Charakterystyka gminy Kędzierzyn-Koźle

Charakterystyka gminy Kędzierzyn-Koźle 1.1. Rys historyczny Historia to także legendy, a Kędzierzyn-Koźle również taką posiada. Według pradawnych podań, wieki temu nad Odrą, zbudowano ogromny zamek, w którym mieszkali trzej bracia Kozłowie. Nazywali się rycerzami, ale w rzeczywistości nimi nie byli, gdyż okradali kupców wiozących szlakiem bursztynowym swe wyroby, a nawet okoliczne domy i ich mieszkańców. Zdarzało się też, iż nocami palili całe wioski. Takie straszne wieści szybko rozniosły się po świecie i dotarły do księcia opolsko-raciborskiego Mieszka I zwanego Plątonogim.

Kup dostęp do treści Dodaj artykuł aby odblokować treść
  1. Charakterystyka gminy Kędzierzyn-Koźle 1.1. Rys historyczny Historia to także legendy, a Kędzierzyn-Koźle również taką posiada. Według pradawnych podań, wieki temu nad Odrą, zbudowano ogromny zamek, w którym mieszkali trzej bracia Kozłowie. Nazywali się rycerzami, ale w rzeczywistości nimi nie byli, gdyż okradali kupców wiozących szlakiem bursztynowym swe wyroby, a nawet okoliczne domy i ich mieszkańców. Zdarzało się też, iż nocami palili całe wioski. Takie straszne wieści szybko rozniosły się po świecie i dotarły do księcia opolsko-raciborskiego Mieszka I zwanego Plątonogim. Nawet i on nie był w stanie schwytać braci Kozłów. Przez lata nikt nie obalił ich rządów. Na zamku braci Kozłów przebywał często młody rzeźnik miejski Jakub, który oferował im swoje wyroby. Znał także wszystkie tajemne przejścia w owym zamku. Aby wyzwolić mieszkańców z pomocą księcia Mieszka I i jego ludzi wdarł się na zamek i po krótkiej walce schwytał braci. Wymierzono im karę, którą było strącenie z najwyższej wieży zamczyska. Na pamiątkę tych wydarzeń co roku w dzień Świętego Jakuba organizowano przemarsz ulicami miasta z figurką kozła, którą następnie zrzucano z wieży. Świadectwem dawnych wydarzeń są także trzy kozie głowy w herbie miasta. W ten sposób legenda opisuje genezę powstania Koźla, na podstawie którego w dzisiejszym czasach powstało nowoczesne przemysłowe miasto Kędzierzyn-Koźle. Gmina Kędzierzyn-Koźle w dzisiejszej formie administracyjnej powstała w 1975 roku w wyniku połączenia miast: Koźle, Kędzierzyn, Kłodnica, Sławięcice oraz wsi: Lenartowice, Miejsce Kłodnickie i Cisowa. Dzieje gminy są związane stricte z losami Koźla. Pierwsze wzmianki historyczne o Koźlu pochodzą z 1104 roku z „Kroniki” Galla Anonima. Wtedy to Koźle było obronnym grodem położonym w istotnym strategicznie miejscu, mianowicie na skrzyżowaniu dróg handlowych z Opawy do Wrocławia oraz z Pragi do Krakowa. Jakkolwiek prawa miejskie nadano dopiero w 1281 roku. W tym samym czasie rozwijały się Sławięcice, które posiadały prawa miejskie od 1246 do 1260 roku. Najmniej istotne w historii gminy Kędzierzyn-Koźle były: Kłodnica i Kędzierzyn aż do XIX wieku, jednak ich pojawienie się odnotowano już w XIII wieku. W latach 1281-1355 teren dzisiejszej gminy wchodził w skład księstwa kozielsko-bytomskiego jako lenno króla czeskiego, potem stał się zdobyczą Habsburgów, a kolejno Prusaków. Wieś Cisowa istniała już w 1283 roku, a Rogi w 1339. W roku 1743 zaczęto rozbudowywać twierdzę