GŁÓWNE FORMY INSTYTUCJONALNE WSPÓŁPRACY WOJSKOWEJ Współpraca wojskowa polega na nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów przez siły wojskowe z organami władzy państwowej w ramach prowadzonych operacji Współpraca ta, obejmuje także realizację ustaleń z organizacjami międzynarodowymi i krajowymi, rządowymi i pozarządowymi działającymi na terenie prowadzenia operacji, lub gdzie taka operacja jest planowana. Fundamentem głównych form instytucjonalnych współpracy wojskowej są umowy podpisywane przez zwierzchnika sił zbrojnych oraz organy państwowe o priorytetowym znaczeniu : traktaty pokojowe, umowy o przyjaźni i dobrym sąsiedztwie, umowy o obrocie prawnym zagranicą. Do obszarów współpracy wojskowej należy zaliczyć: działanie sił zbrojnych, szkolnictwo wojskowe; medycynę wojskową; nauki i badania wojskowe; ochronę środowiska naturalnego w związku z zanieczyszczeniami spowodowanymi działalnością jednostek wojskowych. Natomiast w skład elementów współpracy wojskowej wchodzi: współpraca w zarządzaniu przestrzenią powietrzną ,ćwiczenia dwustronne ,nawiązanie bezpośrednich kontaktów między jednostkami wojskowymi stacjonującymi przy granicach państw, wzajemne wizyty przedstawicieli kierownictwa resortów obrony, okręgów wojskowych .Odnosząc się do tematu rozpatrzone zostaną takie przykłady „instytucjonalnych form współpracy wojskowej” jak: Traktat o Otwartych Przestworzach, Rada NATO-Rosja, program Partnerstwo dla Pokoju. • .Traktat o Otwartych Przestworzach Idea ta po raz pierwszy pojawiła się w 1955 roku na konferencji w Genewie w wystąpieniu ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych, D. Eisenhowera, ale została odrzucona przez ZSRR. Do niej nawiązał w 1988 prezydent G. Bush. Traktat o Otwartych Przestworzach (Open Skies Treaty) został zawarty 24 marca 1992 roku w Helsinkach przez 24 państwa europejskie (w tym Polskę) oraz USA i Kanadę. Jest jednym z kilku porozumień tworzących nowy ład wojskowo-polityczny w Europie i ważnym elementem budowy europejskiego bezpieczeństwa osiąganego przez współpracę państw. Celem traktatu jest zwiększenie otwartości i klarowności działań wojskowych państw, które podpisały umowę oraz ułatwienie sprawowania kontroli nad przestrzeganiem porozumień rozbrojeniowych. Plany roczne określają liczbę lotów w celach prowadzenia obserwacji, które każde z państw ma prawo wykonać nad terytorium innych państw lub obowiązek przyjąć nad własnym terytorium. Loty obserwacyjne odbywają się według postanowień międzynarodowego Traktatu o Otwartych Przestworzach za zgodą państwa obserwowanego oraz na zasadzie wzajemności. Zespołom inspekcyjnym zawsze towarzyszą obserwatorzy reprezentujący państwo, nad terytorium którego loty są prowadzone. Umowa ta umożliwia również wykorzystanie do obserwacji obszarów zagrożonych klęskami ekologicznymi lub do kontroli wykonywania międzynarodowych porozumień o ochronie środowiska naturalnego. Polska uważa, że Traktat o Otwartych Przestworzach jest bardzo istotny przy budowaniu zaufania między państwami, a w efekcie wzmacniania systemu bezpieczeństwa europejskiego i bezpieczeństwa naszego kraju. • Rada NATO-Rosja Rada NATO-Rosja ( NRC) powstała na szczycie NATO w Rzymie w dniu 28 maja 2002 roku . Zastąpiła ona dotychczasową Stałą Wspólną Radę NATO-Rosja. Powstała w oparciu o Deklarację Rzymską. Jest ona mechanizmem dla konsultacji, budowy pokoju, współpracy, wspólnych decyzji i działań, w których to każdy indywidualny członek NATO oraz Rosja działają jako równi partnerzy na szerokim