Wstęp

Bezpieczeństwo wodne jest to pojęcie, które określa zdolność populacji do zapewnienia sobie źródeł wody pitnej. Zapewnienie owego bezpieczeństwa wiąże się z narastającym problemem, na który mają wpływ takie czynniki jak: susze, zmiany klimatu, przyrost naturalny oraz różne anomalie pogodowe. Duży wpływ na zapewnienie społeczeństwu dostępu do wody mają również zanieczyszczenia źródeł wody oraz  zbędne żucie wody przez przemysł.

Problem polityki wodnej możemy również rozpatrywać pod kątem bezpieczeństwa na obszarach wodnych. Obszar wodny to wody śródlądowe oraz wody przybrzeżne, a także kąpielisko, miejsca wykorzystywane do kąpieli, pływalnia, a także inne obiekty dysponujące nieckami basenowymi o łącznej powierzchni powyżej 100m2 i o głębokości ponad 0,4 m w najgłębszym miejscu lub o głębokości powyżej 1,2m. Kąpieliskiem nie jest jednak: basen pływacki, basen uzdrowiskowy, zamknięty zbiornik wodny podlegający oczyszczaniu lub wykorzystywaniu w celach terapeutycznych, sztuczny, zamknięty zbiornik wodny, oddzielony od wód powierzchniowych i podziemnych. Mówi się dużo o bezpieczeństwie nad wodą, aczkolwiek wciąż za mało. Każdego roku w okresie letnim, kiedy to setki tysięcy ludzi udadzą się nad wodę w celach rekreacyjnych, prowadzone są kampanie profilaktyczne mające za zadanie uświadomienie społeczeństwu grożących niebezpieczeństw.

Zasoby wodne na świecie

Całkowite zasoby wodne na Ziemi wynoszą 1,386 mln km3, z czego aż 96% stanowią wody słone. Wody słodkie zmagazynowane są  w 68% w lodowcach i lodach. Pod ziemią natomiast, znajduje się 30% wód słodkich. Zasoby wody w rzekach bądź jeziorach wynoszą 93 000 km3. Jest to bardzo mały odsetek całkowitych zasobów wodnych na Ziemi, ale bardzo znaczący, gdyż rzeki i jeziora są podstawowym źródłem wody w codziennym życiu człowieka. 

Kraje i obszary mające problem z ilością dostępnej wody dla populacji i przemysłu to przede wszystkim Północna Afryka, Bliski Wschód, Indie, Chiny, Azja Centralna, Chile i Australia. Obecnie problem bezpieczeństwa wodnego dotyczy głównie krajów trzeciego świata i krajów rozwijających się, lecz także Stanów Zjednoczonych oraz innych krajów rozwiniętych jak Hiszpania i Włochy. Polska jest również jednym z krajów o bardzo małych zasobach wodnych. W przeliczeniu na jednego mieszkańca wynoszą one około 1580 m3/rok. W okresach, kiedy kraj nawiedzają susze, wskaźnik ten spada nawet poniżej 1000 m/rok/osobę. Średnie zasoby wody przypadające na jednego mieszkańca Europy wynoszą 4560 m3/rok. Obecnie na świecie za próg odnawialnych zasobów wodnych uznaje się wskaźnik wynoszący 1700 m3/rok/osobę. W 1993 roku w międzynarodowym programie „Populacja i Środowisko” polskie zasoby wodne zostały sklasyfikowane na 72 miejscu spośród 100 analizowanych krajów świata. Wskazać należy, że Polska jest jedynym europejskim krajem zagrożonym deficytem wody. Paradoksalnie w lepszej sytuacji od Polski, jeśli chodzi o zasoby wodne, jest Etiopia, Iran czy Syria. W Egipcie, który uchodzi za kraj posiadający deficyt wody, na jednego mieszkańca przypada tylko 180 m/rok wody mniej, niż na mieszkańca Polski. Konieczne jest zatem pilne wdrożenie rozwiązań, które umożliwią oszczędne gospodarowanie wodą, aby jej deficyt nie stanowił bariery uniemożliwiającej dalszy zrównoważony rozwój naszego kraju.

