Sytuacja polaków w XIX wieku była niezwykle trudna. Czas zaborów to bardzo ciężki okres dla naszej zniewolonej ojczyzny. Powstania wybuchały jedno za drugim, Polacy ostatnimi siłami bronili swego narodu. Ból i cierpienie można było spotkać na każdym kroku, lecz wartości, jakimi kierowali się ludzie były szlachetne, a umierając za Ojczyznę czuli, że spełniają swój obowiązek. Właśnie w tych czasach tworzyło dwóch najwybitniejszych twórców romantyzmu – Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Pierwszy z nich stworzył postać Konrada występującego w III części „Dziadów” natomiast bohater drugiego – Kordian- pochodzi z dramatu romantycznego noszącego imię głównej postaci. Po przeczytaniu obu utworów można wysnuć tezę, że są oni bardzo podobni, lecz różnią się postawą wobec niewoli ojczyzny. Konrad popiera idee mesjanizmu-czyli zachowania biernej postawy wobec walk o kraj oraz wiarę w to, iż dzięki cierpieniu Rzeczypospolitej inne narody odzyskają suwerenność. Natomiast Kordian przedstawia coś przeciwnego – uważa Polskę za Winkelrieda narodów- koncepcja ta polegała na kwestionowaniu cierpienia i męki mesjanizmu, akcentowała również sens walki czynnej i aktywnego działania.

Konrad i Kordian, mimo że ukazują dwie różne postawy bohatera romantycznego to ich losy zaczynają się podobnie - od miłości. Miłość Konrada jest niespełnionym uczuciem, dlatego powoduje jego cierpienie. Nie ma przy nim żadnej bliskiej mu osoby, dlatego czuje się nieszczęśliwy i samotny. W przypadku Kordiana cierpienie powoduje nieodwzajemnione uczucie nastolatka do starszej kobiety. Miłość doprowadza obydwu bohaterów do wielkiej przemiany życiowej. Konrad przemienił się z kochanka w patriotę. Kordian dorósł i wyruszył w celu poszukiwania sensu życia.

Kiedy Konrad trafia do więzienia, jego przemiana jest już całkowita. Odnajduje w sobie siłę, aby stać się przywódcą narodu. Przemiana głównego bohatera dramatu, kończy się Wielką Improwizacją. Konrad buntuje się przeciwko Bogu i wzywa go do walki. On chce, tak jak światem poezji, rządzić ludzkimi uczuciami niczym Bóg. Jednocześnie mickiewiczowski bohater gardzi ludźmi, których (jak sam mówi) kocha. Od początku jest całkowicie przekonany w słuszność sprawy, o którą walczy. W wielkiej improwizacji uwidacznia się prometeizm Konrada. Jego metodą odzyskania wolności jest samotna walka. Chce wziąć na swoje barki odpowiedzialność za los Polski. Monolog kończy się klęską głównego bohatera. Stwórca pozostaje milczący, a Konrad posuwa się do bluźnierstwa. Dążąc do władzy absolutnej, daje się ponieść swojej pysze i indywidualizmowi.

Kordian wyrusza w podróż po Europie, która jest dla niego surową lekcją życia. Bohater przekonuje się ,że za pieniądze można kupić wszystko oraz zaczyna wątpić w sens wiary. Kordian dojrzewa, a jego celem staje się uratowanie Polski. Podróż kończy się monologiem głównego bohatera na szczycie góry Mont Blanc, gdzie ukazuje siłę, jaką uzyskał, aby stać się prawdziwym patriotą. Z początku jest on niezdecydowany i rozdarty wewnętrznie. jest świadomy swojej niezdolności do czynu. W odróżnieniu od Konrada, bohater dramatu Słowackiego nie przeciwstawia się Bogu, choć podkreśla, że zdobył on tak wielkie siły, jakie posiada stwórca. Nie żąda władzy, ale chcę pomóc ludzkości poprzez wspólne działanie. Za cel stawia sobie zmobilizowanie Polaków do tego działania. W pewnym momencie bohater załamuje się, chce popełnić samobójstwo, czego jednak nie robi. Kordian przyjmuję postawę, którą możemy określić, jako winkelriedyzm.

Podsumowując, obaj bohaterowie mają wiele cech wspólnych, które charakteryzują romantyków. Przechodzą wewnętrzną przemianę z romantycznych kochanków w wojowników, a początkiem ich nowej drogi życiowej jest niespełniona miłość. Chcą wolności dla swojego kraju, choć prezentują odmienne koncepcje odzyskania niepodległości. Główny bohater dramatu Mickiewicza chce pomóc Polsce, lecz poprzez swoją twórczość przekonywać do idei mesjanizmu, natomiast Kordian mobilizuje do wspólnego działania i sprzeciwienia się władzy cara.

Tekstami kultury, które nawiązują do motywu szukania swojej drogi i walki za ojczyznę są: film „Lawa” oraz obraz „Wędrowiec” Friedricha. W obydwu tekstach ukazane są sceny improwizacji. Oba teksty oddają dylematy moralne.