Tematem mojej prezentacji jest System bezpieczeństwa Republiki Słowackiej.

Na początku chciałabym zacząć od krótkiego przedstawiania podstawowych informacji o samym państwie. 

Republika Słowacka należy do najmłodszych i najmniejszych państw Europy Środkowowschodniej. Mniejsza od Słowacji jest tylko Estonia. Państwo znajduje się w położeniu bez dostępu do morza. Graniczy z pięcioma państwami: od północy z Polską, na wschodzie z Ukrainą, na południu z Węgrami, na południowym zachodzie z Austrią i na północnym zachodzie z Republiką Czeską. 

Słowacja powstała 1 stycznia 1993 r. w wyniku podziału Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, ze stolicą w Bratysławie. Republika Słowacka od grudnia 2007 r. należy do strefy Schengen. Słowacja to wolnorynkowa, dynamiczna i jedna z najszybciej rozwijających się gospodarek w Europie. Po Czechach i Słowenii jest trzecim najbardziej rozwiniętym gospodarczo krajem byłego obozu socjalistycznego. Wyraźnie widać różnice w rozwijaniu się gospodarki między wschodnią, biedniejszą częścią kraju, a zachodnią – bogatszą. W wyniku udanych reform gospodarczych Słowacja została przyjęta do UE w 2004 r. A od 1 stycznia 2009 r. jej walutą stało się Euro.

UWARUNKOWANIA HISTORYCZNE Uwarunkowań historycznych należy doszukiwać się już od czasów prehistorycznych jednak pierwsze plemiona Słowian na terenach dzisiejszej Słowacji pojawiły się w okresie średniowiecza. To właśnie w tym wieku nastąpiło wiele kluczowych przemian, które miały wielkie znaczenie dla historii Słowian i Słowacji. W roku 1000 Stefan I, twórca królestwa węgierskiego , zostaje koronowany na króla Węgier. To właśnie w tym okresie tereny dzisiejszej Słowacji weszły w skład Księstwa Węgierskiego na 1000 lat. Słowacy do początków XX wieku znajdowali się pod panowaniem Węgier – kluczowym momentem w wyzwoleniu się Słowian spod panowania Węgier był rozpad Austro-Węgier w 1918 r. 28 października 1918 r. powstała Pierwsza Republika Czechosłowacka, która funkcjonowała do 1938 r. do konferencji w Monachium, na której podpisano tzw. Układ monachijski, której tematem było terytorium i suwerenność Czechosłowacji.

Pierwszym prezydentem Pierwszej Republiki Czechosłowacji został 14 listopada 1918 r. Thomas Masaryk.

14 marca 1939r. Została utworzona Pierwsza Republika Słowacka i przetrwała do końca II wojny światowej w Europie, czyli do 8 maja 1945r. Twórcami Republiki byli Jozef Tiso (ksiądz prezydent słowacji w latach 1939-1945) i Vojtech Tuka. Pierwsza Republika Słowacka była marionetkowym, choć oficjalnie niezależnym państwem, utworzonym przez III Rzeszę, po dokonanym rozbiorze Czechosłowacji.

Po zakończeniu II wojny światowej Słowacja ponownie weszła w skład Czechosłowacji i dostała się w strefę wpływów ZSRR. 11 lipca 1960 r. została wydana konstytucja, w której ogłoszono zwycięstwo socjalizmu w Czechosłowacji i zmieniono nazwę Republika Czechosłowacji na Czechosłowacką Republikę Socjalistyczną. Czechosłowacja stała się oficjalnie państwem socjalistycznym. Upadek reżimu i zmiana w polityce zagranicznej miała miejsce dopiero po listopadzie 1989 r. po tzw. aksamitnej rewolucji, która doprowadziła do obalenia demokracji ludowej i elit sprawujących władzę. Wiosną 1990 r. została zmieniona nazwa na Czesko – Słowacką Republikę Federalną , a w lipcu tego roku odbyły się pierwsze wolne wybory.

17 lipca 1992r. zostały uchwalony dokument „Deklaracja o państwowej suwerenności Republiki Słowackiej” i przyjęty przez Radę Narodową - słowacki parlament w ramach federacji czechosłowackiej. Zwycięzcy wyborów parlamentarnych w Czechach i na Słowacji doszli do porozumienia w sprawię rozdzielenia obu państw. 1 września 1992 r. uchwalona została Konstytucja Republiki Słowackiej, która weszła w życie 1 stycznia 1993 r. wtedy to nastąpił oficjalny rozpad Czechosłowackiej Republiki Federalnej. Po 75 latach istnienia wspólnego państwa Czechów i Słowaków powstała Republika Słowacka, a jej pierwszym prezydentem został Michał Kovac.