Polityka wodna

Podstawowymi dokumentami dotyczącymi polityki wodnej Polski są: Strategia Gospodarki Wodnej zatwierdzona przez Radę Ministrów w kwietniu 2005 r., ustawa Prawo wodne, Polityka ekologiczna państwa na lata 2009 – 2012 z perspektywą do roku 2016 oraz Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju do 2030 r. Opracowywany jest też projekt Polityki Wodnej Państwa do roku 2030 (z uwzględnieniem etapu 2016). Od kilkunastu miesięcy dokument ten przechodzi proces konsultacji międzyresortowych. Na szczeblu Unii Europejskiej najważniejszym dokumentem regulującym gospodarkę wodną jest Ramowa Dyrektywa Wodna (2000/60/WE). Zawiera ona wytyczne dla wdrażania wszystkich unijnych przepisów dotyczących wody. Zgodnie z harmonogramem jej wprowadzenia, programy działań w zakresie gospodarki wodnej powinny być uruchomione przez państwa członkowskie do końca 2012 roku, a „dobry stan” wód zapewnić należy do końca 2015 roku.

Gospodarka wodna

System zaopatrzenia w wodę składa się z wielu ważnych podsystemów; jest to: ujmowanie wody, podsystem pompowania, uzdatnianie, przesył wody, gromadzenie oraz dystrybucja wody u konsumenta. Każdy z tych podsystemów ma znaczący wpływ na jakość końcowego produktu systemu, tj. wody do picia. Zatem utrzymanie prawidłowych warunków przesyłu wody oraz nadzór nad jej jakością w punktach jej uzdatniania oraz ujmowania jest bardzo ważnym elementem profilaktyki. Dostawcy wody do picia są odpowiedzialni w każdym czasie za jakość wody i bezpieczeństwo wody którą produkują. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia nakłada na przedsiębiorstwa wodociągowe obowiązek prowadzenia kontroli wewnętrznej, w tym prowadzenia badań jakości wody, informowanie właściwego państwowego inspektora sanitarnego o pogorszeniu się jakości wody, ustalenie harmonogramu poboru próbek wody do badań, wykonanie stałych punktów czerpalnych do poboru próbek wody, pobieranie próbek wody w szczególności w ujęciu, w miejscu pozwalającym na ocenę skuteczności procesu uzdatniania oraz w miejscu wprowadzania wody do sieci wodociągowej, zaplanowania przedsięwzięć naprawczych i ustalenie harmonogramu ich realizacji. Zadania powyższe służą głównie jako narzędzie do oceny jakości wody przez przedsiębiorstwa wodociągowe. Bardzo istotną sprawą dla przedsiębiorstw wodociągowych jest propozycja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wpisania do dyrektywy wodnej obowiązku wdrażania tzw. planów Bezpieczeństwa Wody (Water Safety Plans WSP). Plany Te zakładają monitoring dystrybucji wody od ujęcia do konsumenta. Najpoważniejszym wyzwaniem, jakie stoi przed polską gospodarką wodną, jest jej integracja z gospodarką wodno – ściekową. Pierwsza rozumiana jest jako udostępnianie zasobów, a druga z kolei odpowiada za ich wykorzystywanie. Konieczne jest precyzyjne zdefiniowanie kompetencji na różnych szczeblach decyzyjnych, obszarach i skalach przestrzennych, które przypisane są w polskim ustawo dawstwie wielu resortom i poziomom zarządzania (np. administracji rządowej i samorządowej). Rzeczywista odpowiedzialność za gospodarkę wodną jest dzisiaj rozproszona. Na szczeblu centralnym mamy do czynienia z rozdzieleniem melioracji i gospodarki wodnej w dwóch ministerstwach i różnych działach gospodarki narodowej. Na