Człowiek aktywnie działający w świecie przyrody chce być bezpieczny, jest to jedna z jego najważniejszych potrzeb. Ma on jednak świadomość tego, że podlega prawom przyrody, które wcale nie gwarantują mu bezpieczeństwa. Przeciwnie, wymuszają takie działania, które zapewniłyby mu możliwość wpływu na otoczenie, dając poczucie w miarę niezakłóconego bytowania, przetrwania i rozwoju. Traktując potrzebę bezpieczeństwa obok innych potrzeb (fizjologicznych, samorealizacji, szacunku, itp.), jako podstawowe, życie człowieka wymaga jego aktywności, ukierunkowanej na ich zaspokojenie. Wobec tego bezpieczeństwo jest wartością konieczną do życia i rozwoju człowieka. Jest dobrem pozwalającym na rozwinięcie aktywności ukierunkowanej na samorealizację. Jest więc w takim rozumieniu warunkiem skutecznego działania. Może być także wartością pożądaną, ujawniającą się w sytuacji braku poczucia bezpieczeństwa. Zmiana tego stanu rzeczy, a więc uzyskanie stabilności, pewności, gwarancji realizacji własnych interesów, sprzyja utożsamianiu pojmowania bezpieczeństwa z celem działania. Bezpieczeństwo można postrzegać w kategorii potrzeby podstawowej, której niezaspokojenie uniemożliwia bytowanie człowieka, jak też w kategorii samodzielnej wartości – celu, którego osiągnięcie jest możliwe poprzez aktywne działania jednostki, zmierzające do eliminacji bądź osłabienia zagrożeń lub świadomie podporządkowane osiągnięciu tego celu. Jest on widoczny szczególnie dobrze w relacjach człowieka z otoczeniem. Dążenie do zapewnienia bezpiecznego bytu własnej rodzinie, czy społeczności, nie wydaje się bowiem tym samym, co zaspokojenie podstawowej potrzeby własnego bezpieczeństwa. Często natomiast działanie człowieka podejmowane na rzecz bezpieczeństwa ogółu zakłada narażenie się na niebezpieczeństwo. Nie można nie zgodzić się z tym, że „…bezpieczeństwo jest naczelną potrzebą człowieka, grup społecznych, a zarazem najważniejszym ich celem”1. . Podmiotem bezpieczeństwa jest człowiek, traktowany jako jednostka społeczna, a także jako określona zbiorowość społeczna o różnych charakterze więzi i uwarunkowań.2