USTRÓJ POLITYCZNY Słowacja jest republiką demokratyczną o systemie rządów parlamentarno-gabinetowym. Na czele państwa stoi prezydent. Prezydent wraz z Rządem sprawuje władzę wykonawczą, władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu, który tworzy Rada Gabinetowa oraz władza sądownicza, która należy do niezawisłych sądów.

TERAZ OPOWIEM PO KRÓTCE O POSZCZEGÓLNYCH ZADANIACH ORGANÓW WŁADZY W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA RADA NARODOWA – jest to jednoizbowy parlament, którego tworzy 150 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 4 letnią kadencję. Jako jedyny konstytucyjny organ ustawodawczy posiada bardzo szerokie kompetencje, do których zalicza się m.in.:

• decydowanie o ostatecznym kształcie aktów prawnych,
• o ustawach dotyczących obronności i bezpieczeństwa oraz o wysokości budżetu finansowego na potrzeby obronności,
• to wyłącznie w gestii Rady Narodowej pozostaje prawo wyboru Prezydenta,
• Rada Narodowa posiada specjalny organ parlamentarny, którym jest KOMITET RADY NARODOWEJ RS ds. OBRONY I BEZPIECZEŃSTWA, który zajmuje się rozpatrywaniem wszelkich kwestii związanych z polityką obronna i bezpieczenstem państwa. (jest to polski odpowiednik Sejmowej Komisji Obrony Narodowej). Rada Narodowa podejmuje uchwały o wprowadzeniu stanu wojny w przypadku napaści na RS.

PREZYDENT RS – wybierany jest w wyborach powszechnych (od 1999) na pięcioletnią kadencję. Ratyfikuje on umowy międzynarodowe, wysyła i przyjmuje ambasadorów, pełni funkcję Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych. Jego kompetencje w polityce wewnetrznej są ograniczone: nominowanie premiera i rządu, prawo weta oraz inicjatywy ustawodawczej, możliwośc rozwiązania parlamentu przed terminem w okreslonych konstytucyjnych sytuacjach.
Na podstawie uchwały parlamentu może – w przypadku napaści na Słowacje lub jeśli wynika tak ze zobowiązań miedzynarodowych – wypowiedzieć wojne agresoworwi. Stan wojenny może ogłosić wyłącznie na wniosek rządu.

RZĄD RS – jest najwyższym organem władzy wykonawczej i w związku z tym ciązy na nim obowiązek realizacji zadań związanych ze sferą orbronności oraz bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego państwa. Za swoją działalnośc Rząd ponosi odpowiedzialnośc prze Radą Narodową. Szef Rządu ROBERT FICO

Zarówno Rząd jak i prezydent , w drodze specjalnej procedury referendalnej mogą zostać odwołani przez społeczeństwo.

RADA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO – powołana na miejsce istniejacej Rady Obrony Państwa – jest najwyższym organem państwowym odpowiedzialnym za kierowanie przygotowaniami oraz organizację obrony Słowacji. Opracowuje koncepcję budowy słowackich sił zbrojnych oraz okresla kierunki ich rozwoju i modernizacji. W skład Rady wchodzą: Premier – przewodniczący; itp. wszyscy członkowie Rady do pełnienia swoich funkcji są wyznaczani przez Prezydenta.

Słowacja ze względu na swoje geostrategiczne położenie, należy – obok Polski i Węgier – do państw o kluczowym znaczeniu dla rozwoju stosunków pomiędzy Wschodem a Zachodem. W okresie powstania Republiki Słowackiej, fakt iż graniczy ze Wszystkimi pozostałymi państwami Grupy Wyszechradzkiej , kraj ten wydawał się mieć praktycznie zagwarantowany udział w rozmowach akcesyjnych z Sojuszem Północnoatlantyckim. 

Jednak sytuacja zmienila się w latach 1994 – 1998 poprzez skomplikowaną politykę, polegającą na zbliżeniu współpracy Słowacji z Rosją prowadząc do umożliwienia Rosji częściowego odzyskania inicjatywy w Europie Środkowej, co spowodowało izolację tego państwa w stosunkach międzynarodowych. Słowacja w procesie integracyjnym została pominięta, ponieważ została obarczona winą za rozbicie Czechosłowacji, nieprzestrzeganie praw mniejszości węgierskiej, brak demokratyzacji życia społecznego i wiele innych. Przełomowym momentem stał się szczyt w Waszyngtonie w 1999 r., na którym to ponownie zaczęto spoglądać na Słowację jako godnego partnera w sojuszu Północnoatlantyckim.