szczeblu najniższym kompetencje są rozproszone pomiędzy spółki wodne i samorząd lokalny. Brak wyraźnego podziału kompetencji oraz niewydolność organizacyjna sprawiają, że stan melioracji w Polsce jest od dziesięcioleci dużym problemem. Melioracja ma na celu nawadnianie obszarów w okresie suszy oraz gromadzenie wody podczas dużych opadów na okresy bezdeszczowe. Należy przywrócić kanałom melioracyjnym charakter osuszająco - nawadniający oraz wybudować nowy system melioracji na obszarach, gdzie sytuacja tego wymaga. W Polsce tematyka prawidłowego gospodarowania wodą nieodłącznie związana jest z problemem powodzi. W tym obszarze samorząd terytorialny w ostatnich kilkunastu latach z dużą efektywnością i zgodnie z interesem lokalnej społeczności, sprawował zadania administracji publicznej. Zauważyć jednak należy, że obowiązujące obecnie uregulowania prawne dotyczące systemu utrzymania melioracji utrudniają skuteczną realizację planów zabezpieczenia przeciwpowodziowego przez samorządy. Specyficzny charakter podtopień występujących często lokalnie i w sposób nagły, powinien determinować przekazywanie zarządzania urządzeniami melioracji do zakresu działań samorządu gminnego. Zadania te winny być finansowane z dotacji celowych w ramach działań zleconych przez administrację rządową. W sytuacji zmiany ich charakteru na własne zadania gminy, mogłyby być finansowane poprzez opłaty lokalne zależne od powierzchni nieruchomości i sposobu zabudowy. Kondycja finansów państwowych i samorządowych sprawia, że trzeba szukać sposobów efektywniejszego wykorzystania obecnej infrastruktury wodnej oraz wzbogacać źródła finansowania gospodarki wodnej. Kolejnym słabym elementem w obszarze gospodarki wodnej jest planowanie przestrzenne. Dzisiaj bezpieczeństwo wodne, bezpieczeństwo powodziowe i plan zagospodarowania przestrzennego w przeciętnej polskiej gminie nie mają praktycznie punktów wspólnych. Plany zagospodarowania przestrzennego w obecnym systemie są postrzegane przez gminy jako narzędzie realizowania zupełnie innych celów, niż regulowanie gospodarki wodnej i dbałość o bezpieczeństwo wodne. Ważnym zadaniem pozwalającym na adaptacje do zmian klimatu w sferze gospodarki wodnej powinny być działania mające na celu regulację i czyszczenie koryt rzek oraz budowa zbiorników retencyjnych. Tego typu obiekty mogłyby również gromadzić wodę, którą następnie można byłoby zużyć do nawadniania gruntów rolnych. Poza działaniami państwa i samorządów w sferze ogólnodostępnej przestrzeni naturalnej, konieczna jest również kampania edukacyjna pozwalająca od najmłodszych lat kształtować u Polaków postawy racjonalnego wykorzystania wody. Zużycie racjonalne, to ilość wody zaspokajającej wszystkie potrzeby człowieka. Pozostałe działania polegające na marnotrawieniu wody w wyniku przecieków czy rozrzutnego nią gospodarowania stanowią stratę. Mało kto ma świadomość, że niewinnie kapiący kran przyczynia się do rocznej straty od 5 do 15 m wody, a cieknąca spłuczka, to strata roczna na poziomie od 150 do 300 m wody. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że myjąc ręce nie nad umywalką, a nad baterią wannową przyczynia się do marnotrawienia wody. Z pozoru nie ma różnicy, jednak w praktyce przy tym samym efekcie zużywa się znacznie większą ilość wody. 

