Zdefiniowanie pojęcia „przestępstwa gospodarczego” jest konieczne nie tylko dla prawidłowego wskazania przedmiotu badan prawa karnego gospodarczego, lecz przede wszystkim pozwala przeprowadzić prawidłowa interpretację karni styczną odstawa odpowiedzialności karnej za przestępstwa gospodarcze. Przestępstwa gospodarcze to pojecie umowne wzięte z języka prawniczego, nie posiadające swojej definicji ustawowej. Zarówno w nauce jak i orzecznictwie karnym nie ustalono jednolitej i powszechnie uznawanej definicji tego pojęcia. Biorąc pod uwagę kryterium przedmiotu za przestępstwa gospodarcze uznać należy czyn zabroniony o określonych cechach ustawowych, określony w przepisie karnym, którego głównym rodzajowym przedmiotem ochrony są określone podstawy prawidłowego obrotu gospodarczego. Dane statystyczne pokazują, że w 2013 roku nastąpił wzrost przestępczości gospodarczej w Polsce. Raport Komendy Głównej Policji sporządzony za rok 2013 wskazuje na blisko 9% wzrost wszczętych postępowań w zakresie przestępstw gospodarczych w tym właśnie roku. Natomiast z informacji opublikowanych przez Prokuratora Generalnego wynika, że liczba spraw karnych gospodarczych, które wpłynęły do prokuratur w 2013 roku, może wynosić nawet o około 11% więcej niż w roku 2012. Co ciekawe, przestępczość gospodarcza w Polsce rośnie, pomimo że przestępczość ogółem spada. W 2013 roku w Polsce popełniano bowiem dziennie średnio 85 przestępstw mniej niż w 2012 r. Wraz ze wzrostem przestępczości gospodarczej w Polsce wzrosła również wartość postępowań prowadzonych w tych sprawach. Do sierpnia 2013 r. była ona już o około 500 mln złotych większa niż w całym roku 2012. Z opublikowanych przez Prokuratora Generalnego danych wynika, że do końca sierpnia 2013 r. w sprawach karnych gospodarczych do sądów wpłynęły 573 akty oskarżenia, w sprawach sądowych skazano 500 oskarżonych, a 22 oskarżonych zostało uniewinnionych. Do przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu zaliczkami przestępstwa wymienione a Kodeksie Karnym od art.296 do art. 309 K.K. Ja w swoje pracy skupie się na opracowaniu 4 wybranych przeze mnie przestępstw  Nadużycie zaufania (art. 296)  Korupcja gospodarcza (art. 296a)  Korupcja sportowa (art. 296b)  Oszustwo kredytowe (art. 297)  Oszustwo asekuracyjne ubezpieczeniowe(art. 298)  Pranie pieniędzy (art. 299)  Udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzycieli (art. 300)  Doprowadzenie do upadłości lub niewypłacalności (art. 301)  Faworyzowanie niektórych wierzycieli (art. 302)  Nierzetelne prowadzenie dokumentacji (art. 303)  Lichwa (art. 304)  Udaremnienie przetargu (art. 305)  Usuwanie lub fałszowanie oznaczeń towaru (art. 306)

 Nadużycie zaufania (art. 296)

Art. 296. § 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. /tzw. karalna niegospodarność która polega na naruszeniu obowiązku ostrożności w prowadzeniu cudzych spraw majątkowych lub działalności gospodarczej na cudzą rzecz/ § 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił w całości wyrządzoną szkodę Jest to przestępstwo indywidualne. Jego podmiotem może być jedynie osoba szczególnie zobowiązana /na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu ,umowy lub pełnomocnictwa do zawarcia transakcji majątkowej/ do zajmowania się sprawami lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej Do takich osób należy zaliczyć m.in.: • prokurentów spółek prawa handlowego i innych pełnomocników przedsiębiorców, • członków zarządu oraz likwidatorów spółek handlowych oraz spółdzielni, • syndyka masy upadłości i jego zastępcę. Zajmowanie się cudzymi sprawami majątkowymi lub gospodarczymi oznacza obowiązek ich prowadzenia, dbania o interesy mocodawcy oraz podejmowanie lub uczestniczenie w podejmowaniu decyzji dotyczących tego majątku. Przestępstwa nadużycia zaufania może dopuścić się również osoba, która prowadzi na cudzą rzecz i w cudzym imieniu działalność gospodarczą Istotne jest to, iż zachowanie się sprawcy tego przestępstwa polegać ma na nadużyciu udzielonych mu uprawnień lub niedopełnieniu ciążącego na nim obowiązku. Warunkiem koniecznym odpowiedzialności jest spowodowanie przez sprawcę opisanym wyżej zachowaniem znacznej szkody majątkowej lub szkody majątkowej w wielkich rozmiarach. Znaczna szkoda majątkowa oznacza stratę przekraczającą w chwili popełnienia czynu dwustukrotność najniższego miesięcznego wynagrodzenia, zaś szkoda majątkowej w wielkich rozmiarach stratę przekraczającą tysiąckrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia Wobec braku ograniczenia w tej mierze, przez szkodę należy rozumieć nie tylko rzeczywisty uszczerbek w majątku przedsiębiorcy, ale również utracony zysk.

