Gospodarowanie odpadami: zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, nadzór, w tym również nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów. Odpadem (zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach) oznacza się każdą substancje lub przedmiot należący do jednej z kategorii określonych poniżej: • Q1 Pozostałości z produkcji lub konsumpcji, niewymienione w pozostałych kategoriach, • Q2 Produkty nieodpowiadające wymaganiom jakościowym, • Q3 Produkty, których termin przydatności do właściwego użycia upłynął, • Q4 Substancje lub przedmioty, które zostały rozlane, rozsypane, zgubione lub takie, które uległy innemu zdarzeniu losowemu, w tym zanieczyszczone wskutek wypadku lub powstałe wskutek prowadzenia akcji ratowniczej, • Q5 Substancje lub przedmioty zanieczyszczone lub zabrudzone w wyniku planowych działań (np. pozostałości z czyszczenia, materiały z opakowań - odpady opakowaniowe, pojemniki, itp.), • Q6 Przedmioty lub ich części nienadające się do użytku (np. usunięte baterie, zużyte katalizatory itp.), • Q7 Substancje, które nie spełniają już należycie swojej funkcji (np. zanieczyszczone kwasy, zanieczyszczone rozpuszczalniki, zużyte sole hartownicze itp.), • Q8 Pozostałości z procesów przemysłowych (np. żużle, pozostałości podestylacyjne itp.), • Q9 Pozostałości z procesów usuwania zanieczyszczeń (np. osady ściekowe, szlamy z płuczek, pyły z filtrów, zużyte filtry itp.), • Q10 Pozostałości z obróbki skrawaniem lub wykańczania (np. wióry, zgary itp.), • Q11 Pozostałości z wydobywania lub przetwarzania surowców (np. pozostałości górnicze itp.), • Q12 Podrobione lub zafałszowane substancje lub przedmioty (np. oleje zanieczyszczone PCB itp.), • Q13 Wszelkie substancje lub przedmioty, których użycie zostało prawnie zakazane (np. PCB itp.), • Q14 Substancje lub przedmioty, dla których posiadacz nie znajduje już dalszego zastosowania (np. odpady z rolnictwa, gospodarstw domowych, odpady biurowe, z placówek handlowych, sklepów itp.), • Q15 Zanieczyszczone substancje powstające podczas rekultywacji gleby i ziemi, • Q16 Wszelkie substancje lub przedmioty, które nie zostały uwzględnione w powyższych kategoriach (np. z działalności usługowej, remontowej); których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do jego pozbycia się jest zobowiązany.

