Czy nacjonalizm stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa w Europie?

Nacjonalizm to postawa i ideologia społeczno-polityczna uwydatniająca szczególne znaczenie przynależności do narodu oraz nadrzędność interesu narodowego w stosunku do interesu innych grup społecznych. Jako zagrożenie dla bezpieczeństwa (w kontekście stosunków międzynarodowych) rozumiemy natomiast jako splot zdarzeń wewnętrznych lub w stosunkach międzynarodowych, w którym z dużym prawdopodobieństwem może nastąpić ograniczenie lub utrata warunków do niezakłóconego bytu i rozwoju państw oraz ich partnerskiego traktowania w stosunkach międzynarodowych – w wyniku zastosowania przemocy politycznej, psychologicznej, ekonomicznej, militarnej. Współczesnie często łączy się ze sobą te dwa pojęcia, co prowadzi jednak do skrajnie różnych konkluzji. Jedni twierdzą, że nacjonalizm jest zagrożeniem dla bezpieczeństwa w Europie, pozostali wręcz przeciwnie. Uważam, że obie strony mają uzasadnione argumenty, które postaram się przedstawić.

Współczesnie nacjonalizm jako zagrożenie ma charakter przede wszystkim społeczny, a dopiero potem polityczny. Jego przeciwnicy uznają za niebezpieczne założenie, że naród jest grupą z istoty swej bezwzględnie homogeniczną i nadrzędną w stosunku do innych grup społecznych. W zasadzie tej upatrują żródeł uprzedzeń, poniżania, a nawet agresji w stosunku do innych kultur, nacji, religii czy ras, co skutkuje naruszeniem praw człowieka i jego wolności, dyskryminacją mniejszości, a dalej konfiktami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Jeśli chodzi o konflikty wewnętrzne to najbardziej widoczna formą współczesnego nacjonalizmu, która rodzi zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnetrznego są ruchy separatystyczne, które uciekają się do terroru i przemocy. W ten sposób starają się uzyskać pełną niezależność dla pewnego regionu, który zamieszkują wraz z grupą ludności bezpaństwowej. Bardzo interesującym przykładem, który pozwala na obserwację tej formy nacjonalizmu jest problem Basków, którzy posuwają się do terroru, aby wymusić realizację ich żądań wobec Hiszpanii czy Francji. Nieporozumienia jakie narastają pomiędzy nimi a innymi państwami mogą doprowadzić do wybuchu konfliktu na skalę europejską. Każde państwo będzie miało inny sposób patrzenia na zaistniały konflikt i będzie prowadzić politykę zgodną ze swymi interesami. Przykładem nacjonalizmu uderzającego już bezpośrednio w ład międzynarodowy, jest skrajny nacjonalizm ukraiński, ujawniany szczególnie silnie podczas obecnie trwającej wojny domowej na Ukrainie. Dla nas Polaków niepokojący jest wywiad, jakiego niedawno udzielił jednej z polskich gazet Andrij Tarasenko. Lider ukraińskiej organizacji Prawy Sektor – jednego z najaktywniejszych ugrupowań na kijowskim Majdanie, stwierdził m.in., że „sprawiedliwość nakazywałyby, aby Przemyśl i kilkanaście powiatów wróciły do Ukrainy”. Idealizując postać Stepana Bandery – twórcy ideologii ukraińskiego nacjonalizmu, wyraził też pogląd, że organizacja, jaką reprezentuje, zmianę granic chce osiągnąć metodami dyplomatycznymi i że nie interesuje ich wstąpienie Ukrainy do struktur europejskich. Tego typu deklaracje, są przejawem agresywnego oblicza nacjonalizmu, który uderza w inne państwa, przez co może być tworzy atmosferę nieufności oraz nienawiści pomiędzy narodami. W dłuższej perspektywie może stać się zarzewiem czystek etnicznych, walk przygranicznych, zamieszek, a nawet wojny między państwami. Tym gorzej jeśli idee nacjonalistyczne zostaną cynicznie wykorzystane przez dane siły polityczne, które prowadząc szowinistyczna propagandę będą dążyć do obalenia lub osłabienia legalnie wybranych władz i demokratycznego systemu władzy. Przykład tego typu sytuacji znamy dobrze z historii, kiedy to ideologia nacjonalistyczna stała się jednym z elementów systemu faszystowskiego, który zrodził się we Włoszech po zakończeniu I wojny światowej. Założenia nacjonalizmu odnajdziemy również w III Rzeszy Adolfa Hitlera, który doprowadził do wybuchu II wojny światowej.