Struktura społeczna jest siecią relacji pomiędzy jednostkami, pozycjami społecznymi, rolami społecznymi. Jest kształtem i formą organizacji, nie zaś organizacją o pełnej treści. Struktura społeczna jest czystą konfiguracją stosunków społecznych, niezależnie od tego, między kim występują i czego dotyczą. Potoczny podział struktur społecznych odróżnia małe struktury społeczne (mikrostruktury) i wielkie struktury społeczne (makrostruktury) oraz struktury pośrednie (mezostruktury). Przykładem mikrostruktury może być rodzina, makrostruktury naród (tabela 1). Mezostruktura odnosi się do społeczności lokalnych lub grup pracy Są jednak wśród socjologów opinie, że w ww. przypadkach powinniśmy mówić raczej o grupach np. małych, gdyż pojęcie struktury winno dotyczyć czystej formy. Tabela 1. Podział struktur społecznych 1 Mikrostruktury będące odpowiednikiem małych grup społecznych. 2 Mezostruktury odnoszony jest do społeczności lokalnych czy grup pracy. 3 Makrostruktury będące odpowiednikiem wielkich grup społecznych i wielkich systemów społecznych.

Współczesna socjologia za mikrostrukturę uważa sieć powiązań miedzy elementarnymi składnikami życia społecznego, czyli takimi, które z punktu widzenia socjologii są traktowane ostateczne i dalej nierozkładalne (np. struktura grupowa jako sieć powiązań pomiędzy jednostkami, struktura organizacji, jako sieć powiązań pomiędzy pozycjami, czy rolami społecznymi). Zastrzeżenie, „z punktu widzenia socjologii” wynika z tego, że w innych dyscyplinach nauki, człowiek, a ściślej jednostka ludzka może nie stanowić ostatecznego elementu, a raczej systemem posiadającym dalszą, wewnętrzna strukturę. Przykładowo dla medycyny takim ostatecznym elementem może być komórka lub nawet elementy składające się na tę komórkę (błona komórkowa, jadro, mitochondrium). Dla socjologa najmniejszym z rozpatrywanych obiektów jest człowiek działający. Makrostruktura, to struktura drugiego rzędu. To sieć powiązań miedzy złożonymi obiektami społecznymi, posiadającymi swoje struktury (np. struktury polityczne, gospodarcze itp.). Struktura polityczna jest zaliczana do makrostruktury, gdyż jest Siecia powiązań pomiędzy partiami politycznymi, parlamentem, rządem, grupami nacisku, samorządem terytorialnym. Struktura gospodarcza jest makrostrukturą jako siec powiązań pomiędzy resortami, bankami, przedsiębiorstwami, producentami, sklepami, hurtowniami, pośrednikami. Najbardziej znane zastosowania strukturalnego punktu widzenia dotyczą trzech rodzajów organizacji: rodzinnej - struktury pokrewieństwa, przemysłowej i administracyjnej - struktury komunikacyjne oraz nieformalnej (towarzyskie) - struktury socjometryczne (układ wzajemnych sympatii i antypatii). Struktury społeczne są powiązane z czterema rodzajami atrybutów. Pierwszy rodzaj, to role społeczne (normatywnie określone powinności i uprawnienia każdego, kto daną pozycję zajmuje). Drugi rodzaj, to typowe dla danej pozycji poglądy i przekonania. Trzeci rodzaj atrybutów to szanse życiowe i charakterystyczne interesy. Czwarte, to typowe kierunki interakcji podejmowanych przez osoby zajmujące pozycje. Poprzez stosunki społeczne wszystkie atrybuty jednej pozycji są powiązane z atrybutami innych pozycji. Struktury posiadają cztery wymiary nazywane: strukturą normatywną (to sieć relacji pomiędzy występującymi w obrębie organizacji regułami działania osób zajmujących różne pozycje) , strukturą idealną (to sieć powiązań pomiędzy występującymi w ramach organizacji poglądami i przekonaniami osób zajmujących różne pozycje) , struktura interesów (szanse dostępu do społecznie cenionych dóbr) , strukturą interakcyjną (typowe formy komunikacji między osobami zajmującymi różne pozycje). Stratyfikacja społeczna, jest wyróżnieniem warstw w społeczeństwie według różnych kryteriów, np.: bogactwa, władzy, prestiżu, wykształcenia, czy zdrowia (mają charakter gradacyjny). Są więc hierarchie bogactwa (od biedaka do milionera), władzy (od niewolnika do władcy), prestiżu (od żebraka do idola), wykształcenia (od analfabety do naukowca), zdrowia (od chorych do olimpijczyków). Nierówności społeczne dotyczą nie cech indywidualnych człowieka, lecz