Slajd 1: Według Adama Peszko jest to zbiór członów kierowniczych, nadbudowanych wielopoziomowo nad sferą realną. Istotną cechą organizacji, związaną z określeniem hierarchii organizacyjnej, jest rozpiętość kierowania. Oznacza to liczbę pracowników podległych bezpośrednio jednemu kierownikowi. Rozpiętość kierowania wyznacza wielkość komórki organizacyjnej. Ogólnym dokumentem regulującym kompleksowo porządek w organizacji jest regulamin organizacyjny. Zawiera on najczęściej schemat organizacyjny, księgę służb, podstawowe instrukcje i ramowe procedury oraz inne ważne zarządzenia dyrektora. Schemat organizacyjny jest graficznym obrazem, ukazującym poszczególne części organizacji, hierarchiczny układ zależności między nimi oraz przypisującym w sposób najbardziej ogólny konkretne funkcje poszczególnym elementom organizacjami. Slajd 2: Samorząd terytorialny – organizacja społeczności lokalnej (gmina, powiat) lub regionalnej (województwo samorządowe) i jednocześnie forma administracji publicznej, w której mieszkańcy tworzą z mocy prawa wspólnotę i względnie samodzielnie decydują o realizacji zadań administracyjnych, wynikających z potrzeb tej wspólnoty na danym terytorium i dozwolonych samorządowi przez ustawy, pod określonym ustawowo nadzorem administracji rządowej. Slajd 2: Zasady ustroju i działania samorządu terytorialnego

1. unitarność – państwo stanowi całość, a gminy, powiaty i województwa nie są autonomiczne w stanowieniu prawa; przeciwnie jednostki samorządu terytorialnego są tylko administracją zdecentralizowaną, czyli powstają i działają tylko na podstawie prawa krajowego (ustaw bądź rozporządzeń naczelnych organów administracyjnych),
2. subsydiarność (pomocniczość) – sprawowanie władzy publicznej powinno spoczywać w rękach instytucji najbliższych zainteresowanym obywatelom; zadania i kompetencje oraz środki finansowe przydzielane są więc w pierwszej kolejności gminom; nie należy jednostce wyższego rzędu (powiatowi, województwu) powierzać zadań, które równie dobrze mogą być wykonane przez jednostkę mniejszą; przekazanie tych zadań na poziom wyższy może nastąpić tylko wtedy, gdy ich wykonanie przekracza możliwość poziomu niższego; państwo powinno je przejmować gdy będą przez nie wykonane zdecydowanie efektywniej,
3. względna samodzielność – wykonywanie zadań na własną odpowiedzialność bez skrępowania poleceniami indywidualnymi, które pochodziłyby od innych władz publicznych, a nadzór administracji rządowej co do zasady ograniczony jest do kryterium legalności z wykluczeniem celowości,
4. demokracja – radni oraz wójtowie gmin, burmistrzowie i prezydenci miast wybierani są w wyborach demokratycznych, powszechnych, bezpośrednich, równych i tajnych, Slajd 2: Cechy jednostki samorządu terytorialnego • powstaje tylko z mocy prawa krajowego i działa w granicach przez prawo określonych, • członkami wspólnoty samorządowej z mocy prawa są wszyscy mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego, • posiada własną demokratyczną organizację ustaloną przez ustawę i własny statut, • powołana do wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej w formach właściwych dla tej administracji, • corocznie uchwala własny budżet, niebędący częścią budżetu państwa, ani budżetu innej jednostki samorządu terytorialnego, • jest podmiotem zarówno prawa publicznego (dysponując kompetencjami administracyjnoprawnymi), jak i podmiotem prawa prywatnego (osobą prawa cywilnego, mającą zdolność sądową), • swe decyzje podejmuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, • jej względną samodzielność ogranicza zdecentralizowany nadzór organów państwowych o charakterze weryfikacyjnym, z reguły ograniczony do kryterium legalności, • kontrolowana i chroniona przez niezawisłe sądy administracyjne i sądy powszechne. Slajd 2: W Polsce samorząd terytorialny (gminny) został przywrócony w 1990 r. 1 stycznia 1999 wprowadzono trójstopniowy podział terytorialny i trzy szczeble samorządu: gminny, powiatowy i wojewódzki. Obecnie w Polsce jest 16 województw, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu oraz 2478 gmin. W Polsce (na wzór