Czynniki wpływające na bezpieczeństwo

Człowiekowi od początków istnienia towarzyszyły różnego rodzaju zagrożenia. Wraz z rozwojem cywilizacji i postępu technicznego zmienił się ich charakter i skala. Zagrożenia naturalne oddziaływały na poziom bezpieczeństwa od samego początku istnienia człowieka, natomiast zagrożenia spowodowane przez człowieka zmieniały swój charakter i zasięg w miarę rozwoju techniki, zagospodarowania terenów, wykorzystywania coraz nowszych rozwiązań technicznych. Przyczyną wielu zagrożeń była i jest działalność człowieka, popełniane przez niego błędy oraz sytuacja społeczna. Liczba zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego jest bardzo duża. Niezmiernie istotne jest poznanie charakteru zagrożenia, sposobów jego powstawania oraz prawdopodobieństwa zaistnienia określonego zagrożenia na danym obszarze. W konsekwencji należy przygotować działania zapobiegające lub minimalizujące ich skutki. Zagrożenia bezpieczeństwa powszechnego, ze względu na źródło i sposób powstawania można podzielić na zagrożenia spowodowane przez siły natury oraz powstałe w wyniku działalności człowieka. Siły natury (żywioły) mogą powodować pożary, powodzie, osuwiska ziemi, anomalie pogodowe, które mogą z kolei prowadzić do katastrofy ekologicznej. Należy wspomnieć również o zagrożeniach biologicznych w postaci różnego rodzaju szkodników roślinnych, a także zagrożenia płynące z kosmosu. Człowiek działając przeciwko prawom przyrody, lub innemu człowiekowi, świadomie lub nieświadomie może przyczynić się do powstania niemniej groźnych zagrożeń, których skutkiem może być awaria techniczna lub katastrofa ekologiczna. Zagrożeniami bezpieczeństwa powszechnego w wyniku bezpośredniej działalności ludzi mogą być akty terroryzmu, konflikt zbrojny lub nawet wojna3. W dobie globalizacji państwa wysoko rozwinięte zdecydowały się rozwijać politykę ekonomiczną w zakresie ochrony środowiska. Świadomość potrzeby ochrony środowiska naturalnego i aktywna rola regionów są w tym kontekście bardzo istotne. Polityka państw skoncentrowała się na znalezieniu sposobu na pobudzenie aktywności we wdrażaniu innowacji w wykorzystywaniu i ochronie zasobów naturalnych tak, by poszczególne regiony odniosły możliwie najwięcej korzyści ekonomiczne. Dziesięć lat temu, na Konferencji Narodów Zjednoczonych nt. Środowiska i Rozwoju, zwołanej w Rio de Janeiro została sformułowana definicja która łączy trzy elementy dzisiejszej rzeczywistości a zarazem EKOLOGI - EKONOMI I POSTĘPU TECHNICZNEGO. Pojęciem które zajmuje się tą problematyką jest ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ GOSPODARKI. Te trzy zagadnienia bezpośrednio korelują ze sobą wzajemnie i nie mogą istnieć w odosobnieniu. Należy sobie zdać sprawę z tego że istotna zmiana w jednej z dziedzin wpływa bezpośrednio i trwale na pozostałe. Rozwój jednej dziedziny odbywa się kosztem drugiej. Należy skoncentrować się na tym że ochrona środowiska oraz rozwój społeczny i gospodarczy mają fundamentalne znaczenie dla tegoż właśnie zrównoważonego rozwoju. Aby osiągnąć taki rozwój, został przyjęty globalny program Agenda 21.  Istotą zrównoważonego rozwoju jest zapewnienie trwałej poprawy środowiska życia współczesnych i przyszłych pokoleń poprzez kształtowanie właściwych proporcji między kapitałem gospodarczym, społecznym i ekologicznym. Przyjmuje ona za swoją podstawę założenie, że poprawa, a co najmniej niepogarszanie stanu środowiska przyrodniczego, winny być jednym z podstawowych czynników warunkujących rozwój gospodarczy i społeczny. Dla osiągnięcia zrównoważonego rozwoju konieczne jest, aby ochrona środowiska przyrodniczego stanowiła nieodłączną część procesów rozwoju społeczno-gospodarczego i zagospodarowania przestrzennego i nie była rozpatrywana w oderwaniu od nich. Innymi słowy, zrównoważony rozwój to nadanie postępowi cywilizacyjnemu kierunku zachowującego w sposób trwały zasoby i walory środowiska przyrodniczego oraz czynna jego ochrona. W odniesieniu do postępu technicznego przedsiębiorcy na mocy uchwalonych przepisów zostali poddani w zakresie ochrony środowiska szczególnym restrykcjom. Wszystkie działania związane z eksploatacją złóż mineralnych wymaga szczegółowych pozwoleń. Jest to bezpośrednie działanie na środowisko naturalne a w ten sposób jest to odpowiednio monitorowane w zgodzie z ekologią. Analogicznie można odnieść się do wymogów które są stawiane przy łowieniu pewnych gatunków ryb. By nie zburzyć gospodarki ekosystemu jest również bardzo ściśle przestrzegane a w razie przekroczenia norm odłowu karane. Postęp techniczny w dobie ekologii i ekonomi odnosi się również do tzw. ciężkich surowców mineralnych które są przetwarzane. Wszelkie odpady które powstają w wyniku przeróbki surowca muszą być przetwarzane i składowane. Polityka ekologiczno ekonomiczna stymuluje wypośrodkowuje prawidłowej utylizacji tych odpadów. W Unii Europejskiej instytucja która zajmuje się prawnymi pozwoleniami jest BAT. BAT w polskim tłumaczeniu oznacza najlepsza dostępna technika (Best Available Technology ), oznacza technikę najmniej szkodliwą dla środowiska. Jest to bardzo ważne w dobie postępu technologicznego ale również zagrożeń jakie stwarzają środki uboczne, które zanieczyszczają środowisko. 

