Słowo islam w języku arabskim oznacza poddanie się Bogu. Apologeci i misjonarze muzułmańscy wywodzą często słowo islam od słowa salām – pokój. Islam był początkowo religią ludów arabskich. Celem islamu i nauczania proroka Mahometa było połączenie wszystkich ludów arabskich w jedną wielką rodzinę muzułmańską (arab. muslim ajadani), wiara jednak z czasem rozprzestrzeniła się na cały świat. Islam ma wspólne korzenie z judaizmem i chrześcijaństwem. Zgodnie z nauką Mahometa objawienie przekazane Żydom i chrześcijanom przez Abrahama, Mojżesza i Jezusa powinno zostać ponowione i uzupełnione. Podstawę islamu tworzy pięć zasad i obowiązków muzułmanina: wyznanie wiary w jedynego Boga, pięciokrotna modlitwa w ciągu doby, post w miesiącu ramadan, jałmużna na rzecz ubogich i pielgrzymka do Mekki. Za ostatniego proroka islam uznaje Mahometa (Muhammada, wielu muzułmanów uważa, iż imienia proroka nie tłumaczy się na inne języki), a za ostatnią objawioną księgę – Koran. Przed Mahometem Allah miał zesłać wielu innych proroków, wśród nich Adama, Abrahama (arab. Ibrahim), Mojżesza (arab. Musa) i Jezusa (arab. Isa). Islam jest uważany przez wyznawców za trzecią (po judaizmie i chrześcijaństwie) i ostateczną religię objawioną. Jest obecnie trzecią (drugą jest bahaizm) najszybciej rozwijającą się pod względem liczby wiernych dużą religią światową.

Po śmierci Mahometa islam rozprzestrzeniał się geograficznie na drodze podbojów dokonywanych przez Arabów. Poza krajami arabskimi utrwalił się w wielu krajach Afryki (m.in. Sudan, Nigeria, Somalia, Tanzania, Kenia), Azji (m.in. Pakistan, Indie, Malezja, Indonezja) i Europy (m.in. przejściowo Hiszpania, mniejszości wyznaniowe w byłej Jugosławii, Albanii, Bułgarii, Turcji). Obecnie liczba muzułmanów w świecie wyoni ponad 1148 mln, którzy dzielą się na trzy główne nurty religijne: sunnitów (około miliarda), szyitów (około 140 mln) i charydżytów (około 8 mln). Islam jako kultura prawna wyróżnia się wśród innych kultur prawnych przede wszystkim tym, że obok nakazów ściśle religijnych zawiera normy moralne i normy prawne, stanowiące podstawę organizacji wszystkich stron życia muzułmanów - społecznego, gospodarczego i politycznego. Dzięki temu islam zyskał pozycję ważnej kultury prawnej, w której to, co religijne, splotło się w niepowtarzalny sposób z tym, co moralne i prawne.

Prawo islamu (szariat) podobnie jak etyka islamu, jest nierozłącznie związane z islamem - religią, toteż mają wspólną sankcję religijną i wspólne źródła w Bogu, potwierdzone w Koranie i tradycji. Prawo w oczach teologów muzułmańskich uchodzi za praktyczny aspekt doktryny religijnej Mahometa. Poszanowanie nakazów prawa islamu to zarazem obowiązek religijny muzułmanów. Do źródeł prawa islamu (szaria) należy Koran, tradycja (sunna), doktryna (fikh) i stanowienie, poprzedzonych prawem zwyczajowym.