Klasyfikacja odpadów W celu uporządkowania gospodarki zasobami i ochrony środowiska niezbędna jest klasyfikacja odzwierciedlająca genezę odpadów, ich właściwości, ekologiczną szkodliwość, użyteczność i masowość ich wytwarzania. Podstawą każdej klasyfikacji są odpowiednio dobrane kryteria o charakterze fizyczno-chemicznym, biologicznym, technologicznym, ekonomicznym, np.: -źródło pochodzenia – sfera powstawania, -kryterium surowcowe, -stan skupienia, -skład chemiczny, -toksyczność, -stopień zagrożenia dla środowiska, -stopień przydatności (branżowej) do dalszego wykorzystania. Według Ustawy o odpadach odpady klasyfikuje się w zależności od źródeł powstawania, stopnia uciążliwości bądź stwarzania zagrożeń dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska. W problematyce dotyczącej ochrony środowiska rozpatruje się i klasyfikuje odpady, jako substancje pochodzące z produkcji lub konsumpcji, które zanieczyszczają środowisko. Przy klasyfikacji odpadów na podstawie kryterium toksyczności i zagrożenia dla środowiska przyjmuje się, że o ich szkodliwości decyduje: -składnik najniebezpieczniejszy, który jednocześnie determinuje przynależności odpadów do odpowiedniej kategorii szkodliwości i określa technologię jego utylizacji, -toksyczność i szkodliwość odpadu dla organizmów żywych, -właściwości rakotwórcze substancji odpadowych, -zagrożenie dla wód powierzchniowych i gleby na podstawie wielkości dopuszczalnych zanieczyszczeń śródlądowych wód powierzchniowych I klasy czystości, -zanieczyszczenie atmosfery przez odpady pylące, wydzielające pary lub gazy szkodliwe i o nieprzyjemnym zapachu, -łatwość zapłonu. Podział odpadów według stopnia szczególnego zagrożenia dzieli je na: -odpady grożące zakażeniem – zawierające drobnoustroje chorobotwórcze, jaja pasożyty itp., -odpady grożące skażeniem – zawierające substancje promieniotwórcze, -odpady szczególnie szkodliwe dla środowiska – zawierające substancje uznane przez ministra zdrowia za trucizny lub środki szkodliwe, -surowe produkty i inne materiały uznane za nieprzydatne do wykorzystania gospodarczego. Ze względu na właściwości odpadów, a głównie udział frakcji organicznej, dzieli się je na: -mineralne, zawierające znikomą ilość (do 1%) substancji organicznej, -organiczno-mineralne, zawierające 5-50% substancji organicznej, -organiczne, w których udział substancji organicznej wynosi więcej niż 50%. W Polsce wg rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. odpady w zależności od źródła ich powstawania klasyfikuje się na 20 grup: • odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin – 01, • odpady z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności – 02, • odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej, papieru i tektury – 03, • odpady z przemysłu skórzanego, futrzarskiego i tekstylnego – 04, • odpady z przeróbki ropy naftowej, oczyszczania gazu ziemnego oraz pirolitycznej przeróbki węgla – 05, • odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej – 06, • odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii organicznej – 07, • odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania powłok ochronnych (farb, lakierów, emalii ceramicznych), kitu, klejów, szczeliw i farb drukarskich – 08, • odpady z przemysł przemysłu fotograficznego i usług fotograficznych – 09, • odpady z procesów termicznych – 10, • odpady z chemicznej obróbki i powlekania powierzchni metali oraz innych materiałów i z procesów hydrometalurgii metali niezależnych – 11, • odpady z kształtowania oraz fizycznej i mechanicznej obróbki powierzchni metali i tworzyw sztucznych – 12, • oleje odpadowe i odpady ciekłych paliw (z wyłączeniem olejów jadalnych oraz grup 05, 12 i 19) – 13, • odpady rozpuszczalników organicznych, chłodziw i propelentów ( z wyłączeniem grup 07 i 08) – 14, • odpady opakowaniowe; sorbenty, tkaniny do wycierania, materiały filtracyjne i ubrania ochronne, nie ujęte w innych grupach – 15, • odpady nie ujęte w innych grupach – 16, • odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włączając glebę z terenów zanieczyszczonych) – 17, • odpady medyczne i weterynaryjne – 18, • odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych – 19, • odpady komunalne łącznie z frakcjami gromadzonymi selektywnie – 20.