 Oszustwo kredytowe (art. 297)

Art. 297. § 1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi - kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie powiadamia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego, określonego w § 1, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z elektronicznego instrumentu płatniczego. § 3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, określonych w § 1, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. Artykuł 297 kodeksu karnego chroni takie instrumenty systemu gospodarczego jak: kredyt, pożyczka bankowa, gwarancja kredytowa, dotacja, zamówienia publiczne, akredytywa, poręczenie bankowe oraz elektroniczne instrumenty płatnicze. Z uwagi na podobieństwo do przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 kodeksu karnego, zachowania opisane w art. 297 § 1 kodeksu karnego określa się mianem oszustwa kredytowego, dotacyjnego, subwencyjnego oraz związanego z uzyskaniem zamówienia publicznego. Istota oszustwa kredytowego (dotacyjnego) polega na przedłożeniu przez sprawcę określonych dokumentów (fałszywych lub stwierdzających nieprawdę) lub nierzetelnych pisemnych oświadczeń, które mają istotne znaczenie dla udzielenia kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, dotacji lub zamówienia publicznego. Wyliczenie to ma charakter zamknięty. Jakiekolwiek inne, nieuczciwe praktyki zmierzające do uzyskania wymienionych wyżej środków finansowych nie stanowią przestępstwa z art. 297 § 1 kodeksu karnego. W ujęciu art.297§1 oszustwo jest przestępstwem umyślnym o charakterze kierunkowym. Sprawca musi wiedzieć, że przedkłada fałszywe lub poświadczające nieprawdę dokumenty, lub złożyć nierzetelne oświadczenie w celu uzyskania pożyczki bankowej, kredytu lub innego świadczenia. §3 przewiduje klauzulę niekaralności sprawcy, który po popełnieniu przestępstwa, a przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, subwencji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. Znamię “zapobiegł wykorzystaniu” oznacza niepodjęcie przyznanej pożyczki lub kredytu albo jego zwrot przed wykorzystaniem, niewykorzystanie udzielonej gwarancji kredytowej lub subwencji, zwrot dotacji albo rezygnację z przyznanego instrumentu płatniczego. Jeśli chodzi o zaspokojenie roszczeń pokrzywdzonego to jest to możliwe wtedy, gdy nastąpiła choćby częściowa realizacja tych roszczeń i sprawca dobrowolnie je zwrócił lub spłaca. Klauzula niekaralności nie obejmuje sfałszowania przez sprawcę dokumentu dla realizacji celów okr. w §1. Zachowanie to bowiem nie usuwa kryminalnej zawartości fałszerstwa dokumentu ani nie jest czynnym żalem w odniesieniu do tego przestępstwa.

 Oszustwo asekuracyjne ubezpieczeniowe (art. 298)