Podstawową zasadą jest zasada zrównoważonego rozwoju, której głównym założeniem jest takie prowadzenie polityki i działań w poszczególnych sektorach gospodarki i życia społecznego, aby zachować zasoby i walory środowiska w stanie zapewniającym trwałe, nie doznające uszczerbku, możliwości korzystania z nich zarówno przez obecne jak i przyszłe pokolenia, przy jednoczesnym zachowaniu trwałości funkcjonowania procesów przyrodniczych oraz naturalnej różnorodności biologicznej na poziomie krajobrazowym, ekosystemowym, gatunkowym i genowym. Istotą zrównoważonego rozwoju jest równorzędne traktowanie racji społecznych, ekonomicznych i ekologicznych, co oznacza konieczność integrowania zagadnień ochrony środowiska z polityką w poszczególnych dziedzinach gospodarki..

Kolejną zasadą jest zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego. Ujmowana jest ona w następujących kategoriach: 

• sprawiedliwości międzypokoleniowej - zaspokajania potrzeb materialnych i cywilizacyjnych obecnego pokolenia z równoczesnym tworzeniem i utrzymywaniem warunków do zaspokajania potrzeb przyszłych pokoleń; 
• sprawiedliwości międzyregionalnej i międzygrupowej - zaspokajania potrzeb materialnych i cywilizacyjnych społeczeństw, grup społecznych i jednostek ludzkich w ramach sprawiedliwego dostępu do ograniczonych zasobów i walorów środowiska, wraz z równoprawnym traktowaniem potrzeb ogólnospołecznych z potrzebami społeczności lokalnych i jednostek; 
• równoważenia szans pomiędzy człowiekiem a przyrodą, poprzez zapewnienie zdrowego i bezpiecznego funkcjonowania (w sensie fizycznym, psychicznym, społecznym i ekonomicznym) jednostek ludzkich przy zachowaniu trwałości podstawowych procesów przyrodniczych wraz ze stałą ochrona różnorodności biologicznej.

Wymienione zasady powinny stymulować w ramach nowej polityki ekologicznej państwa następujące procesy: 

• rozszerzania i umacniania możliwości odtwarzania się zasobów odnawialnych oraz rewitalizacji i renaturalizacji zdegradowanych ekosystemów, 
• racjonalnego korzystania z zasobów nieodnawialnych i dążenia do ich zastępowania dostępnymi substytutami, 
• stopniowego eliminowania z użytkowania substancji niebezpiecznych i toksycznych oraz zastępowania ich mniej uciążliwymi dla środowiska substytutami,
• ograniczania skali uciążliwości działalności gospodarczej dla środowiska i nie przekraczania granic jego odporności,
• zwiększenia bezpieczeństwa prowadzenia procesów z udziałem materiałów niebezpiecznych i ograniczenia występowania zagrożeń środowiska i ich skutków o charakterze nadzwyczajnym, 
• stałej ochrony i odtwarzania, w możliwym zakresie, różnorodności biologicznej na poziomie krajobrazowym, ekosystemowym, gatunkowym i genowym, 
• tworzenia podmiotom gospodarczym warunków do uczciwej konkurencji w sferze dostępu do ograniczonych zasobów środowiska i możliwości odprowadzania zanieczyszczeń, 
• usprawniania procesów podejmowania decyzji dotyczących środowiska, zwłaszcza na szczeblu lokalnym, w tym stymulowania udziału społecznego w tych procesach, 
• dążenia do zapewnienia poczucia bezpieczeństwa ekologicznego poszczególnym jednostkom i grupom społecznym (tworzenia warunków sprzyjających zdrowiu fizycznemu, psychicznemu i społecznemu, w tym poprzez kultywowanie więzi lokalnych).

Podsumowując należy powiedzieć że ekonomia, ekologia i postęp techniczny to trzy dziedziny życia człowieka które ze sobą ściśle korelują. Postęp techniczny który jest siłą napędową musi być stymulowany przez środowisko naturalne które za bardzo eksploatowane spowoduje zachwianie ekosystemu. Za pośrednictwem wiedzy i analiz ekonomicznych jest możliwe zachowanie równowagi pomiędzy tymi trzema zagadnieniami.  Bibliografia:

Literatura: -J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 1996 -W. Kitler, Obrona cywilna(niemilitarna) w Polsce, Ministerstwo Obrony Narodowe, Departament Wychowania i Promocji Obronności, Warszawa 2002, -J. Święcicki, Ogólne zasady przygotowania sił i środków cywilnej służby zdrowia do ratowania zdrowia i życia ludzi w sytuacjach nadzwyczajnych i w czasie wojny, AON, Warszawa 2002,

Czasopisma: -Czasopismo Planeta ziemia -Czasopismo Ozon

Pozostałe: -strony internetowe www