innych krajów kontynentu europejskiego) tylko część zadań lokalnych i regionalnych jest realizowana przez agendy administracji rządowej, które bezpośrednio (hierarchicznie) podlegają Radzie Ministrów, Premierowi bądź poszczególnym ministrom. Zasadnicza część zadań administracyjnych, niemająca znaczenia ogólnokrajowego, jest realizowana przez samorząd terytorialny. Czynią to organy samorządowe, które są podporządkowane odpowiedniej wspólnocie lokalnej (gminnej, powiatowej) bądź regionalnej (wojewódzkiej) i które reprezentują jej interesy. Artykuł 163 Konstytucji RP stanowi, że “Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych”. Od 1 stycznia 1999 r. obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu terytorialnego: samorząd gminny, samorząd powiatowy, samorząd województwa. Slajd 2: Samorząd gminny – wyodrębniony w strukturze państwa związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze gminy, która z mocy prawa powołana jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażona w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych jej zadań. Gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce. Rolę gminy szczegółowo określa ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Wyróżniamy trzy rodzaje gmin: miejskie, miejsko–wiejskie i wiejskie (zbiorowe, wielowioskowe). Rada gminy może w obrębie gminy tworzyć mniejsze jednostki administracyjne (tzw. jednostki pomocnicze gminy): sołectwa, dzielnice, osiedla lub inne jednostki. Gmina realizuje zadania poprzez swoje organy: radę gminy (organ stanowiący i kontrolny) oraz wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (organ wykonawczy). Rada gminy może także stworzyć młodzieżową radę gminy o charakterze konsultacyjnym lub gminną radę seniorów o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Slajd 2: Sprawy podległe samorządowi gminnemu • ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, • gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego • wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz, • lokalnego transportu zbiorowego, • ochrony zdrowia, • pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych, • gminnego budownictwa mieszkaniowego, • edukacji publicznej, • kultury, w tym bibliotek gminnych i innych placówek upowszechniania kultury, • kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, • targowisk i hal targowych, • zieleni gminnej i zadrzewień, • cmentarzy gminnych, • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego, • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, • polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej, • wspierania i upowszechniania idei samorządowej, • promocji gminy, • współpracy z organizacjami pozarządowymi, • współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw. Gmina miejska na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania samorządu powiatowego. Mieszkańcy uczestniczą w sprawowaniu władzy na terenie swojej gminy poprzez głosowanie: w wyborach samorządowych oraz referendum lokalnym lub za pośrednictwem organów gminy. Gmina realizuje dwa rodzaje zadań: własne i zlecone. Slajd 2: Kompetencje wójta, burmistrza, prezydenta miasta • wykonywanie uchwał • przygotowywanie projektów uchwał • przygotowywanie projektu budżetu • sprawowanie funkcji kierownika urzędu • reprezentowanie gminy na zewnątrz Prezydent miasta na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania zarządu powiatu i starosty. Slajd 2: Samorząd powiatowy – wyodrębniony w strukturze państwa związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze powiatu, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych mu zadań. Samorząd powiatowy stanowi drugi szczebel samorządu terytorialnego w Polsce obok samorządu gminnego i samorządu województwa. Samorząd powiatowy posiada możliwość kształtowania własnej wewnętrznej organizacji, m.in. wyboru organów samorządu powiatowego (rada powiatu, zarząd powiatu), a także stanowienia poprzez te organy aktów prawa miejscowego. Powiaty tworzone są przez kilka gmin (wiejskich, wiejsko-miejskich, miejskich). Organem władzy wykonawczej w powiecie