cech które upodabniają do siebie pewne tylko zbiorowości – grupy społeczne, albo pewne tylko lokalizacje w społeczeństwie – pozycje społeczne. Nierówności społeczne dotyczą sytuacji, gdy ludzie są nierówni sobie, nie z racji jakichkolwiek cech cielesnych czy psychicznych, lecz z powodu ich przynależności do różnych grup albo zajmowania różnych pozycji społecznych. Nierówność grup nie jest tym samym co różnice pomiędzy grupami. Grupy mogą się różnic (studenci od sportowców, żołnierze od policjantów), ale nierówność występuje wtedy, gdy jedna z grup ma łatwiejszy lub trudniejszy dostęp do cenionych społecznie dóbr. Najbardziej dzielą ludzi trzy dobra: bogactwo, władza i prestiż. Wykształcenie jest dobrem cenionym, lecz aż tak bardzo nie dzieli społeczeństwa. Wykształcenie, a przez to zdobyta wiedza, zaspokaja ludzką ciekawość (satysfakcja autoteliczna) oraz posiada wartość instrumentalną (człowiek z wykształcony ma większe szanse by być bogaty, posiadać władzę i prestiż). Socjologiczne teorie nierówności społecznych są skutkiem dwóch swoistych punktów widzenia. Jeden wiąże nierówność z pewnymi koniecznymi imperatywami organizacyjnymi życia społecznego, drugi odwołuje się historycznej genezy nierówności, widząc Źródło nierówności w dominacji i władzy . Pierwszy, socjologowie określają, funkcjonalną teoria stratyfikacji, drugi teorią akumulacji przewag. Funkcjonalna teoria stratyfikacji została sformułowana w 1945 roku K. Davisa i W. Moore’a. Autorzy twierdzili, ze wszelkie znane społeczeństwa , zarówno historyczne jak i współczesne cechują się nierównością społeczną. Taka konstatacja dotycząca dotychczasowych stanów rzeczy nie gwarantuje jednak, jak będzie w przyszłości, nie pozwala stwierdzić, ze nierówność jest w społeczeństwie konieczna, uniwersalna i wieczna. Ona po prostu była i obecnie jest. Na to by dowieść konieczność nierówności, nie wystarczy stwierdzić, że dotąd zawsze występowała, ale należy znaleźć takie ogólne prawidłowości życia społecznego, z których ta nieuchronność logicznie by wynikała. To właśnie ma przynieść funkcjonalna teoria stratyfikacji. Możemy to zaobserwować na przykładzie nierówności zawodów. Zawody wykonywane w społeczeństwie mają różna doniosłość funkcjonalną, to znaczy w różnym stopniu przyczyniają się do zaspokojenia wymogów funkcjonalnych społeczeństwa. Wśród zawodów są ważniejsze i mniej ważne dla zaspokojenia społecznych potrzeb. Np. lekarze są ważniejsi od pielęgniarek, sędziowie niż protokolanci itp. Wśród zawodów są takie, które wymagają zdolności i długiego treningu oraz takie, które tego nie wymagają. Zawody różnią się również ponoszeniem kosztów na przygotowanie i podejmowania wyrzeczeń przez pracowników. Posiadają różne przywileje (w celu przyciągnięcia kandydatów do zawodu). Ważne funkcjonalnie zawody są obsadzane predysponowanymi i przygotowanymi osobami. Teoria akumulacji przewag , zwana teoria konfliktu, nawiązuje do spostrzeżenia o dziedziczeniu pozycji. , lokując mechanizm ich obsadzania w wymiarze czasowym, w długiej perspektywie historycznej. Główna idea teorii nawiązuje do św. Mateusza w Biblii, gdzie jest mowa o tym, że bogaci będą jeszcze bogatsi, a biedni jeszcze biedniejsi. Przywileje, bowiem, moja tendencję do powiększania się, a upośledzenie do pogłębiania się. Jeśli ktoś ma władzę, to ma narzędzia nacisku na zwiększenie jej zakresu. Jeśli ktoś funkcjonuje w biedzie, zależności czy niesławie ulega pogłębionej pauperyzacji. Na świecie funkcjonują ideologie legitymizujące nierówność (przedstawiciel Platon) lub domagające się zniesienia nierówności (przedstawiciel K. Popper). Ideologie nierówności można sprowadzić do trzech typów: ideologie elitarystyczne (arystokratyczne) – głoszenie, że niektóre grupy ze swej natury są wyższe od innych (arystokracja, polska magnateria, obywatele rzymscy); ideologie egalitarne (sprzeciw wszelkim nierównościom) – głoszone przez grupy upośledzone lub w ich imieniu; ideologie merytokratyczne (nierówności są o tyle usprawiedliwione, o ile są efektem własnych zasług) – nierówność społeczna jest swoistym słusznym wynagrodzeniem za własny wysiłek i społeczną przydatność.