiąc miejskie), 611 gmin miejskich i 3195 gmin wiejskich. Początkowo w organizacji tych organów występowały znaczne odrębności. Szybko jednak dokonano unifikacji według jednolitego modelu strukturalnego, który wyglądał następująco: ·w województwach – wojewodowie (organy II instancji) ·w Warszawie – zamiast wojewody Komisarz Rządu ·w powiatach – starostowie powiatowi lub grodzcy (organy I instancji) ·w gminach miejskich i wiejskich nie występowały odrębne organy administracji ogólnej (funkcję tą pełniły organy wykonawcze samorządu terytorialnego) Specjalnąorganizację administracji terytorialnej posiadały resorty: ·Spraw wojskowych ·Sprawiedliwości ·Skarbu ·Poczt i Telegrafów (do 1932r) ·Reform Rolnych ·Częściowo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ·Przemysłu i Handlu ·Komunikacji ·Opieki Społecznej Podział kraju dla celów administracji specjalnej (niezespolonej) nie pokrywał się z podziałem dokonanym dla celów administracji ogólnej (okręgi sądowe, wojskowe, szkolne, kolejowe). Organy administracji rządowejzbudowane były na zasadzie hierarchiczno-instancyjnej czyli poporzadkowanie organów niższych organom wyzszym. Samorząd stanowił formę udziału społeczeństwa w samodzielnym zaspokajaniu potrzeb życia zbiorowego o znaczeniu lokalnym bądź grupowym. Samorząd dzielił się na: ·Terytorialny (powszechny) ·gospodarczy ·zawodowy Pozycja samorządu w państwie zależała zawsze od ustroju politycznego. Ustroje demokratyczno-liberalne opowiadały się za szerokim udziałem samorządu w rozwiazywaniu i zaspokajaniu lokalnych bądź grupowych potrzeb ludności i wyposażały go w dużą samodzielnośćfunkcjonalną, ustroje niedemokratyczne dążyły do ograniczenia jego kompetencji i samodzielności aż do całkowitego podporządkowania organom administracji. W II Rzeczypospolitej intencją twórców konstytucji marcowej było oparcie ustroju politycznego państwa na rozbudowanym samorządzie, biorącym udział w realizowaniu zadań państwa w zakresie administracji, kultury i gospodarki narodowej. Konstytucja kwietniowa zmierzała do ograniczenia jego roli w rozwiazywaniu problemów życia zbiorowego i uczynienia z niego dodatku do organów administracji rządowej. Stwierdzała ona, że samorząd urzeczywistnia zadania administracji państwowej w zakresie potrzeb miejscowych. 36. Postawy prawne organizacji i działalności administracji. Przepisy prawa administracyjnego określały organizację, zakres i formy działania administracji publicznej. Wymieniano 3 grupy przepisów: ·ustrojowe prawo administracyjne – normowało organizację aparatu administracyjnego państwa ·materialne prawo administracyjne – regulowało różne dziedziny życia zbiorowego (przesłanki polityczne, społeczne i ekonomiczne), które obejmował swą działalnością aparat administracyjny państwa. Prawo to ustalało uprawnienia i obowiązki organów administracji publicznej, oraz prawa i obowiązki obywateli. ·Proceduralne prawo administracyjne – określało formy działania i tryb funkcjonowania organów administracyjnych oraz uprawnienia obywateli w toku postępowania administracyjnego oraz system kontroli działalności administracji. W konstytucji kwietniowej pominięte zostały te postanowienia dotyczące administracji, które miały zabarwienie demokratyczno-liberalne. Ustawowe źródła prawa administracyjnego podlegały w okresie II Rzeczypospolitej częstym zmianom, związanym z likwidacją przepisów zaborczych i tworzeniem jednolitego systemu polskiego prawa administracyjnego, a po 1926r wynikały także z politycznych potrzeb obozu sanacyjnego. Uzupełniały je rozporządzenia Rady Ministrów, ministrów i wojewodów wydawane w celu wykonania ustaw. Publikowane były w Dzienniku Ustaw, Monitorze Polskim, dziennikach urzędowych ministerstw, Dzienniku Ustaw Śląskich i dziennikach wojewódzkich.