Art. 298. KK: § 1. Kto, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego odszkodowania, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania. Oszustwo ubezpieczeniowe polega na spowodowaniu zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania tj. podejmowaniu wszelkich działań lub zaniechań prowadzących do powstania takiej sytuacji (wypadku), od której powstania uzależniona jest wypłata odszkodowania. W szczególności może ona polegać na porzuceniu ubezpieczonego pojazdu, zniszczeniu pojazdu, zniszczeniu lub uszkodzeniu ubezpieczonego mienia, spowodowaniu pożaru, w wyniku których dojdzie do powstania szkody w ubezpieczonym mieniu. Zdarzenie o którym mowa w art. 298 KK jest odpowiednikiem wyrażenia “wypadek” użytego w art.805 Kodeksu cywilnego. Przez wypadek rozumie się objęte umową ubezpieczeniową “zdarzenie losowe” przyszłe i niepewne pod względem samego wystąpienia zdarzenia, jak też jego skutków. Generalnie sprawca może odpowiadać tylko za spowodowanie takiego zdarzenia. Zdaniem J. Skorupki w art. 298 § 1 KK nie chodzi tylko o spowodowanie takiego zdarzenia, które zostało przewidziane w umowie ubezpieczenia i którego zajście powoduje odpowiedzialność odszkodowawczą ubezpieczyciela - ale też każdego innego zdarzenia, które jest podstawą wypłaty odszkodowania.
Oszustwo z tego przepisu będzie zachodzić zarówno wtedy, gdy sprawca zażąda wypłaty odszkodowania z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia, powołując się na wypadek, który miał miejsce, ale nie miał cech wypadku losowego, jak i wtedy, gdy sprawca, domagając się wypłaty odszkodowania za rzeczywiście zaistniały wypadek, niezgodnie z prawdą określi wysokość powstałej szkody, domagając się zawyżonego roszczenia. Czyny polegające na działaniu sprawcy oszustwa ubezpieczeniowego będą zatem podstawą wypłaty odszkodowania. Czyn opisany w art. 298 § 1 KK może być spowodowany zarówno przez osobę, która jest stroną umowy ubezpieczenia (ubezpieczający, ubezpieczony), jak i przez inną osobę, byleby sprawca działał w celu uzyskania odszkodowania Przestępstwo z art. 298 KK może być popełnione tylko umyślnie w postaci zamiaru bezpośredniego. Jest to przestępstwo kierunkowe, ponieważ sprawca działa w celu uzyskania odszkodowania. W przeciwieństwie do oszustwa z art. 286 KK przestępstwo przewidziane w art. 298 KK jest dokonane bez względu na to czy do wypłaty odszkodowania doszło czy nie.

 Doprowadzenie do upadłości lub niewypłacalności (art. 301)

