Wstęp Rozpoczynając analizę tworzenia, przechowywania, udostępniania i likwidacji rezerw strategicznych należałoby najpierw wyjaśnić czymże są owe rezerwy strategiczne. Otóż zgodnie z treścią ustawy o rezerwach strategicznych, rezerwą strategiczną nazywamy wszystkie surowce, materiały, maszyny, konstrukcje składanych wiaduktów, mostów drogowych i kolejowych, elementy infrastruktury krytycznej, produkty naftowe, produkty rolne i rolno-spożywcze, środki spożywcze i ich składniki, wyroby medyczne, produkty lecznicze, produkty lecznicze weterynaryjne . Należy też wspomnieć, iż rezerwy strategiczne tworzone są aby zapobiec ewentualnym zagrożeniom bezpieczeństwa i obronności państwa, zachowaniu porządku oraz zdrowia publicznego, a także na wypadek wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej .

Kto, jak i za co odpowiada, czyli tworzenie i przechowywanie Zatem kto oraz w jakim stopniu odpowiada za utworzenie rezerwy strategicznej na wypadek wystąpienia jednego lub kilku z wyżej wymienionych zagrożeń? Odpowiedź jest dosyć przyziemna, gdyż odpowiedzialna jest za to Rada Ministrów, poprzez osobę ministra właściwego do spraw gospodarki , który opracowuje Rządowy program Rezerw Strategicznych, a przy jego powstawaniu biorą udział również: Minister Oborny Narodowej, minister właściwy ds. wewnętrznych, minister właściwy ds. rolnictwa, Minister Sprawiedliwości, minister właściwy ds. transportu, minister właściwy ds. zdrowia, Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz inne organy administracji rządowej realizujące zadania z zakresu bezpieczeństwa i obronności państwa. Wymienione organa przekazują ministrowi informacje niezbędne do przeprowadzania przez niego szeregu analiz możliwości wystąpienia danych zagrożeń, sytuacji gospodarczej państwa, asortymenty i ilości rezerw niezbędnych do realizacji postawionych celów oraz zobowiązań wynikających z międzynarodowych umów podpisanych przez Rzeczpospolitą Polską . Następnie po sporządzeniu takiego planu minister przekazuje go Radzie Ministrów, nie później niż do 30 kwietnia danego roku, która w drodze uchwały przyjmuje lub jego aktualizacje do 31 maja danego roku. Również to minister do spraw gospodarki w drodze decyzji tworzy rezerwy strategiczne zgodnie z wcześniej przygotowanymi przez Radę ustaleniami. Decyzja zawiera określenie asortymentu i ilości oraz przeznaczenie utworzonych rezerw. Wykonaniem decyzji zajmuje się Agencja Rezerw Materiałowych, która od tej pory staje się głównym organem zajmującym się skompletowaniem wyznaczonych środków, materiałów, konstrukcji określonych w planie, utrzymywaniem oraz przechowywaniem zebranych zasobów rezerw strategicznych. Agencja ma możliwość daną część rezerw strategicznych oddać na przechowanie, za wynagrodzeniem, na podstawie umowy przechowania zawartej z przedsiębiorcą, o ile ten wykonuje działalność gospodarczą w zakresie produkcji, handlu lub magazynowaniu danego rodzaju zasobów, organem administracji publicznej lub podmiotem niebędącym przedsiębiorcą, spełniającym wymóg dysponowania odpowiednią bazą magazynową oraz gwarantującym właściwą jakość przechowywanego asortymentu rezerw strategicznych w okresie jego przechowywania . Umowa przechowania określa w szczególności następujące kwestie: Umowa przechowania określa w szczególności: nazwę asortymentu rezerw strategicznych, jego ilość oraz miejsce i okres przechowania, wysokość wynagrodzenia za przyjęcie, przechowanie i zwrócenie rezerw strategicznych oraz ich przetransportowanie, o ile jest to wymagane, warunki przechowywania rezerw strategicznych zapewniające utrzymanie właściwego ich stanu ilościowego i jakościowego, sposób przechowywania rezerw strategicznych, w tym częstotliwość dokonywania ich wymiany lub zamiany, a jeżeli jest to uzasadnione właściwościami przechowywanego asortymentu, sposób jego konserwacji, wymagania dotyczące urządzenia i oznakowania oraz ochrony magazynów, w których rezerwy strategiczne będą przechowywane, zobowiązanie przechowawcy do stałej gotowości zwrócenia rezerw strategicznych oddanych na przechowanie, warunki, na jakich przechowawca zapewni przetransportowanie rezerw strategicznych w przypadku wystąpienia potrzeby ich przetransportowania, zobowiązanie się przechowawcy do poddania się kontroli przeprowadzanej przez Prezesa Agencji w zakresie wykonywania umowy, zasady odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym kary za jej naruszenie, okres obowiązywania umowy i warunki jej rozwiązania. Minister ma również możliwość stworzenia rezerwy strategicznej, która nie została objęta Programem, jeżeli w przypadku wystąpienia zagrożenia określonego w artykule 3 ustawy, występuje brak lub znaczny deficyt rezerw strategicznych, niepodlegających odtworzeniu, niezbędnych do zapobieżenia lub usunięcia skutków zagrożeń; lub określony asortyment jest niezbędny w celu zapobieżenia skutkom nieprzewidzianego zagrożenia; lub z rekomendacji organizacji międzynarodowych wynika pilna potrzeba utworzenia rezerw strategicznych, w celu przeciwdziałania skutkom nieprzewidzianego wcześniej zagrożenia .