II ADMINISTRACJA CENTRALNA 37. Rada Ministrów Stanowiła centralny organ administracji publicznej. Funkcje polegały na : ·uzgadnianiu działalności administracyjnej ministrów, ·rozpatrywaniu sprawozdań poszczególnych ministrów, ·zatwierdzaniu statutów organizacyjnych ministerstw Uprawnienia administracyjne Rada Ministrów realizowała przez wydawanie zarządzeń, podejmowanie uchwał, wydawanie aktów administracyjnych. W łonie Rady Ministrów istniał Komitet Ekonomiczny składający się z ministrów stojących na czele resortów gospodarczych. Do jego zadań należało opracowywanie programu gospodarczej działalności rządu. W II Rzeczypospolitej występował proces wzrostu samodzielnych uprawnień administracyjnych prezesa Rady Ministrów. Na mocy ustaw szczególnych uzyskał on uprawnienia do sprawowania ogólnego kierownictwa i nadzoru w sprawach personalnych całej administracji. Wzrastały też jego uprawnienia koordynacyjne w stosunku do działalności administracyjnej ministrów. Powiększały się również agendy i zakres działania Prezydium Rady Ministrów, organu pomocniczego premiera i Rady Ministrów.

38. Ministrowie

Byli członkami ciała kolegialnego Rady Ministrów oraz kierownikami wyodrębnionych na podstawie kryterium przedmiotowego działów (resortów) administracji państwowej. Ministra zastępował podsekretarz stanu (wiceminister). Aparatem pomocniczym było ministerstwo. Urzędnicy ministerstwa nie posiadali samodzielnej władzy, lecz sprawowali ją z upoważnienia ministra, w granicach określonych przepisami organizacyjnymi i poleceniami ministrów. Jednolite zasady organizacji ministerstw ustaliła Rada Ministrów dopiero w 1926r. Zmierzały one do wzmocnienia samodzielności i odpowiedzialności urzędników ministerialnych. Ministerstwo dzieliło się na departamenty na czele stali dyrektorzy. Departamenty dzieliły się na wydziały kierowane przez naczelników. Liczbę oraz kompetencje departamentów i wydziałów określały statuty organizacyjne ministerstw, zatwierdzane przez Radę Ministrów. Liczba resortów administracyjnych II Rzeczypospolitej wykazywała tendencję malejącą ze względów oszczędnościowych. W 1932 r istniały następujące resorty: ·Spraw Wewnętrznych ·Spraw Zagranicznych ·Sprawiedliwości ·Spraw Wojskowych ·Skarbu ·Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ·Rolnictwa i Reform Rolnych ·Przemysłu i Handlu ·Komunikacji ·Opieki Społecznej ·Poczt i Telegrafów W pierwszych latach powstało wiele urzędów centralnych niezależnych od ministrów. Wprowadzenie w konstytucji marcowej zasady, że każdy urzędnik musi podlegać ministrowi, który za jego działalność odpowiada przed sejmem, spowodowało podporządkowanie ich ministrom. Należały do nich m.in. Główny Urząd Statystyczny, Dyrekcja Monopoli Państwowych, Główny Urząd Miar, Główny Inspektor Pracy, Państwowy Instytut Geologiczny.

2. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (M.S.W.) – urząd administracji rządowej w Polsce istniejący w latach dwudziestolecia międzywojennego, bezpośrednio wywodzący się ze struktur powołanych przez władze regencyjnego Królestwa Polskiego. Był to jeden z najważniejszych i najbardziej rozbudowanych resortów II Rzeczypospolitej, mający kluczowe znaczenie w kwestii wpływu na sytuację społeczno-polityczną w państwie. Do jego głównych zadań należały następujące sprawy: utrzymywanie porządku i bezpieczeństwa publicznego, ogólny zarząd w kraju, nadzór nad samorządem terytorialnym oraz statystyka administracyjna. Po wybuchu II wojny światowej działalność w zakresie administracji spraw wewnętrznych przejęły odpowiednie organy Naczelnych Władz Państwowych na Uchodźstwie.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych II Rzeczypospolitej (1918–1939) 17 listopada 1918 r. Józef Piłsudski powołał rząd Jędrzeja Moraczewskiego. Pod względem prawno-organizacyjnym Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zachowało ciągłość ze strukturami działającymi wcześniej w ramach prowizorium rządowego Władysława Wróblewskiego. Mianowanie ministrem Stanisława Thugutta było natomiast nawiązaniem do działalności Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, w którym od 7 listopada 1918 r. sprawował on tę funkcję. Siedzibą ministerstwa od 1918 r. Był Pałac Zamoyskiego przy ul. Nowy Świat 69 w Warszawie. W tym samym budynku znajdowała się centrala służb policyjnych (pod adresem Nowy Świat 67). Minister Spraw Wewnętrznych był jednym z najważniejszych urzędników administracji rządowej. Jego pozycja w organach władzy państwowej była silna zarówno w okresie demokracji parlamentarnej jak i systemu autorytarnego. O dużej randze politycznej resortu świadczy fakt, że w szczególnie trudnych chwilach dla państwa teka ministra była obejmowana przez szefów rządu. W przypadku nieobecności Prezesa Rady Ministrów szef MSW stawał się najczęściej jego nieformalnym zastępcą poprzez przejęcie kierowania pracą całego gabinetu. Jego podpis na dokumentach państwowych znajdował się zaraz za podpisem premiera. Minister był zwierzchnikiem administracji ogólnej w terenie, sprawując nadzór nad działalnością władz administracyjnych II instancji (wojewodów) i I instancji (starostów). Na przestrzeni dwudziestolecia wchodził on również w skład takich struktur jak: Rada Obrony Państwa, Komitet Ekonomiczny Ministrów, Komitet Obrony Rzeczypospolitej. Biorąc pod uwagę kwestie finansowe, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, z budżetem na poziomie ok. 8% ogólnych wydatków państwa, ustępowało jedynieMinisterstwu Spraw Wojskowych oraz Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