Słowacy zaczęli intensywna współpracę z NATO, brali udział w wielu misjach pokojowych nie będąc jeszcze członkiem Sojuszu. Oficjalnie Słowacja stała się członkiem Paktu Północnoatlantyckiego 2 kwietnia 2004 r. Obecnie współpraca Słowacja – NATO przebiega dość zgodnie, jednak w czerwcu bieżącego roku Premierzy Słowacji i Czech zgodnie sprzeciwili się stałemu rozmieszczeniu sił NATO w swoich krajach. Szef rządu zaznaczył, że Słowacja nadal będzie wykonywać swoje zobowiązania wobec Paktu, a sprzeciw jest związany m.in. z doświadczeniami z inwazji wojsk Układu warszawskiego na Czechosłowacja w roku 1968. A od 13 października 2014 r. trwają manewry wojskowe NATO na terenie Słowacji – manewry mają trwać 10 dni z udziałem łącznie 1300 żołnierzy 5 państw członkowskich NATO – Polski, Słowacji, Czech, Węgier i USA. Ćwiczenia „ Ground Papper 2014” odbywają się na wypadek sytuacji kryzysowej w myśl art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego . Zapis ten mówi, że całe NATO zobowiązuje się do odpowiedzi na agresję na jednego z członków sojuszu.

CIEKAWOSTKA – Grupa Wyszechradzaka planuje utworzenie do 2016 r. wspólnej jednostki bojowej , liczącej 3-4 tys. żołnierzy. Również Słowacja należy do takich organizacji jak: UE, UZE, Grupa Wyszechradzka itp.

OGÓLNA KONCEPCJA BEZPIECZENSTWA SŁOWACJI. Zgonie z zapisem w Koncepcji polityki obronnej i bezpieczeństwa RS, najwazniejszym interesem Republiki jest zapewnienie jej istnienia, suwerenności, nienaruszalności granic, rozwoju oraz stabilizacji społecznej.

POLITYKA OBRONNOŚCI RS Polityka obronna nie jest żywotnym elementem w Słowackim rządzie. Zagrożenie suwerenności kraju jest brane pod uwagę w dokumentach strategicznych, ale nie zajmuje w nich szczególnego miejsca. Słowacja zdaje sobie przy tym sprawę, iż potencjał własnej armii nie pozwala jej na samodzielne wypełnianie podstawowego celu polityki obronnej, jakim jest zagwarantowanie bezpieczeństwa państwa i obywateli, co jest możliwe jedynie w ramach NATO.

Wyznaczniki polityki obronnej Słowacji wydaje Rada Narodowa Republiki Słowackiej, jako jedyny organ ustawodawczy. Sprawuje ona funkcje kontrolne wobec prezydenta – zwierzchnika Sił zbrojnych, oraz Rządu. Rada Narodowa decyduje o wypowiedzeniu wojny i wysokości środków finansowych przeznaczonych na potrzeby obronne kraju. O czy wspominałam wcześniej.

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO podstawę do określenia bezpieczeństwa i systemu obronnego stanowiła Pierwsza Doktryna Obronna RS, zaakceptowana przez parlament 30 czerwca 1994 r. Jej ważność została ograniczona do momentu zakończenia udziału w programie „Partnerstwo dla Pokoju” tym samym pokazując, że twórcy doktryny przewidzieli ewolucyjne możliwość Słowacji od indywidualnego modelu bezpieczeństwa do zbiorowego modelu bezpieczeństwa gwarantowanego przez NATO. Doktryna składa się z 5 części z tym, że charakter jawny posiadają tylko te części, które mówią o polityce bezpieczeństwa, m.in. część III, która najobszerniej przedstawia zasady polityki bezpieczeństwa RS suwerenność RP, zapewnienie powszechnej obywatelskiej obrony państwa, budowa oraz utrzymanie sił zbrojnych.

Doktryna posiada również założenia, które mówią o celu powstania i zasadach funkcjonowania doktryny. Nie stwarzając przy tym niepożądanych sytuacji i nieodwracalnych skutków.