Bezpieczeństwo na obszarach wodnych

Wypoczynek nad wodą to jedna z najpopularniejszych form rekreacji w naszym kraju. Dlatego powinniśmy jeszcze więcej wspominać o konieczności pamiętania o zagrożeniu jakie niesie za sobą nieodpowiedzialne zachowanie w takim miejscu. Oczywiście pomimo powstawania coraz większej ilości strzeżonych kąpielisk do których każdy z nas ma dostęp bardzo często działamy irracjonalnie a nawet żałujemy tych kilku złotych za skorzystanie z zabezpieczonego akwenu wodnego gdzie nad naszym bezpieczeństwem czuwa ratownik. Pomimo akcji profilaktycznych i informacyjnych każdego roku ginie wiele osób które zapomniały czym jest odpowiednie zachowanie nad wodą. Nie oszukujmy się winę ponosi najczęściej sam poszkodowany który po spożyciu alkoholu traci pewne zahamowania i zapominając o niebezpieczeństwie jakie mu grozi korzysta z uroku akwenów wodnych. Niejednokrotnie są to rzeki które posiadają silny nurt czy dzikie kąpieliska nie strzeżone w żaden sposób do tego odchodzi brawura w postaci głupoty którą niepotrzebnie piastujemy. Dlatego pamiętajmy o najważniejszym zagrożeniu jakie nam grozi oraz o odpowiednim podejściu do takiej formy wypoczynku czy też relaksu. Gdy odpoczywamy nad wodą korzystając z jej uroków trzeba pamiętać o czymś takim jak bezpieczeństwo oraz posiadać trzeźwy umysł nie koniecznie zamroczony procentami. Bardzo dużym problemem są również kontuzje oraz nieszczęśliwe wypadki są one wynikiem skoku do wody lub braku przede wszystkim rozwagi. Nie chodzi o to by nad każdy zbiornikiem wodnym znalazł się ratownik gdyż jest to na pewno nielogiczne rozwiązanie wiele zależy od nas samych. Musimy wiedzieć, że życie jest tylko jedno skoro jednak tak podchodzimy do niego to konsekwencję są bardzo poważne a niekiedy nawet nieodwracalne. Bezpieczeństwo nad wodą powinni strzec ratownicy wodni zwłaszcza w miejscach najczęściej obleganych, niestety z roku na rok ich liczba systematycznie maleje. Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe to polska organizacja skupiająca ratowników wodnych. WOPR jest specjalistycznym stowarzyszeniem o zasięgu ogólnokrajowym, powstałym na podstawie zarządzenia nr 74 Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej z dnia 11 kwietnia 1962 roku, uzyskało osobowość prawną 9 października 1967 roku na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych. Zostało włączone do systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego ustawą z dnia 8 września 2006 roku. WOPR jest członkiem International Life Saving - międzynarodowej organizacji zrzeszającej ratowników. Niestety popularność bycia ratownikiem jest wciąż mała, a jednym z najważniejszych powodów są niskie pensje oraz zakres obowiązków jaki spada na taką osobę jak i odpowiedzialność jaka na niej spoczywa. Duża część osób posiadająca również odpowiednie kwalifikacje wybiera znacznie lepiej płatne zajęcia za granicą czy też na basenach gdzie miejsce takie jest jeszcze odpowiednio zabezpieczone. Oczywiście trzeba w pewien sposób zachęcać młodych ludzi do tego by chcieli piastować funkcję jaką jest ratownik wodny choć z drugiej strony niezbędne są do tego celu odpowiednie środki których jak zawsze brakuje. 

Podsumowanie

Woda jest najcenniejszym surowcem na Ziemi. Jest już obszarem strategicznym, takim jak surowce energetyczne i kruszce. Bezpieczeństwo wodne Polski związane z bezpieczeństwem żywnościowym, zdrowotnym, mieszkaniowym, energetycznym i zatrudnieniowym stanowią jeden z najważniejszych, niezbywalnych obowiązków rządzących wobec Narodu.  Jakość wody w Polsce poprawia się.  Jest to wynik własnych krajowych inwestycji. Koniecznością jest zwiększenie zagospodarowania objętości wody średniego rocznego odpływu z terytorium Polski, ponieważ deficyt wody pitnej jest faktem od lat, odczuwanym coraz bardziej na wsiach.. Koniecznością jest zatrzymanie wody w zbiornikach powierzchniowych i zagospodarowanie rocznego odpływu przynajmniej w 15%, jak średnio czynią to w Europie Zachodniej. Bezpieczeństwo przeciwpowodziowe kraju nie może być dłużej traktowane jak przypadek losowy. Równie bardzo ważnym aspektem jest problem bezpieczeństwa na obszarach wodnych. Coraz częściej dochodzi do nieszczęśliwych wypadków nad wodą. Niezbędne jest zatem zwiększenie profilaktyki, mającej na celu edukację społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa wodnego. 

Bibliografia

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 Marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Dz. U. Nr 61, poz. 417 z poźn. zm.
2. http://fede.org.pl/wp-content/uploads/2013/01/raport-07.pdf
3. http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2010/hyg-2010-2-123.pdf
4. http://www.bezpieczenstwo-wodne.pl/
5. http://www.gis.gov.pl/ckfinder/userfiles/files/Departament%20Higieny%20%C5%9Arodowiska/Wydzia%C5%82%20ds%20Nadzoru%20Sanitarnego/Nadz%C3%B3r%20Zapobiegawczy/Bogna%20Wichrowska%20-%20Bezpiecze%C5%84stwo%20Zdrowotne%20Wody.pdf
6. http://pl.wikipedia.org/wiki/Bezpiecze%C5%84stwo_wodne
7. http://www.samorzad.lex.pl/czytaj/-/artykul/warunki-bezpieczenstwa-na-obszarach-wodnych