w Koźlu, czego skutkiem był zastój gospodarczy. Jednakże Sławięcice dobrze prosperowały za sprawą stworzenia wielu manufaktur. Rozwój gospodarczy całego terytorium nastąpił dopiero z budową Kanału Kłodnickiego od 1792 roku. Po oblężeniu w 1807 roku twierdzy kozielskiej przez wojska napoleońskie odnotowano liczne straty, jednakże kilka lat później reformy spowodowały uwolnienie się od pańszczyzny – najpierw Kłodnicy, a później pozostałych miejscowości wchodzących w skład Kędzierzyna-Koźla. W 1808 roku w Koźlu zaistniała rada miejska z burmistrzem na czele. A odkąd uruchomiono w 1845 roku linię kolejową Opole-Gliwice, Kędzierzyn nabrał większego znaczenia. Odtąd jego rozwój przewyższał potrzeby Koźla. Sytuacja nie uległa zmianie nawet po zlikwidowaniu w 1873 roku twierdzy w Koźlu i zbudowaniu portu rzecznego w latach 1891-1908. Powstanie kilku zakładów przemysłowych oraz chemicznych produkujących na potrzeby II wojny światowej zatrzymało rozwój gospodarczy Sławięcic. Po 1921 roku okolica stała się własnością Niemiec. W latach 1934-1938 zbudowano nowy Kanał Gliwicki, który łączył miasto z Górnym Śląskiem. Początkiem polskiej administracji stało się przejęcie przez Armię Czerwoną miasta w 1945 roku. Do końca kwietnia tegoż roku miasto było polskie. Zakłady niemieckie przekształcono w Zakłady Azotowe „Kędzierzyn” i Zakłady Chemiczne „Blachownia”. Kędzierzyn uzyskał prawa miejskie w 1951 roku. W 1970 roku uruchomiono Kanał Kędzierzyński. W 1973 roku prawa miejskie otrzymały: Kłodnica i Sławięcice . 1.2. Charakterystyka struktury funkcjonalno-przestrzennej Miasto Kędzierzyn-Koźle jest siedzibą powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, a także gminy Kędzierzyn-Koźle. Gmina Kędzierzyn-Koźle jest gminą miejską położoną:
  • w centralnej części Europy, w bliskiej odległości od: Warszawy, Berlina, Pragi, Wiednia, Bratysławy, Budapesztu,
  • w południowo-wschodniej części województwa opolskiego,
  • w środkowej części Kotliny Raciborskiej,
  • na Górnym Śląsku,
  • w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim. Miasto rozciąga się na obszarze 123,42 km2. Parki i zieleńce miejsce zajmują około 61 ha, a zieleń osiedlowa około 38 ha . Aby określić średnią wysokość Kędzierzyna-Koźla uwzględnia się jego punkty najniższe i najwyższe. Mianowicie najniżej położony w mieście jest rejon znajdujący się w okolicy rzeki Odry na wysokości 164 m n.p.m., a najwyżej jest falista równina piaszczysta w pobliżu Lasu Starej Kuźni na wysokości 211 m n.p.m. Średnia wysokość Kędzierzyna-Koźla to 180 m n.p.m. Miasto graniczy od północy z gminami miejsko-wiejskimi: Zdzieszowice, Leśnica i Ujazd, a od południa z gminami wiejskimi: Bierawa i Cisek. Natomiast od wschodu jest na granicy z gminami: Rudziniec, Sośnicowice i Kuźnia Raciborska, a od zachodu z gminą wiejską Reńska Wieś. Gmina Kędzierzyn-Koźle posiada jest usytuowana w specyficznym miejscu, bo na skrzyżowaniu szklaków komunikacyjnych między wielkimi aglomeracjami Górnego i Dolnego Śląska. Środowisko geograficzne kształtuje się na dnie dolin rzecznych Odry i Kłodnicy. Dominują pokrywy pylaste typu lessów w północno-zachodniej części miasta oraz równiny taras niskich na terenach położonych na wschód od brzegów Odry. Nadodrzańska część miasta ma charakter zalewowy. W gminie Kędzierzyn-Koźle występują następujące gleby:
  • brunatne na północy,
  • bielicowe na południowym-wschodzie,
  • płowe w Sławięcicach,
  • rdzawe pomiędzy Cisową, a połączeniem Kanału Gliwickiego z Odrą,
  • mady w dolinach Odry i Kłodnicy. Teren miasta Kędzierzyn-Koźle jest ubogi w surowce mineralne. Posiada jedynie złoże piasków i żwirów wodnolodowcowych w Miejscu Kłodnickim. Obszar gminy Kędzierzyn-Koźle podlega pod śląsko-wielkopolski region klimatyczny. Panuje tu jeden z najcieplejszych klimatów w Polsce. Dotyczy to w szczególności pór roku. To jest: wiosna i lato są długie i ciepłe, zaczynają się dosyć wcześnie (lato trwa średnio 90 dni), a zima bywa niedługa i spokojna trwająca przeciętnie 70 dni. Średnia temperatura roczna to +8,3 ºC. Różnice temperatury są mniejsze od średnich w Polsce. Ilość opadów atmosferycznych jest mniejsza niż średnia krajowa i wynosi około 450 mm. Kędzierzyn-Koźle nie stwarza spójnej całości. Pomiędzy Kędzierzynem, a Koźlem znajdują się dwie główne drogi. Miasto powstało z czterech różnych organizmów administracyjnych: Kędzierzyna, Koźla, Kłodnicy i Sławięcic. Dodatkowo pod względem organizacyjnym jest miastem złożonym z dzielnic (osiedli), które porozdzielane są terenami leśnymi, łąkami oraz polami uprawnymi. Osiedli tych jest 16. Tabela 8. Wykaz osiedli na terenie miasta Kędzierzyn-Koźle lp Nazwa osiedla 1 Azoty 2 Blachownia 3 Cisowa 4 Kłodnica 5 Kuźniczka 6 Lenartowice 7 Miejskie Kłodnickie 8 Piastów 9 Pogorzelec 10 Południe 11 Przyjaźni 12 Rogi 13 Sławięcice 14 Stare Miasto 15 Śródmieście 16 Zachód Źródło: opracowanie własne na postawie Informacje o osiedlach, http://www.kedzierzynkozle.pl/portal/index.php?t=200&id=29605, 02.10.2012. Każda dzielnica charakteryzuje się odrębnymi warunkami mieszkania i funkcjami: w zakresie rozwoju gospodarczego (Azoty, Blachownia), mieszkalną (Cisowa, Kłodnica, Kuźniczka, Lenartowice, Miejsce Kłodnickie, Piastów, Pogorzelec, Rogi, Sławięcice, Zachód), administracyjno-kulturalno-usługową (Stare Miasto, Śródmieście). 1.3. Aktualna sytuacja społeczno-ekonomiczna Kędzierzyn-Koźle pod względem liczby mieszkańców jest na drugim miejscu jeśli chodzi o miasta w województwie opolskim. Mianowicie liczba ludności w Kędzierzynie-Koźlu na dzień 31.12.2011 r. pod względem faktycznego miejsca zamieszkania wynosiła 63 974 mieszkańców, w tym 30 862 mężczyzn i 33 112 kobiet . Gęstość zaludnienia to około 518 osób/km2. Tabela 9. Liczba mieszkańców miasta Kędzierzyn-Koźle zameldowanych na pobyt stały na poszczególnych osiedlach wg stanu na dzień 31.12.2011 r. Lp. Osiedla miasta Kędzierzyn-Koźle Ilość mieszkańców na poszczególnych osiedlach
  1. Rogi 1250
  2. Zachód 5724
  3. Południe 749
  4. Stare Miasto 3811
  5. Kłodnica 4255
  6. Pogorzelec 12169
  7. Śródmieście 13154
  8. Kuźniczka 1122
  9. Piastów 8912
  10. Blachownia 2759
  11. Przyjaźni 539
  12. Lenartowice 394
  13. Cisowa 1810
  14. Miejsce Kłodnickie 337
  15. Sławięcice 2699