Udostępnianie rezerw Zasady udostępnienia rezerw strategicznych są również określone w przez ustawę o rezerwach strategicznych. Podobnie jak w przypadku tworzenia i przechowywania, również w udostępnianiu rezerw główną rolę odgrywa minister właściwy do spraw gospodarki, gdyż w drodze decyzji, w określonych przez artykuł 3 przypadkach udostępnia niezwłocznie zmagazynowane rezerwy w celu wsparcia realizacji zadań w zakresie bezpieczeństwa i obronności państwa, d-tworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia, a także wypełnienia zobowiązań międzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej. Udostępnienie rezerw strategicznych następuje w wyniku decyzji ministra właściwego do spraw gospodarki lub na wniosek Ministra Obrony Narodowej, w zakresie realizacji zadań obronnych, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w zakresie realizacji zadań związanych z bezpieczeństwem i porządkiem publicznym, ochroną ludności oraz zadań wynikających z zobowiązań międzynarodowych, ministra właściwego do spraw rolnictwa lub ministra właściwego do spraw rynków rolnych, w zakresie realizacji zadań związanych z zaspokojeniem potrzeb żywnościowych obywateli, Ministra Sprawiedliwości, w zakresie bezpieczeństwa i porządku publicznego, ministra właściwego do spraw transportu. w zakresie zadań związanych z funkcjonowaniem infrastruktury transportowej, ministra właściwego do spraw zdrowia, w zakresie realizacji zadań związanych z ratowaniem życia i ochroną zdrowia obywateli, innych organów realizujących zadania w zakresie bezpieczeństwa i obronności państwa, zarządzania kryzysowego i ochrony infrastruktury krytycznej, zdrowia publicznego, porządku publicznego oraz ochrony i bezpieczeństwa obywateli . Po wydaniu decyzji o udostępnieniu rezerw strategicznych zostaje ona niezwłocznie wykonywana przez Agencję Rezerw Materiałowych, która to informuje podmiot, któremu zostaną udostępnione rezerwy strategiczne wraz z terminem i miejscem ich wydania, dokonuje sprawdzenia warunków przetransportowania rezerw, jeżeli zajdzie taka potrzeba oraz zapewnia przetworzenie udostępnionych rezerw strategicznych, jeżeli jest to konieczne. Natomiast podmiot, któremu udostępniane są rezerwy strategiczne odbiera je i zapewnia im ochronę, zapewnia ich transport wraz z zachowaniem odpowiednich środków ostrożności, jeżeli są wymagane, dystrybuuje rezerwy do odbiorców ostatecznych, zapewnie przetrzymywanie udostępnionych rezerw strategicznych w przypadkach, gdy taka potrzeba zaistnieje, wykorzystuje udostępnione rezerwy zgodnie z ich przeznaczeniem, zwraca agencji niewykorzystaną część udostępnionych rezerw strategicznych . Minister właściwy do spraw gospodarki może, w drodze decyzji udostępnić określony, specjalistyczny asortyment rezerw, uwzględniając potrzebę wsparcia celów społecznych lub przedsięwzięć gospodarczych, w szczególności związanych z pracami budowlano-modernizacyjnymi lub remontem infrastruktury transportowej. Wykonawcą takiej decyzji jest, podobnie jak w poprzednim przypadku, Agencja Rezerw Materiałowych, a udostępnianie specjalistycznego asortymentu jest nieodpłatne w przypadku państwowych jednostek organizacyjnych, jednostek samorządu terytorialnego lub utworzonych przez nie jednostek organizacyjnych, w przypadku gdy sytuacja, która wystąpiła ma charakter klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej; odpłatne w przypadku jednostek wyżej wymienionych oraz przedsiębiorców realizujących zadania w zakresie budowy, modernizacji lub remontu sieci dróg krajowych i linii kolejowych o znaczeniu państwowym, których zniszczenie lub uszkodzenie wiąże się ze znacznym zakłóceniem w transporcie . Jako podsumowanie Prezes Agencji opracowuje i przedstawia do zatwierdzenia ministrowi właściwemu do spraw gospodarki szczegółową procedurę udostępnienia rezerw strategicznych, w tym czasowego, zwrotnego udostępnienia asortymentu specjalistycznego .