jest zarząd powiatu, któremu przewodniczy starosta. Zarząd ze starostą jest wybierany przez radę powiatu. Ponadto istnieją miasta na prawach powiatu, które są gminami miejskimi wykonującymi zadania powiatu[1]. Są to z reguły miasta powyżej 100 tys. mieszkańców z kilkoma wyjątkami, jak: Świnoujście, Grudziądz, Zamość, Sopot, Biała Podlaska, Świętochłowice, Leszno, Krosno. Funkcje rady powiatu sprawuje rada miasta, a funkcje zarządu powiatu i starosty wykonuje prezydent miasta. Slajd 2: Regulacja prawna Status powiatu w Polsce reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 595). Slajd 2: Zakres działania i zadania powiatu (art. 4 i art. 4a) Art. 4. 1. Powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie:
5. edukacji publicznej
6. promocji i ochrony zdrowia
7. pomocy społecznej
8. wspieranie rodziny i systemu pieczy zastępczej
9. polityki prorodzinnej
10. wspierania osób niepełnosprawnych,
11. transportu zbiorowego i dróg publicznych,
12. kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
13. kultury fizycznej i turystyki,
14. geodezji, kartografii i katastru,
15. gospodarki nieruchomościami,
16. administracji architektoniczno-budowlanej,
17. gospodarki wodnej,
18. ochrony środowiska i przyrody,
19. rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,
20. porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli,
21. ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska,
22. przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,
23. ochrony praw konsumenta,
24. utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
25. obronności,
26. promocji powiatu,
27. współpracy z organizacjami pozarządowymi.
28. Do zadań publicznych powiatu należy również zapewnienie wykonywania określonych w ustawach zadań i kompetencji kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży.
29. Ustawy mogą określać inne zadania powiatu.
30. Ustawy mogą określać niektóre sprawy należące do zakresu działania powiatu jako zadania z zakresu administracji rządowej, wykonywane przez powiat.
31. Powiat na uzasadniony wniosek zainteresowanej gminy przekazuje jej zadania z zakresu swojej właściwości na warunkach ustalonych w porozumieniu.
32. Zadania powiatu nie mogą naruszać zakresu działania gmin. Art. 4a. Ustawy mogą nakładać na powiat obowiązek wykonywania zadań z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów. Slajd 2: Organy powiatu • władza uchwałodawcza: o rada powiatu • władza wykonawcza: o zarząd powiatu, na czele którego stoi starosta • organy kontrolne: o komisje stałe i doraźne. Komisje wyłaniane są spośród członków rady powiatu i kontrolują działania władzy wykonawczej. Obligatoryjnie musi istnieć jedna komisja – rewizyjna (do kontroli spraw finansowych), komisje doraźne są powoływane w sytuacjach nagłych. W mieście na prawach powiatu ich zadania wykonują odpowiednio rada miasta i prezydent miasta oraz komisje stałe i doraźne. Oddzielnym organem administracji jest komisja bezpieczeństwa i porządku (niebędąca komisją rady powiatu), złożona między innymi z przedstawicieli władz samorządowych. Również ona funkcjonuje w mieście na prawach powiatu. Slajd 2: Kompetencje starosty i zarządu powiatu po reformie administracji z 1999 r.: • podejmowanie decyzji w zakresie o edukacji publicznej (szkoły ponadgimnazjalne) o ochrony zdrowia (szpitale rejonowe, powiatowe) o transportu na terenie powiatu (współfinansowanie lokalnych linii autobusowych, np. miejskich przedsiębiorstw komunikacji w miastach na prawach powiatu) o opieki nad drogami publicznymi powiatowymi o geodezji o gospodarki nieruchomościami o ochrony środowiska o porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli o przeciwdziałania bezrobociu o obronności o pomocy społecznej o wydawania zezwoleń na podejmowanie pracy przez cudzoziemców o zwalczania klęsk żywiołowych oraz organizowania pomocy na szczeblu powiatowym o rejestracji pojazdów oraz wydawania praw jazdy (patrz tablica rejestracyjna) Slajd 2: Miasto na prawach powiatu W przypadku miasta na prawach powiatu zadania, które ustawy nakładają na organy powiatu, wykonują organy tego miasta, wyłaniane