    3.Organizacja terenowej administracji

W1918 roku po ponad stu dwudziestu latach zniewolenia, odradzająca się Rzeczypospolita staneła w obliczu konieczności wielopłaszczyznowej odbudowy kraju. Wśród wielu dziedzin wymagających stworzenia podstaw nowej organizacji na poziomie państwowym znalazła się także kwestia samorządu terytorialnego. Podjęte w tym obszarze prace miały na celu z jednej strony ujednolicenie funkcjonujących na obszarach poszczególnych zaborów regulacji prawnych, z drugiej zaś wybór optymalnego modelu administracji publicznej. Sprawa ta była o tyle trudna, iż państwo polskie funkcjonowało dotychczas w trzech odmiennych systemach prawnych, które w zasadniczy sposób różniły się przepisami dotyczącymi samorządów lokalnych. Ponadto poszczególne obozy polityczne różniły się w zakresie wizji podstaw przyszłej organizacji administracji publicznej

II ADMINISTRACJA TERYTORIALNA

1. Administracja rządowa a) administracja ogólna Unifikacja administracji ogólnej w II Rzeczpospolitej nastąpiła 19 stycznia 1928 r. Podzielona obszar państwa na 16 województw, a te na powiaty. Warszawa stanowiła osobną jednostkę podziału terytorialnego (na prawach województwa) WOJEWODA stał na czele województwa mianowany przez prezydenta na wniosek Rady Ministrów przedstawiony przez ministra spraw wewnętrznych, podlegał mu pod względem osobowym w zakresie służbowym podlegał właściwym ministrom ( w zależności od załatwianej sprawy) jako organ administracji wojewódzkiej wojewoda działał w charakterze: przedstawiciel rządu szefa administracji ogólnej i działów administracji specjalnej, zespolonych z administracją ogólną był reprezentantem rządu na terenie województwa nadzorował personel kierowniczy w administracji województwa posiadał uprawnienia nadzorczo – ingerujące wobec organów administracji specjalnej jako szef administracji ogólnej wykonywał administrację w zakresie spraw wewnętrznych jego obowiązkiem było zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego sprawował nadzór nad prasą, stowarzyszeniami i samorządem sprawował administrację w sprawach: wyznaniowych oraz kultury i sztuki przemysłu i handlu rolnictwa i reform rolnych opieki społecznej i pośrednictwa pracy komunikacji miał prawo wydawania rozporządzeń wykonawczych oraz porządkowych stał na czele urzędu wojewódzkiego, który dzielił się na wydziały i oddziały Rada Wojewódzka – organ opiniodawczy (pod przewodnictwem wojewody) Składał się z członków delegowanych przez organy samorządu państwowego Wydział Wojewódzki o uprawnieniach doradczych i stanowczych, wchodzili: Wojewoda Dwaj członkowie wybrani przez Radę Dwaj urzędnicy państwowi Warszawa – jednostka administracyjna wydzielona z województwa warszawskiego Podzielona została na powiaty grodzkie, ze starostami grodzkimi na czele (organy I instancji) Organami administracji ogólnej ponadto byli Komisarz Rządu oraz Magistrat m.st. Warszawy Komisarz Rządu, o pozycji równej wojewodzie, wykonywał powierzone mu funkcje administracji ogólnej ( w zakresie nie przekazanym Magistratowi) za pomocą Komisariatu Rządu oraz starostwa grodzkich Odrębny status administracji posiadało także (już od 1920 r.) województwo śląskie STAROSTA Stał na czele administracji szczebla powiatowego Mianowany przez ministra spraw wewnętrznych Podlegał osobiście i służbowo wojewodom Uprawniony do określania szczegółowej organizacji starostw Występował w powiecie w podwójnej roli: przedstawiciela rządu i szefa administracji ogólnej oraz działów administracji specjalnej zespolonych z nią Głównym obowiązkiem było zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego za pomocą podległych mu organów policji państwowej Wydawał organom polecenia oraz kontrolował działalność Sprawował orzecznictwo karno - administracyjne Sejmiki (rady) powiatowe oraz wydziały powiatowe – organy samorządu powiatowego współdziałały ze starostą Wykonywał swe funkcje za pomocą starostwa i podległych mu urzędów W II Rzeczpospolitej istniał (od 1932r.) starostowie grodzcy Powierzono im administrację w miastach wydzielonych (powyżej 75 tys. Mieszkańców) Ich funkcje mogły być przekazane starostom sąsiednich powiatów, a nawet prezydentom miast ZADANIA ADMINISTRACJI OGÓLNEJ ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego podstawowym zadaniem administracji ogólnej był ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego realizowano ją poprzez organy policji państwowej, podległej ministrowi spraw wewnętrznych, wojewodom i starostom policję państwową utworzono w 1919 r. (na terenie byłego Królestwa Polskiego), od 1922r. na terenie całego kraju organizacja wzorowana na wojskowej na czele stał komendant główny, mianowany przez naczelnika państwa w 1925 ujednolicono organizację terenową policji w województwach na czele stali komendanci wojewódzcy, podlegali głównemu komendantowi w powiatach – komendanci powiatowi w mniejszych miastach oraz gminach – komendanci posterunków w 1934 r. rozszerzono uprawnienia policji nadzór nad zgromadzeniami i stowarzyszeniami prawo o stowarzyszeniach, wydane w 1932r., rozróżniało stowarzyszenia:

1. zwykłe
2. zarejestrowane
3. wyższej użyteczności prawo o zgromadzeniach (1932) rozróżniało zgromadzenia publiczne oraz niepubliczne kontrola prasy prawo prasowe – regulujące kwestie trybu powstawania i prowadzenia czasopism, wydawania książek i druków ulotnych, działalność zakładów drukarskich i składów druku oraz system kontroli nad nimi – regulowane było w okresie międzywojennym kilkakrotnie (1926,1927,1938) b) administracja specjalna (niezespolona) ADMINISTRACJA WOJSKOWA zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi należało do prezydenta minister dowodził siłami zbrojnymi w czasie pokoju, kierował administracją wojskową, szkoleniem, zgłaszał wnioski lub sam obsadzał stanowiska w administracji wojskowej i armii generalny inspektor sił zbrojnych w czasie wojny miał objąć stanowiska naczelnego wodza podlegały mu Inspektor Sił Zbrojnych oraz Sztab Główny dla celów administracji wojskowej kraj podzielono na 10 okręgów korpusów ich administracją kierowali dowódcy okręgów korpusów przy pomocy sztabów oraz okręgów szefów służb ADMINISTRACJA SZKOLNICTWA kierownikiem był minister wyznań religijnych i oświecenie publicznego kraj podzielono na 10 okręgów szkolnych z kuratorami na czele okręgi dzieliły się na obwody szkolne pod kierownictwem inspektorów szkolnych przeprowadzona reforma w 1932 r. podzieliła szkoły na: powszechne (podstawowe) średnie wyższe ze względu na finanse rozróżniono szkoły na: publiczne i prywatne wprowadzono trójstopniowy podział szkół powszechnych:
4. program elementarny (klasy I-IV)
5. program wyższy (I-VI)
6. program pełny (7 klas) średnie szkolnictwo – 4 letnie gimnazja wyższe szkolnictwo – 2 letnie licea studia w szkole wyższej dzieliły się na akademickie (prawo nadawania stopni naukowych) i nieakademickie ADMINISTRACJA WYZNANIOWA sprawował minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego na terenie województwa sprawy te należały do wojewody prawo dzieliło związki na: uznane, posiadające osobowość prawną i uregulowany w drodze ustawy stosunek do państwa nieuznane, korzystające z prawa wolnego wyznawania wiary i wykonywania obrzędów konstytucje nakładały na organy państwowe obowiązek uznania nowych wyzwań, jeżeli nie naruszały obowiązującego prawa Kościół rzymskokatolicki na mocy obu konstytucji uzyskał naczelne stanowisko wśród równouprawnionych wyzwań Sytuację prawną Kościoła określał konkordat zawarty ze Stolicą Apostolską w 1925 r., gwarantował: Swobodne wykonywanie władzy duchownej i jurysdykcji Administrację sprawami wewnętrznymi Zarząd majątkiem Wierni i duchowieństwo mogli bezpośrednio mogli bezpośrednio porozumiewać się ze Stolicą Apostolską Kościół mógł posiadać dobra ruchome i nieruchomości, zakładały naukowe, charytatywne oraz fundacje Otrzymywał dotacje od państwa ADMINISTRACJA GOSPODARCZA Administracja przemysłowa Kierował nią minister przemysłu i handlu Obejmował zakresem sprawy: górnictwa, przemysłu, handlu lądowego i morskiego Instancję I stanowiły organy administracji ogólnej (starostowie, w miastach wydzielonych zarządy miejskie) Instancję II stanowili wojewodowie (oraz Komisarz Rządu m.st. Warszawy) Minister przemysłu i handlu miał prawo wydawać rozporządzenia wykonawcze oraz zarządzenia w wypadkach określonych w ustawie Administracja rolnictwa Na czele stał minister rolnictwa Na szczeblu terenowym – wojewoda i starosta Reformami rolnymi kierował Główny Urząd Ziemski, od 1923 r. minister reform rolnych W 1932 r. oba resorty rolne połączono w jedno Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych

2. Samorząd a) Samorząd terytorialny w 1933 r. – wprowadzenie jednolitej dla terenu całego kraju organizacji samorządu terytorialnego organy samorządu dzieliły się na: wykonawcze i zarządzające stanowiące i kontrolujące SAMORZĄD GMINNY gminy jednostkowe gminy zbiorowe składające się z gromad organy uchwalające – rada gromadzka lub zebranie gromadzkie organ uchwalający w gminach – rada gminna (wybory – jawne i pośrednie) organ wykonawczy – zarząd gminny (składający się z wójta i ławników, wybierany przez radę) organ uchwalający w gminach miejskich – rady miejskie (wybory powszechne) organ wykonawczy – zarząd miejski wybierany przez radę miejską skład: burmistrz (prezydent w miastach wydzielonych oraz ławnicy) SAMORZĄD POWIATOWY organ uchwalający w wyborach – rady powiatowe (wybory pośrednie i jawne, dokonywane przez rady gminne i miejskie) organ wykonawczy – wydział powiatowy (wybierany przez rady powiatowe, 6 członków oraz starosta jako przewodniczący) FUNKCJE SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO własny zakres działania samorządu obejmował sprawy: gospodarcze kulturalne oświatowe zdrowia publicznego zaspokajania lokalnych potrzeb mieszkańców NADZÓR NAD SAMORZĄDEM TERYTORIALNYM ustawa z 1933r. wzmocniła nadzór nad samorządem terytorialnym sprawowały go organy administracji ogólnej: minister spraw wewnętrznych, wojewodowie, starostowie, organy wykonawcze samorządu wyższego stopnia b) samorząd gospodarczy i zawodowy samorząd gospodarczy dzielił się na: samorząd przemysłowo – handlowy, rzemieślnicy oraz rolniczy jednostki samorządu gospodarczego stanowiły: Izby Przemysłowo – Handlowe, Izby Rolnicze oraz Izby Rzemieślnicze Izby powoływała Rada Ministrów Izbę Rzemieślniczą powoływał minister przemysłu i handlu Organy uchwałodawcze pochodziły z wyboru i z nominacji właściwych ministrów Aparatem wykonawczym izb kierowali dyrektorzy Do zadań izb należały: Reprezentacja i obrona interesów gospodarczych członków wobec władz administracji państwowej Podejmowanie i popieranie inicjatyw służących rozwojowi danej dziedziny Wykonywanie w poruczonym zakresie funkcji państwowej administracji gospodarczej Samorząd zawodowy zaliczony był przez obie konstytucje do samorządu gospodarczego Obejmował osoby wykonujące ten sam zawód Zaliczono do niego organizacje samorządowe skupiające wolne zawody: Izby Adwokackie, Izby Notarialne, Izby Lekarskie, Izby Aptekarskie