  16. Azoty 1933 Razem: 61617 Źródło: Dane statystyczne, http://www.kedzierzynkozle.pl/portal/index.php?t=200&id=30712, 08.02.2012. Liczba bezrobotnych zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy na dzień 31 lipca 2012 r. wynosiła 4636 osób, a w gminie Kędzierzyn-Koźle nastąpił spadek o 26 osób . Stopa bezrobocia w licu 2012 r. wynosiła 13,3% . Kędzierzyn-Koźle to miejscowość o dużej dostępności komunikacyjnej, a to za sprawą jego położenia na przecięciu istotnych szlaków drogowych, wodnych i kolejowych. W skład infrastruktury drogowej wchodzą drogi wewnętrzne, gminne, osiedlowe, powiatowe, wojewódzkie i krajowe. Przez miasto przebiegają:
  • droga krajowa nr 40,
  • droga krajowa nr 45,
  • droga wojewódzka nr 408,
  • droga wojewódzka nr 410,
  • droga wojewódzka nr 418,
  • droga wojewódzka nr 423,
  • droga wojewódzka nr 426. Ponadto największe perspektywy w obszarze ruchu drogowego stwarza znajdująca się w niewielkiej odległości od miasta autostrada A4. Komunikację miejską zapewnia od 1 maja 1969 roku Miejski Zakład Komunikacyjny w Kędzierzynie-Koźlu, który przewozi osoby na terenie miasta oraz sąsiednich gmin. Veolia Transport Opolszczyzna Spółka z o.o. obsługuje transport międzynarodowy i połączenia lokalne na terenie powiatu Kędzierzyn-Koźle, Krapkowice oraz Prudnik. W gminie Kędzierzyn-Koźle istnieje 15 linii autobusowych: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 13 (H), 15, 16. Miasto jest ważnym węzłem kolejowym z największą stacją w województwie opolskim. Łącznie posiada 5 stacji kolejowych: Dworzec Główny, Kędzierzyn-Koźle Przystanek, Kędzierzyn-Koźle Zachodnie, Sławięcice, Kędzierzyn-Koźle Azoty . Ważną rolę w sieci hydrograficznej miasta pełnią sztuczne drogi wodne: Kanał Kłodnicki, Kanał Gliwicki i Kanał Kędzierzyński. Głównym szlakiem wodnym jest rzeka Odra przepływająca z południa na północ przez zachodni fragment miasta i Kanał Gliwicki, tak więc Kędzierzyn-Koźle leży na trasie Odrzańskiej Drogi Wodnej. Lewymi dopływami Odry są Lineta i Golka, a prawymi Kłodnica. W pobliżu Kanału Gliwickiego, którego długość wynosi około 15 km zbudowano 6 śluz ułatwiających pokonanie różnicy poziomów. Śluzy te charakteryzują się ciekawą architekturą. Odra jest połączona z Kanałem Gliwickim poprzez Port Koźle – duży port rzeczny o powierzchni nabrzeży wynoszącej dwieście pięćdziesiąt tysięcy metrów kwadratowych. Na terenie Kędzierzyna-Koźla znajdują się dwa zasadnicze poziomy wodonośne: trzeciorzędowy i czwartorzędowy. Pierwszy z nich dostarcza wodę pitną i przemysłową do mieszkańców. Wody podziemne ujmowane są paroma ujęciami miejskimi i kilkunastoma ujęciami zakładowymi. Miasto jest w całości zwodociągowane. Do wodociągu miejskiego jest dostarczana woda z czterech stacji uzdatniania:
  • Zakładu Uzdatniania Wody Dunikowskiego,
  • Stacji Uzdatniania Wody Kędzierzyn,
  • Stacji Uzdatniania Wody Cisowa,