Likwidacja rezerw Ku zaskoczeniu czytającego powyższy artykuł, likwidację rezerw strategicznych przeprowadza również minister właściwy do spraw gospodarki, w drodze decyzji, która musi być zgodna z ustaleniami Programu. Decyzję o likwidacji rezerw Minister wydaję z urzędu, na wniosek Prezesa Agencji, lub jednego z wymienionych w artykule 8 organów. Decyzja o likwidacji rezerw strategicznych zawiera określenie rodzaju likwidowanego materiału oraz jego ilości, przyczynę jego likwidacji, szczególne warunki likwidacji, ze względu na właściwości likwidowanego materiału, wskazanie obowiązku i określenie terminu odtworzenia zlikwidowanej rezerwy, jeżeli taki obowiązek jest zapisany w Programie, termin wykonania decyzji. Taką decyzję, znów ku wielkiemu zaskoczeniu, wykonuje Agencja Rezerw Materiałowych poprzez sprzedaż przeznaczonych do likwidacji rezerw strategicznych na giełdzie towarowej albo w drodze przetargu w rozumieniu ustaw z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny , a w szczególności sporządza wykaz likwidowanych materiałów wraz z określeniem ich nazwy, ilości oraz ceny każdego asortymentu przeznaczonego do sprzedaży skalkulowanego według jego ceny rynkowej, przekazuje do wiadomości publicznej wykaz, zamieszczając ogłoszenie w ogólnopolskiej prasie codziennej oraz Biuletynie Informacji Publicznej Agencji, dokonuje najkorzystniejszej ekonomicznie oferty kupna likwidowanych rezerw i przedstawia projekt umowy sprzedaży, zawiera umowę z ewentualnym kupcem. Prezes Agencji opracowuje i przedstawia do zatwierdzenia ministrowi właściwemu do spraw gospodarki szczegółową procedurę sprzedaży oraz nieodpłatnego przekazania zlikwidowanych rezerw strategicznych . Minister właściwy do spraw gospodarki może na drodze decyzji zlikwidować rezerwy strategiczne niebędące ujęte w Programie w przypadku gdy dany rodzaj materiałowy nie może być dłużej utrzymywany ze względu na utratę ważności, zakaz jego stosowania, wygaśnięcia dopuszczenia do obrotu, nie może zostać poddany wymianie ze względu na jego właściwości, skład lub zastosowanie albo brak asortymentu, którym może zostać zastąpiony, wymaga zamiany na inny asortyment, w ramach jednej grupy rodzajowej, utracił swoje przeznaczenie albo z przyczyn ekonomicznych niezasadne jest jego dalsze utrzymywanie, stał się nieprzydatny w wyniku nieodwracalnej utraty właściwości, jakości lub trwałego uszkodzenia, stał się odpadem .

Podsumowanie Podsumowując, czytelnik może zauważyć, iż główną rolę w procesie tworzenia, przechowywania, udostępniania i likwidacji rezerw strategicznych odgrywają dwie postaci – minister właściwy do spraw gospodarki oraz prezes Agencji Rezerw Materiałowych. Te dwa stanowiska są dla siebie komplementarne, gdyż w poszczególnych etapach rezerw strategicznych to minister właściwy ds. gospodarki odpowiada za ich utworzenie oraz przechowywanie, następnie dysponuje nimi w przypadku wystąpienia sytuacji noszącej oznaki sytuacji kryzysowej, bądź klęski żywiołowej. Również trzeba wziąć pod uwagę fakt, iż z wnioskiem o udostępnienie rezerw mogą się zwrócić inne organa, jedna to minister właściwy ds. gospodarki musi wydać decyzje o ich udostępnieniu, a także w ramach kontroli nad zgromadzonymi materiałami, o ich likwidacji, jeżeli zajdzie taka potrzeba. Prezes Agencji Rezerw Materiałowych ma za zadania wykonywać decyzje Ministra, a Agencja jest bezpośrednim wykonawcą poszczególnych etapów gromadzenia rezerw strategicznych. Obie instytucje działają w ścisłej współpracy tak, aby konkretne rezerwy trafiły w odpowiednie ręce.