TEMAT : Modele prowadzenia wojen

Od początków istnienia człowieka wojny kształtowały historię ludzkości. Można stwierdzić, że hi¬storia świata to historia wojen. Wojny przyczyniały się do upadków cywilizacji, ale także do powiększania ich terytoriów, potęgi i bogactwa mieszkańców. Cywilizacja, którą zazwyczaj traktujemy, jako coś, co jest nam po prostu dane w swej gotowej postaci, w jakiej się nam jawi, nie zadając sobie pytania, w jaki sposób doszliśmy do niej, jest pro¬cesem lub fazą procesu, w którym sami się znajdujemy. Wszystkie poszczególne elementy, które do niej zaliczamy — maszyny, odkrycia naukowe, formy państwowości i wszystko, co się na nie składa — także konflikty zbrojne — są to świadectwa określonej struktury stosunków międzyludzkich, struktury społeczeństwa i określonego sposobu bycia ludzi Wojny uruchomiały zawsze przemiany społeczne, polityczne, gospo¬darcze. J. Keegan, głosił iż wojsko jest symbolem cywilizacji, bez niej zaś świat pozostałby na prymitywnym szczeblu rozwoju, poniżej „horyzontu militarnego”, albo pogrążyłby się w chaosie wiecznych, bezładnych wojen „wszystkich przeciwko wszystkim” (Keegan, 1998, 156). Ewoluował sposób prowadzenia wojny, zmieniała się taktyka walki, wykorzy¬stywano coraz bardziej finezyjne uzbrojenia. Każde pokolenie rozwijało swój własny, szczególny sposób prowadzenia działań wojennych, określając, kto kieruje walką, a kto walczy. Jeszcze w wojnach XX wieku grały dwie główne grupy aktorów: poborowi i oficerowie. Sukces wojny był zależny tylko od zakresu i jakości wykonywanych przez nich zadań. Poziom wykształcenia ogólnego, wiedza wojskowa, umiejętności te stymulo¬wały. Niezbędny był stopień sprawności warsztatowej osiągnięty w toku umiejętnego or¬ganizowania i usprawniania służby — stawania się wojownikiem. W społeczeństwach ponowoczesnych przyzwoleniu na wojnę to¬warzyszy radykalna zmiana wyobrażenia wojennego zaangażowania Za brudną robotę odpowiedzialni są zawodowcy, epoka powszechnego poboru wy¬daje się równie odległa jak wojny napoleońskie. Zaangażowanie profesjonalnych sił zbroj¬nych wywołuje olbrzymie emocje, a śmierć każdego żołnierza jest opłakiwana przez całe społeczeństwo, przy wtórze rozhisteryzowanych mediów. Samo dokonanie podziału (typologii) wojen ma istotne znaczenie dla proce¬su poznawczego, ułatwia zrozumienie przyczyn wybuchu poszczególnych wojen oraz określenie ich charakteru : Praktyczne możliwe formy wojny (wśród których wyróżnił):

• (a) zimna wojna bez działań partyzanckich (prowadzona wyłącznie przy użyciu środków polityczno-dyplomatycznych). Ta forma wojny mogła przybierać dwa rodzaje: zimna wojna prowadzona bez wykorzystania (i z wykorzystaniem) piątej kolumny;
• (b) zimna wojna połączona z działaniami partyzanckimi (wśród wojen tego typu autor wymienia: Algierię, Wietnam i Angolę);
• (c) wojna półgorąca (oprócz wyżej wymienionych działań, obejmuje użycie klasycznych ograniczonych środków wojskowych);
• (d) ograniczona wojna klasyczna (w takiej wojnie czynniki polityczno- dyplomatyczne ustępują miejsca klasycznym działaniom wojennym); 2.Nieprawdopodobne formy wojny (opierające się na przypuszczeniu, nie potwierdzonym żadnym doświadczeniem). Wśród tych wymienia:
• (a) wojna powszechna (gwałtowny konflikt, który pod względem rozmiarów porównywał do wojen światowych). Obejmował jednoczesne użycie środków klasycznych, jądrowych i termo-jądrowych. Autor wyróżniał: kontrolowaną wojnę powszechną oraz progresywną wojnę powszechną;