  • Stacji Uzdatniania Wody Sławięcice . Ponadto miasto posiada system kanalizacji rozdzielczej. Ścieki spływają do centralnej oczyszczalni znajdującej się przy ul. Gliwickiej. Energię elektryczną w Kędzierzynie-Koźlu dostarcza Elektrownia „Blachownia” oraz Elektrociepłownia Zakładów Azotowych „Kędzierzyn” S.A., a właścicielem sieci i urządzeń elektroenergetycznych jest Tauron Polska Energia S.A. POK. Natomiast dystrybucją ciepła zajmuje się Miejski Zakład Energetyki Cieplnej. Alternatywą dla systemu ciepłowniczego jest system gazowniczy do ogrzewania budynków mieszkalnych, przemysłowych i usługowych, który należy do Zakładu Gazowniczego w Opolu. Na obszarze gminy Kędzierzyn-Koźle znajdują się obiekty zabytkowe widniejące w:
  • rejestrze zabytków nieruchomych województwa opolskiego,
  • rejestrze zabytków ruchomych województwa opolskiego,
  • gminnej ewidencji zabytków nieruchomych,
  • wojewódzkiej ewidencji budynków przemysłowych i zabytków techniki,
  • ewidencji zabytków ruchomych,
  • ewidencji zabytków jako stanowiska archeologiczne,
  • ewidencji zabytków jako cmentarze. Stan techniczny tych obiektów, jak i obiektów kultu religijnego na terenie gminy jest zadowalający. Jeśli chodzi o obiekty małej architektury zabytkowej takie jak pomniki to zdarzają się nieliczne uszkodzenia struktury. Kilka obiektów dziedzictwa kulturowego znajduje się w stanie dewastacji. Wymagają one zainwestowania środków kapitałowych w celu przeprowadzenia prac konserwatorskich. Turystyka to zjawisko społeczne, gdyż podróże od wieków były poszukiwaniem samego siebie i tęsknotą za ujrzeniem czegoś nowego, innego. W intencji instytucji kultury jest wspomaganie i poszerzanie oferty turystycznej miasta. Kędzierzyn-Koźle jest ostatnimi czasy popularnym miastem wśród turystów. A to za sprawą ciekawych obiektów i miejsc, do których można się udać w zależności od tematyki zainteresowanych. Ponadto plusem są doskonałe restauracje, duży wybór niedrogich hoteli oraz interesująca oferta życia nocnego. Gmina Kędzierzyn-Koźle to piękny teren z bogatą tradycją – rozbudowany system kanałów Odry, zabytki, klimat, niedaleka odległość od granicy z Czechami. Kędzierzyn-Koźle jest istotnym ośrodkiem przemysłowym, jednym z najbardziej uprzemysłowionych miast w województwie opolskim. Na terenie gminy Kędzierzyn-Koźle dominują branże: chemiczna, produkcyjna oraz dystrybucyjna, oprócz tego branża maszynowa, mechaniczna i tekstylna. Według stanu na 2011 rok w Kędzierzynie-Koźlu było 17197 pracujących, w tym 7762 kobiet . Duże przedsiębiorstwa na terenie gminy to :
  • Zakłady Azotowe „Kędzierzyn” S.A.,
  • Blachownia Holding S.A.,
  • Air Products Sp. z o.o.,
  • Petrochemia Blachownia S.A.,
  • Brenntag Polska Sp. z o.o.,
  • Messer Polska Sp. z o.o.,
  • Chemzak Sp. z o.o.,
  • ICSO Chemical Production Sp. z o.o.,
  • Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia”,
  • CTL Chemkol Sp. z o.o.,
  • „A. Berger Polska” Sp. z o.o.,
  • Famet S.A.,
  • Komet Urpol,
  • Kozielska Fabryka Maszyn „Kofama” Sp. z o.o.,
  • Damen Shipyards Koźle Sp. z o.o.,
  • Elektrownia Blachownia,
  • CeWeColor Sp. z o.o.,
  • Fotojoker Sp. z o.o.,
  • Kędzierzyńsko Kozielski Park Przemysłowy,
  • Cibis Nowe Technologie,