Właściwości odpadów niebezpiecznych: H1 „wybuchowe”: substancje, które mogą wybuchnąć pod wpływem ognia lub które są bardziej wrażliwe na wstrząs lub tarcie niż dinitrobenzen, H2 „utleniające”: substancje, które wykazują silnie egzotermiczne reakcje podczas kontaktu z innymi substancjami, w szczególności z substancjami łatwopalnymi, H3-A „wysoce łatwopalne”: H3-B „łatwopalne”: ciekłe substancje mające temperaturę zapłonu równą lub wyższą niż 21 °C i niższą lub równą 55 °C, H4 „drażniące”: substancje nie żrące, które poprzez krótki, długotrwały lub powtarzający się kontakt ze skórą lub błoną śluzową mogą wywołać stan zapalny, H5 „szkodliwe”: substancje, które jeśli są wdychane lub dostają się drogą pokarmową lub wnikają przez skórę mogą spowodować ograniczone zagrożenie dla zdrowia, H6 „toksyczne”: substancje (w tym wysoce toksyczne substancje), które jeśli są wdychane lub dostają się drogą pokarmową lub wnikają przez skórę mogą spowodować poważne, ostre lub chroniczne zagrożenie dla zdrowia, a nawet śmierć, H7 „rakotwórcze”: substancje, które jeśli są wdychane lub dostają się drogą pokarmową lub wnikają przez skórę mogą wywoływać raka lub też zwiększyć częstotliwość jego występowania, H8 „żrące”: substancje, które w zetknięciu z żywymi tkankami mogą spowodować ich zniszczenie, H9 „zakaźne”: substancje zawierające żywe mikroorganizmy lub ich toksyny, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do przyjęcia, że powodują choroby człowieka lub innych żywych organizmów, H10 „działające szkodliwie na rozrodczość”: substancje, które jeśli są wdychane lub dostaną się drogą pokarmową lub jeśli wnikają przez skórę mogą wywołać niedziedziczne wrodzone deformacje lub też zwiększyć częstotliwość ich występowania, H11 „mutagenne”: substancje, które jeśli są wdychane lub dostaną się drogą pokarmową lub jeśli wnikają przez skórę mogą wywołać dziedziczne defekty genetyczne lub też zwiększyć częstotliwość ich występowania, H12 substancje, które w wyniku kontaktu z wodą, powietrzem lub kwasem uwalniają toksyczne lub wysoce toksyczne gazy, H13 substancje, które po zakończeniu procesu unieszkodliwiania, mogą w dowolny sposób, wydzielić inną substancję, np. w formie odcieku, która posiada jakąkolwiek spośród cech wymienionych powyżej, H14 „ekotoksyczne”: substancje, które stanowią lub mogą stanowić bezpośrednie lub opóźnione zagrożenie dla jednego lub więcej elementów środowisk.

Odpady komunalne – odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady nie zawierające odpadów niebezpiecznych, pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Odpady organiczne – do odpadów organicznych zaliczamy stałe i płynne masy, które zawierają poniżej 50% składników organicznych w przeliczeniu na suchą masę. Odpady zawierające od 5 do 50% składników organicznych są odpadami mineralno-organicznymi.

1. Odpady przetwórstwa surowców zwierzęcych (zagrożenie powodowane przez zakłady mięsne ma charakter złożony i jest uwarunkowane lokalizacją zakładów, strefą ochronną, sposobem zaopatrzenia w ciepło, wyposażeniem. Dużym problemem przemysłu mięsnego jest jego znaczne rozdrobnienie, co utrudnia maksymalne wykorzystanie surowców i minimalizacje wytwarzania odpadów oraz ich utylizacja).
2. Odpady przemysłu drobiarskiego (w przemyśle drobiarskim powstają następujące odpady produkcyjne: -w rzeźniach drobiu, -w wylęgarniach -w zakładach jajczarskich).
3. Odpady przemysłu mleczarskiego (w zakładach tych powstają głównie ścieki, a ich skład zależy od profilu produkcyjnego zakładu).
4. Osady ściekowe ( ścieki mogą być oczyszczane metodą mechaniczną, chemiczną i biologiczną).

Odpady przemysłowe – o ilości i składzie odpadów przemysłowych można wnioskować już na podstawie profilu danej gałęzi przemysłu lub rodzaju produkcji. Największa masa odpadów powstaje z wydobycia i uzdatniania kopalin. Specyficzną grupą odpadów przemysłowych stanowią odpady niebezpieczne.

LITERATURA

1. B. Bilitewski, G. Härdtle, K. Marek, „Podręcznik gospodarki odpadkami. Teoria i praktyka”, Wydawnictwo Seidel Przywecki, Warszawa 2006.
2. Cz. Rosik-Dulewska, „Podstawy gospodarki odpadami”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.