• (b) wojny lokalne o dużym natężeniu (jednym z najłatwiejszych i najskuteczniejszych sposobów ograniczenia jest ograniczenie geograficzne 3 Wojny nie militarne: a)Wojna ekonomiczna b)Wyścigi zbrojeń Wojna na wyczerpanie miała przede wszystkim na celu wyczerpanie sił przeciwnika. Wojny prowadzone na wyczerpa¬nie mogły przynieść efekty wówczas, kiedy jego możliwości ekonomiczne są ogra¬niczone. Wojna na wyniszczenie miała polegać na całkowitym zniszczeniu sił przeciwnika (klasycznym przykładem wojny na wyniszczenie jest wojna totalna). Biorąc pod uwagę kryterium czasu, możemy podzielić wojny, na: krótko¬trwałe i długotrwałe. Samo pojęcie krótkotrwałości czy długotrwałości jest względne, konieczność ich wyróżnienia jest oczywista, jak pisał prof. Kaczmarek przede wszystkim dlatego, że wojny pochłaniały zawsze olbrzymie materialne za¬soby społeczeństwa. Na ogół państwa dysponujące mniejszym potencjałem zaw¬sze dążyły do rozstrzygnięcia wojny w krótkim czasie. Istotnym kryterium podziału wojen był również stopień bezwzględności w stosowaniu przemocy dla osiągnięcia celów wojny (aspekty polityczne, prawne, moralne, ekonomiczne, militarne). Wojny na tle przekonań to przede wszystkim wojny wynikające z dogmatów religijnych lub politycznych uważał za godne pożałowania (wojny takie budzą gwałtowne namięt-ności, przez co stają się pełne nienawiści, okrutne i straszliwe)89. Czasem religia była bardziej pretekstem politycznym lub środkiem do osiągnięcia jakiegoś celu niż kwestią przekonań. A zasady wiary bywają na tyle silnym bodźcem, że wzbudzają u współwyznawców żarliwość religijną i tworzą z nich zwartą organizację. Do tych samych kategorii zaliczał wojny na tle przekonań politycznych. Wojna domowa: Konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia lub grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny. Charakterystyczne dla wojny domowej są: • zasięg prowadzonych działań (zamknięty w granicach określonego państwa), • zaangażowane w niej podmioty (należące do tego samego państwa czy narodu). O wybuchu wojny domowej decydują różne przyczyny, podłożem zawsze jest silny konflikt społeczny lub polityczny. Może to być: • gwałtowny konflikt ekonomiczny między różnymi grupami społecznymi. • konflikt pomiędzy społecznościami religijnymi czy etnicznymi, • Rewolucja, • Zamach stanu, Najczęściej wojny dzieli się na: • Wojny światowe - konflikty zbrojne w których uczestniczy większość państw świata. • Wojny błyskawiczne (Blitzkrieg) - błyskawiczne uderzenie wojskowymi siłami zbrojnymi (powietrznymi, morskimi i lądowymi) na dany kraj. • Wojny pozycyjne - walczące strony zajmują silnie umocnione pozycje (okopy, zasieki). • Wojny zastępcze - państwa rozstrzygają spór zastępczo za pomocą działań na terenie państw trzecich, a więc na terenie zewnętrznym, zastępczym. • Wojny biologiczne - wojny prowadzone przy użyciu mikroorganizmów. • Wojny totalne - prowadzone przy pełnym zaangażowaniu społeczeństwa i pełnym poświęceniu środków gospodarczych. • Zimne wojny-długotrwały stan napięcia między państwami. • Wojny prewencyjne - podjęte w celu uprzedzenia ataku przeciwnika. • Wojny lokalne - prowadzone niedużym nakładem sił i środków oraz na stosunkowo niedużym terytorium. • Dżihad (święte wojny) - wszelkie starania podejmowane w imię szerzenia i umacniania islamu. Zarówno poprzez walkę zbrojną, nawracanie niewiernych, pokojowe propagowanie islamu, jak i wewnętrzne zmagania wyznawcy. • Wojny jądrowe - użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych. • Wojny nuklearne - użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych. • Wojny atomowe - użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych. • Wojny manewrowe - walki zbrojne prowadzone są przy szerokim stosowaniu manewru sił i środków w powietrzu (a także w kosmosie), na lądzie i morzu. • Wojny radiowe - ukrywanie sił i