obszarze dotyczącym problemów bezpieczeństwa wspólnych zainteresowań. Prace NRC skupiają się na wszystkich strefach wspólnych zainteresowań określonych w akcie założycielskim Rady. Współpraca jest zintensyfikowana w kluczowych strefach, w które włączona jest walka z terroryzmem, zarządzanie kryzysowe, zapobieganie rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia, kontrola zbrojeń i środki budowy zaufania, obrona przeciwrakietowa, współpraca wojskowa, reforma obronna i planowanie cywilne. Nowe obszary mogą zostać dodane do programu Rady NATO-Rosja przez wspólną zgodę jej członków. Z dyskusji na forum NRC wyłączone są następujące kwestie: przyjmowanie do Sojuszu nowych członków, planowanie obronne, Koncepcja Strategiczna, rozmieszczanie wojsk, podejmowanie przez Sojusz akcji zbrojnych. Spotkaniom Rady przewodniczy Sekretarz Generalny NATO i odbywają się przynajmniej raz w miesiącu na szczeblu ambasadorów i przedstawicieli wojskowych. NRC spotyka się na szczeblu ministrów spraw zagranicznych oraz ministrów obrony dwa razy do roku, a na szczeblu głów państw i rządów wtedy, kiedy zostanie to uzgodnione. W jej ramach jest także Komitet Przygotowawczy , który zbiera się co najmniej dwa razy w miesiącu, by przygotować się do rozmów ambasadorów i nadzorować działania wszystkich ekspertów pod auspicjami NRC. W dniu 19 sierpnia 2008 roku z inicjatywy władz NATO, współpraca tej organizacji z Rosja w ramach Rady NATO-Rosja została zawieszona z powodu konfliktu zbrojnego pomiędzy Gruzją a Osetią Południową wspieraną przez wojska rosyjskie. • Partnerstwo dla Pokoju Idea Partnerstwa dla Pokoju została zgłoszona przez amerykańskiego sekretarza obrony Les Aspinaw trakcie konferencji ministrów obrony państw należących do NATO w Travemunde w październiku 1993 r. jako propozycja zawarcia przez NATO umowy o współpracy obronnej z państwami Europy Środkowo-Wschodniej. Była ona odpowiedzią na list skierowany do przywódców USA, Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec we wrześniu 1993 r. przez prezydenta Federacji Rosyjskiej Jelcyna. List zawierał w sobie oświadczenie prezydenta Federacji Rosyjskiej, że każde przesunięcie granic NATO w kierunku Rosji będzie odbierane przez nią jako zagrożenie dla jej bezpieczeństwa. Dokument Ramowy Partnerstwa dla Pokoju został podpisany w Brukseli 10 stycznia 1994 przez państwa Europy Środkowo-Wschodniej, związane do tego czasu z Federacją Rosyjską. Dokument składa się z 7 głównych punktów, w których państwa przedstawiają przywileje oraz obowiązki jakie biorą na siebie podpisując ten dokument. Stosunki między Sojuszem a państwami partnerskimi formują się poprzez odbywanie wspólnych ćwiczeń, planowanie obronne, operacje pokojowe i Fundusze Powiernicze. Najważniejsze cele krajów biorących udział w PdP to: stwarzanie klarowności(przejrzystości) w planowaniu obronności i procesów budżetowania; zapewnianie demokratycznej kontroli sił obronnych; opracowywanie interoperacyjnych sił, struktur dowodzenia i kontroli; i przygotowywanie nacji partnerskich aby wnieść wkład do operacji NATO. Obecnie jest 22 kraje członkowskie zlokalizowane w Europie i Centralnej Azji. Partnerstwo dla Pokoju odgrywa istotną rolę w działaniach na rzecz pokoju i stabilności w strefie euroatlantyckiej oraz w dążeniu państw do zyskania członkostwa w NATO. Pdp pomogło poprawić zdolność militarną państw uczestniczących w natowskich misjach pokojowych.Finansowanie dla wybranych krajów partnerskich jest zapewniane przez Warszawski Fundusz Inicjatyw.