  • Metal Concept Polska. Przedsiębiorstwa odgrywają strategiczną rolę dla regionu. Fragment miasta został włączony do Śląskiej Strefy Ekonomicznej. Przemysł i działalność usługowa oraz produkcja rolna kształtują potencjał gospodarczy Kędzierzyna-Koźla. Miasto dysponuje potencjałem w zakresie infrastruktury przemysłowej i dostarcza inwestorom wykwalifikowanych pracowników. A to za sprawą bliskości zakładów przemysłowych i sieci szkół zawodowych i średnich. Prosperujące na wysokim poziomie przedsiębiorstwa Kędzierzyna-Koźla dają jasny sygnał dla firm, że w mieście istnieje przyjazna polityka władz. W sferze ochrony środowiska istotnym zagrożeniem jest zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego i gleb. Czynnikiem wywołującym taki stan jest przemysł, a także transport i uboga emisja z lokalnych źródeł grzewczych. Skażenie jest spowodowane działalnością dużych zakładów przemysłowych oraz mniejszych jednostek takich jak: Port „Koźle”, kozielska stocznia, indywidualne kotłownie, Miejskie Składowisko Odpadów Komunalnych . Na stan wód powierzchniowych i podziemnych negatywnie wpływają zanieczyszczenia:
  • z nieskanalizowanych obszarów zabudowanych,
  • z szamb,
  • ze składowisk odpadów,
  • z oczyszczalni ścieków,
  • z magazynów,
  • ze stacji paliw,
  • ze środków ochrony roślin,
  • z nawozów. Zagrożeniem dla fauny i flory gminy Kędzierzyn-Koźle jest jej charakter – gminy miejskiej. Oznacza to, iż zespoły leśne i roślinne znajdują się pod wpływem działalności człowieka. Ingerencja dotyczy w szczególności :
  • emisji zanieczyszczeń powietrza,
  • wypalania traw,
  • pożarów,
  • dzikich składowisk odpadów,
  • odprowadzania nieoczyszczonych ścieków do ziemi i wód powierzchniowych,
  • niewłaściwej gospodarki leśnej,
  • znaczących inwestycji budowlanych,
  • nadmiernego ruchu turystycznego. Wymieniając problemy gminy Kędzierzyn-Koźle skupię się na czterech sferach: społecznej, gospodarczej, infrastruktury technicznej i ochrony środowiska. Największymi problemami w sferze społecznej są:
  • ujemne saldo migracji,
  • starzejące się społeczeństwo,
  • problem wykluczenia mniejszości romskiej,
  • mała frekwencja wyborcza,
  • słaby rynek pracy na terenach wiejskich,
  • migracje mieszkańców w celach zarobkowych,
  • niewystarczające przystosowanie miasta do potrzeb osób niepełnosprawnych,
  • powiększenie nierówności społecznych i patologii,
  • mała liczba miejsc przystosowanych do zorganizowania imprez plenerowych. Istotnymi defektami w sferze gospodarczej są:
  • brak spójności przestrzennej wywołany dużymi odległościami między osiedlami,
  • brak zadbanych niezagospodarowanych obszarów,
  • istniejące niewykorzystane obiekty portowe,
  • utrudnienia dla inwestorów zagranicznych,
  • brak specjalistów,
  • zanieczyszczenie środowiska. Obszar infrastruktury technicznej i ochrony środowiska walczy z:
  • brakiem kluczowych zasobów surowców mineralnych,
  • zanieczyszczeniem powietrza i wód Odry i Kłodnicy,
  • brakiem zorganizowania gospodarki ściekowej i gospodarki odpadami,
  • złym stanem technicznym budynków mieszkalnych i zabytków,
  • pogarszającym się stanem infrastruktury drogowej chodników,
  • brakiem rozwiniętej komunikacji nocnej,
  • niedostatecznym stanem sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej,
  • nadmierną koncentracją przemysłu,
  • zagrożeniem powodziowym,
  • katastrofami ekologicznymi i przemysłowymi.