i działające na zasadach określonych w ustawie o samorządzie gminnym i w innych przepisach prawa, które dotyczą gmin. Odpowiednio: zadania nałożone na radę powiatu wykonuje rada miasta, a zadania nałożone na starostę i na zarząd powiatu wykonuje jednoosobowo prezydent miasta. Praw powiatu nie może mieć gmina, która ma burmistrza, ani taka, która ma wójta. Slajd 2: Samorząd województwa – wyodrębniony (zasiedlający określone terytorium) w strukturze państwa związek społeczności regionalnej funkcjonujący w randze województwa, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych na niego zadań. Samorząd województwa posiada możliwość kształtowania własnej wewnętrznej organizacji, m.in. wyboru organów samorządu wojewódzkiego (sejmik województwa, zarząd województwa), a także stanowienia poprzez te organy prawa miejscowego. Slajd 2: Kompetencje Organy samorządu województwa działają na podstawie i w granicach określonych prawem. Do zakresu działania samorządu województwa należy wykonywanie zadań publicznych o charakterze wojewódzkim, niezastrzeżonych ustawami na rzecz organów administracji rządowej. Zakres działania samorządu województwa nie narusza samodzielności powiatu i gminy, a organy samorządu województwa nie stanowią wobec powiatu i gminy organów nadzoru lub kontroli oraz nie są organami wyższego stopnia w postępowaniu administracyjnym. Samorząd województwa wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, dysponuje mieniem wojewódzkim oraz prowadzi samodzielnie gospodarkę finansową na podstawie budżetu. Województwo ma osobowość prawną. Samorząd województwa, na podstawie upoważnień ustawowych, stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze województwa. Slajd 2: Geneza samorządu terytorialnego – współczesny samorząd terytorialny nie jest kontynuacją samorządu terytorialnego okresu starożytności, czy średniowiecza; mimo takiego samego nazewnictwa. Samorząd miejski, czy lokalny był wówczas samorządem stanowym. Nie spełniał więc kryterium powszechności, nie obejmował wszystkich osób zamieszkujących daną jednostkę terytorialną, a jedynie wybraną grupę społeczną (np. mieszczan). O kształtowaniu się nowoczesnego samorządu terytorialnego można mówić dopiero od czasów Rewolucji Francuskiej i reform pruskich na początku XIX wieku. W tamtym czasie samorząd narodził się dzięki:
33. przekształceniu jednostronnego stosunku między władzą a obywatelami oraz między władzą a gminami w stosunek dwustronny, przyznający obywatelom i gminom prawa podmiotowe,
34. upadkowi państwa feudalnego i zniesieniu stanowości społeczeństwa,
35. liberalizacji (a następnie demokratyzacji) życia społecznego. We Francji, w okresie Rewolucji, w oparciu o koncepcje prawa natury uznano, iż gminy posiadają takie same prawa jak pojedynczy obywatel. Gmina zdaniem ówczesnych posiadała więc własne, przyrodzone, niezbywalne prawa, np. prawo do własności. Stanowiła - jak uważano - twór historycznie wcześniejszy od państwa. Mówiono, iż gminy były pierwotne w stosunku do państwa. Przyznawano więc prymat zadaniom własnym gminy przed zadaniami poruczonymi (zleconymi) przez państwo. Było to zgodne z prawnonaturalną teorią samorządu. W okresie napoleońskim faktycznie zniesiono administrację samorządową, pozostawiając instytucje samorządowe z nazwy, ale będące w rzeczywistości instytucjami państwowymi. Władze gminne (merowie) pochodziły z nominacji a nie z wolnych wyborów, a gminy stały się najniższym rządowym okręgiem administracyjnym (municypium). Silna centralizacja administracji cechowała Francję do XX w. i była wzorcem dla innych państw europejskich. Natomiast w Prusach, w okresie reform Steina i Hardenberga wydano Ordynację miejską z listopada 1808 roku. Przyznano tym samym samorząd gminom miejskim. Mieszczanie uzyskali prawo samodzielnego zarządzania sprawami miasta za pośrednictwem organów samorządowych, pochodzących z wyborów. Władze samorządowe wykonywały zadania własne i zlecone, pod nadzorem państwa. Akcentowano wówczas prymat państwa nad samorządem, ponieważ to państwo powoływało samorząd do życia. Było to zgodne z państwową teorią samorządu.