środków własnych, poprzez całokształt przedsięwzięć uniemożliwiających lub ograniczających efektywne stosowanie środków radioelektronicznych przez przeciwnika. • Wojny psychologiczne - system zabiegów propagandowych stosowanych w celu wywarcia wpływu na społeczeństwo przeciwnika i pozyskania go do realizacji własnych celów strategicznych. • Wojny sukcyjne - wojny między pretendentami do tronu po zmarłym władcy. • Wojny globalne - wojny obejmujące swoim zasięgiem obszar całej kuli ziemskiej. • Wojny hegemoniczne - wojny między dominującym w międzynarodowym systemie mocarstwem lub mocarstwami, a rosnącym konkurentem lub konkurentami (pretendentami do hegemonii). • Wojny domowe - stronami są obywatele jednego państwa, plemienia lub grupy etnicznej. • Wojny cybernetyczne - wykorzystanie komputerów, internetu i innych środków przechowywania lub rozprzestrzeniania informacji w celu przeprowadzania ataków na systemy informatyczne przeciwnika. • Wojny asymetryczne - starcie dwóch odmiennych typów organizacji, sposobów myślenia i działania, a często także nawet sposobów życia. • Wojny sprawiedliwe - koncepcja filozoficzna • Wojny obronne - prowadzone w samoobronie przeciw obcej inwazji. • Wojny rakietowo/jądrowe - wojny prowadzone przy pomocy masowych działań zbrojnych przy użyciu broni rakietowej i rakietowo-jądrowej. • Wojny celne - stan, w którym dwa państwa lub bloki państw podwyższają wobec siebie stawki celne, dążąc do wywarcia nacisku na stronę przeciwną lub zachwiania podstaw gospodarki oponenta. • Wojny kolonialne - wojny toczone w koloniach danego państwa lub o kolonie z innymi państwami. • Wojny trzeciej fali - polegają na precyzji w określaniu celu oraz dostosowywaniu do niego środków tak aby zminimalizować straty; wiedza, informacje, dane zaczynają rywalizować z bronią. • Wojny religijne - wojny w głównej mierze motywowane przyczynami religijnymi. • Wojny informatyczne • Wojny energetyczne • Wojny informacyjne • Wojny hybrydowe - połączenie wojny konwencjonalnej, nieregularnych działań zbrojnych (partyzanci, terroryści) i wojny cybernetycznej. Przykładem są wydarzenia na Ukrainie w roku 2014. • Wojna konwencjonalna - wojna przy użyciu broni konwencjonalnej i taktyki walki między dwoma lub więcej państwami w otwartej konfrontacji. • Wojny agresywne- zbrojne napaści jednego lub kilku państw na inne.

Zdecydowana większość historyków i teoretyków wojny, zajmujących się historią wojen wyraża opinię, że wojny pojawiły się w tej fazie rozwojowej społe¬czeństw, w której zaistniały warunki do zdobywania i gromadzenie dóbr material¬nych oraz innych wartości. Cyceron definiował wojnę, jako rozstrzyganie sporu przy użyciu siły . Chiński teoretyk starożytności (Sun Tzu), najważniejszym osią¬gnięciem wojny nazywał pokonanie wroga bez walki. Zdaniem Sun Tzu, sprawą najważniejszą w wojnie jest rozbicie strategii wroga. Można to było uczynić po¬przez skłócenie sprzymierzeńców wroga, co miało doprowadzić do politycznej izo¬lacji wroga. Prawdopodobnie nie istniała żadna armia od czasów starożytnych, która nie korzystałaby w mniejszym lub większym stopniu z „pomocy” różnego rodzaju po-mocników, określanych mianem najemników. Zjawisko najemnictwa ewoluowało podob¬nie jak ewoluowały działania zbrojne, w których najemnicy uczestniczyli. Zmianie nie ule¬gały jedynie przyczyny, z jakich najemnicy pojawiali się sie na polach walki. Główną przy¬czyną była oczywiście chęć zysku, ale nie tylko. Inną przyczyną ich obecności na polach walki, znacznie ważniejszą był fakt, iż najemnicy mogli walczyć i zarabiać tylko wtedy, gdy państwo nie było na tyle silne, by samo zapewnić sobie ochronę, organizując własną silną armię.