Art. 301. § 1. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności przez to, że tworzy w oparciu o przepisy prawa nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2. Tej samej karze podlega, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności. § 3. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli w sposób lekkomyślny doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 Omawiane przestępstwo polega na doprowadzeniu przez dłużnika lub osoby zajmujące się jego sprawami majątkowymi upadłości lub niewypłacalności. Przesłanki ogłoszenia upadłości określa art. 10 i 11 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Przez doprowadzenie do ogłoszenia upadłości należy rozumieć spowodowanie takiego stanu majątku dłużnika, w którym istnieją podstawy do ogłoszenia jego upadłości. Nie jest natomiast konieczne, aby upadłość rzeczywiście nastąpiła (ogłoszenia upadłości dokonuje z resztą sąd, a nie sam dłużnik). Niejednokrotnie, mimo, iż istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, wniosek w tym względzie musi zostać oddalony (vide: art. 13 pr.up.i napr.), co bynajmniej nie przekreśla możliwości popełnienia przestępstwa z art. 302 § 2 lub 3 kodeksu karnego. Druga z przesłanek dla pociągnięcia do odpowiedzialności karnej z art. 301 § 2 lub 3 kodeksu karnego jest doprowadzenie do niewypłacalności dłużnika. Dłużnik jest niewypłacalny jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, a jeżeli dłużnik jest osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, można go uznać za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 § 2 pr.up i napr.). Doprowadzenie do niewypłacalności lub upadłości przez dłużnika lub osoby działające w jego imieniu (art. 308 kodeksu karnego) będzie stanowiło podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej jedynie wtedy, gdy taki stan jest następstwem działań lub zaniedbań tych osób sprzecznych z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej (nie można karać za niepowodzenie przedsięwzięcia spowodowane czynnikami niezależnymi od dłużnika np. klęską żywiołową, gwałtowną i niespodziewaną zmianą kursów walut lub oprocentowania kredytów). Może to przy tym być każde zachowanie sprzeczne z zasadami prawidłowego gospodarowania. Przestępstwo z art. 301 § 2 kodeksu karnego jest przestępstwem umyślnym. Dłużnik lub osoba działająca w jego imieniu musi mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem doprowadzi do upadłości lub niewypłacalności lub przewidywać taką możliwość i godzić się na taki stan rzeczy. W praktyce udowodnienie sprawcy zamiaru doprowadzenia do niewypłacalności lub upadłości jest rzeczą bardzo trudną. O wiele częściej będziemy mieli do czynienia z lekkomyślnym doprowadzeniem do bankructwa - art. 301 § 3 kodeksu karnego. W takiej sytuacji sprawca przewiduje, że może spowodować upadłość lub niewypłacalność, ale bezpodstawnie przypuszcza, że tego uniknie. Sprawcą przestępstwa z art. 301 § 2 lub 3 k.k. może być jedynie dłużnik (lub reprezentant takiego dłużnika - art. 308 kodeksu karnego), który ponosi odpowiedzialność majątkową wobec kilku (a więc trzech lub więcej) wierzycieli. Kiedy można oskarżyć dłużnika o oszustwo – Art. 286. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 Oszustwo jest jednym z najczęściej spotykanych przestępstw w obrocie gospodarczym. Omawiane przestępstwo zachodzi, gdy łącznie spełnione są następujące przesłanki : • sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, • wprowadza inną osobę w błąd albo wykorzystuje jej błąd lub niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania i w ten sposób • doprowadza ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla popełniającego przestępstwo, jak i dla osób trzecich. Doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem będzie przestępstwem oszustwa jedynie wtedy, gdy zostało dokonane za pomocą wprowadzenia jej w błąd lub wykorzystaniu jej błędu. Wprowadzenie innej osoby w błąd polega na wytworzeniu u niej błędnego przekonania o stanie rzeczy istotnym dla danej sprawy. Przykładowo, może to polegać na przekonaniu kontrahenta o swojej dobrej sytuacji finansowej, o zamiarze spłaty zaciągniętej pożyczki lub zapłaty za pobrany towar. Wprowadzenie przez sprawcę w błąd może nastąpić w jakikolwiek sposób - słowem, gestem, przedstawieniem dokumentów sfałszowanych lub stwierdzających nieprawdę itp. Wykorzystanie cudzego błędu polega zaś na zaniechaniu działania, oczekiwanego według standardów obrotu, w wyniku którego osoba dokonująca rozporządzenia mieniem mogła zorientować się w rzeczywistym stanie rzeczy np. co do wypłacalności kontrahenta czy istotnych cech nabywanego towaru. Istotne tutaj jest to, iż sprawca nie wywołał błędu u osoby dokonującej czynności będącej rozporządzeniem mieniem. Istotą przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 kodeksu karnego jest doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Rozporządzenie mieniem to każda czynność wywołująca przesunięcie majątkowe: zapłata określonej sumy pieniężnej, wydanie towaru, wykonanie usługi itp. Z oszustwem będziemy mieli do czynienia jedynie wtedy, gdy rozporządzenie mieniem będzie obiektywnie niekorzystne. Niekorzystność rozporządzenia mieniem najczęściej przejawia się niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przez drugą stronę umowy jej zobowiązania np. niezapłacenie umówionej ceny za dostarczony towar lub usługę, w wyniku czego pokrzywdzony poniesie stratę majątkową lub nie osiągnie spodziewanych korzyści. Nie każde niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest przestępstwem oszustwa. Będzie tak dopiero wtedy, kiedy sprawca w chwili dokonywania przez inną osobę czynności rozporządzającej miał zamiar doprowadzenia jej do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem. Chodzi więc o sytuację, w której ktoś w momencie zawarcia umowy pożyczki lub pobrania towaru z odroczonym terminem płatności ma świadomość, iż pożyczki nie spłaci czy też nie uiści ceny za pobrany towar (ma więc z góry powzięty zamiar w tym względzie). Jeżeli niewykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, z których sprawca nie mógł zdawać sobie sprawy w chwili pobierania towaru lub pożyczonych pieniędzy (np. później został okradziony), wówczas nie będzie ponosił odpowiedzialności karnej za oszustwo. Należy jednak podkreślić, że z oszustwem będziemy mieli do czynienia nie tylko wtedy, gdy sprawca np. nie spłaci kredytu lub nie zapłaci za pobrany towar. Omawiane przestępstwo nie musi zawsze wyrządzić rzeczywistej szkody w majątku pokrzywdzonego. Niekorzystnym rozporządzeniem mieniem może być np.: wydanie przez sprzedawcę towaru, za który uzyska zapłatę w późniejszym, niż umówiony, terminie czy też udzielenie przez bank kredytu, którego zabezpieczenie w rzeczywistości nie istnieje (nawet jeżeli dłużnik ten kredyt spłaci). Dla odpowiedzialności karnej z art. 286 § 1 kodeksu karnego wystarczy już samo pogorszenie szans wierzyciela na spłatę długu, jeżeli nastąpiło w wyniku oszukańczych zabiegów dłużnika.