Od początku lat dziewięćdziesiątych XX w., w sektorze do tej pory zarezerwowanym wyłącznie dla narodowych sił zbrojnych poszczególnych państw, zauważyć można zwięk¬szanie udziału podmiotów prywatnych, oraz coraz częstsze korzystanie przez rządy państw z usług prywatnych przedsiębiorców wojskowych. Jest to trend ogólnoświatowy, który dotyczy zarówno silnych państw tzw. cywilizacji zachodniej jak Wielka Brytania, czy Stany Zjednoczone, jak również słabych państw afrykańskich. Jedną z najważniejszych form prywatyzacji przemocy jest powstanie Prywatnych Firm Wojskowych (Private Milita¬ry Companies — PMC) i Prywatnych Firm Ochroniarskich (Private Security Companies — PSC). Są to legalnie działające podmioty zorganizowane zgodnie z zasadami korpora¬cyjnymi, oferujące na rynku profesjonalne usługi w zakresie szeroko rozumianych działań militarnych. Genezy tego zjawiska doszukiwać się należy w doktrynie prywatyzacji, jaka objęła większość państw w latach dziewięćdziesiątych XX w. Pod wpływem neoliberalnych zało¬żeń państwa w coraz większym stopniu zaczęły przekazywać zadania sektora publicznego sektorowi prywatnemu w celu szukania oszczędności. Proces ten objął także sferę woj¬skowości. „Od zakończenia zimnej wojny praktyki eksternalizacji części zadań (outsour¬cing) szybko rozprzestrzeniły się w łonie amerykańskich sił wojskowych pod wpływem takich czynników jak globalizacja przemysłu wojskowego, konieczność ograniczenia wojsk oraz ‘racjonalizacja’ wydatków przeznaczonych na obronę. Obowiązujące prawo międzynarodowe nie oddaje współczesnego wymiaru zjawiska, przez nieuwzględnienie osób prawnych jakim są PCM i PCS. Działając w sferze bezpie¬czeństwa międzynarodowego podlegają jedynie jurysdykcji prawa krajowego — miejsca siedziby firmy. Żołnierze regularnych sił zbrojnych ponoszą odpowiedzialność prawną za popełnione przestępstwa przed sądami wojskowymi, bądź przed Międzynarodowym try¬bunałem karnym. Natomiast odpowiedzialność prawna prywatnych firm wojskowych i ich przełożonych istnieje tylko w teorii, ze względu na brak możliwości dostatecznej egzekucji prawa. Pracownicy tych firm jako cywile nie podlegają wojskowym regulacjom prawnym. Nie są oni najemnikami w świetle prawa międzynarodowego, ale działając, jako cywilni pracownicy firm, nie zyskują statusu kombatanta. Muszą liczyć sie z tym, że nawet pod¬czas działań, w których strony przestrzegają postanowień międzynarodowego prawa kon¬fliktów zbrojnych, w przypadku pojmania nie otrzymają statusu jenieckiego i traktowani będą jak najemnicy. Za prekursora w branży prywatnych firm wojskowych uważana jest południowoafry¬kańska Executive Outcoms założona w 1989 roku przez byłych żołnierzy sił zbrojnych RPA. W 1999 EO rozwiązano, po wejściu w życie nowych południowoafrykańskich regu¬lacji wymierzonych w najemnictwo. Po prekursorze pozostała jednak rozgałęziona sieć podmiotów zależnych, i co równie ważne, powiązań personalnych . Jed¬ną z największych PMC jest amerykańska Blackwater Security Consulting. Firma powstała w 1998 r. jako jedna z wielu w USA, które uczą przetrwania w ekstremalnych warunkach dostarczając substytutu wojny w dzikim terenie. Kupiła 5200 akrów ziemi w Karolinie Północnej, 25 mil od największej bazy morskiej na świecie i wybudowała jeden z największych ośrodków ćwiczebnych, jakie posiadają tego typu firmy. Do 11 września 2001 r. obroty firmy były bardzo niskie, firma znalazła sie prawie na skraju bankructwa. Po ataku ibn Ladena na Manhattan i Pentagon zamówienia zaczęły napływać z całego świata. Blackwater zaczęła szkolić specjalistów w zakresie różnego typu ochrony na ziemi, w morzu i w powietrzu, angażując do pracy byłych komandosów z US Navy SEAL. Mając takich wykładowców, a także doszkalając komandosów z innych formacji Blackwater w krótkim czasie stała się największym na świecie eksporterem agentów ochrony.