Podstawowymi zasadami polityki bezpieczeństwa Republiki Słowackiej są: ochrona suwerenności, przestrzeganie norm prawa międzynarodowego, zapewnienie powszechnej, obywatelskiej obrony państwa, utrzymywanie Sił Zbrojnych adekwatnych do potrzeb obronnych kraju, zachowanie proporcji między wymogami obronności państwa a jego potencjałem ekonomiczno–społecznym.

Strategiczna Koncepcja Obrony Republiki Słowackiej dokument dotyczy prawa do istnienia. Można go określić jako ciąg dalszy doktryny obronnej, o wybitnie wojskowym charakterze. Z tego tez powodu jest uważana za dokument niejawny.

SYSTEM OBRONNY SŁOWACJI podobnie, jak w kilku innych państwach Europy Środkowej i Wschodniej – w latach 2002–2003 ciągle znajdował się w przebudowie. Jego celem było: zabezpieczenie systematycznego budowania i modernizacji Sił Zbrojnych oraz przygotowania terytorium państwa do obrony w czasie pokoju, a także stworzenie warunków zapewniających ciągłość kierowania obronnością państwa. Słowacy aktywnie włączyli się do walki z terroryzmem. Podpisując deklarację z 8 października 2001 r. dołączyli do planu działania i walki z terroryzmem przyjętego przez UE.

MINISTERSTWO OBRONY RS Ministerstwo powstało 1 stycznia 1993 r. na podstawie ustawy nr 2 z 1993 Rady Narodowej RS. Zgodnie z ustawa MO RS jest centralnym organem administracji państwowej odpowiedzialnym za wszystkie sprawy związane z obrona państwa oraz budową i kierownictwem Sił Zbrojnych Republiki.

SIŁY ZBROJNE SŁOWACJI Armia RS powstała 1 stycznia 1993 r. Republika Słowacji, jak każda nowa struktura państwowa, stanęła przed trudnym zadaniem. Musiała ona nie tylko od podstaw zbudować własne Siły Zbrojne, ale także tworzyć je z rozważaniem podstawowych standardów armii nowoczesnej (tak jak to jest w siłach zbrojnych krajów demokratycznych), w warunkach, które nie sprzyjały koncentrowaniu uwagi państwa wyłącznie na sprawach wojskowych, ponieważ Słowacja w tym czasie trudziła się z wieloma problemami związanymi z rozpadem Czechosłowacji ZADANIEM SIŁ ZBROJNYCH RS jest m.in. *obrona suwerenności, wolności oraz integralności terytorialnej Republiki,

• pomoc przy zapobieganiu oraz ewentualnej likwidacji awarii, katastrof i klęsk żywiołowych, *udział w przedsięwzięciach podejmowanych w ramach sił pokojowych ONZ, misji wojskowych oraz innych organizacji międzynarodowych.

Zmiany w Armii Republiki Słowackiej, zapoczątkowane w 1994 r., podzielone zostały na trzy etapy ETAP 1 – trwał do 1995 r. polegał on na stworzeniu nowej struktury wojsk zgodnie z wymogami obronności kraju. ETAP 2 – odbywał się w latach 1996-97 – w tym etapie Rada Obrony Państwa 26 czerwca 1996 r. uchwaliła Długoterminowy plan rozwoju Armii RS do 2010 r. Według nowego modelu SZ liczba żołnierzy nie powinna przekroczyć 30 tys. oraz miała nastąpić redukcja liczby czołgów i samolotów. O czym przekonacie się na następnych slajdach. ETAP 3 – przypadł na lata 1998-2000- polegał na ukończeniu realizacji założeń.

W 2001 roku Słowacja dysponowała prawie 27. tys. armią, na wyposażeniu której pozostawało m.in. 272 czołgi T–72, ponad 700 transporterów opancerzonych (w tym ponad 400 BWP–1 i BWP–2), ok. 300 dział (w tym 136 typu Dana). Siły Powietrzne wyposażone były m.in. w 24 MiG–i –29 i 16 MiG–ów –21 oraz ok. 60 śmigłowców (ok. 20 Mi–24).

W 2002 r. Przystąpiono do realizacji zmienionego modelu armii, skoncentrowano się na zmianach personalnych i zarządzaniu. Zmiany dotyczyły m.in. skrócenia obowiązkowej służby wojskowej do sześciu miesięcy i poważnej redukcji personelu wojskowego. Jednakże we wrześniu 2003r. kryzys wywołany dymisją popularnego w kręgach NATO ministra obrony Ivana Szimki postawił pod znakiem zapytania niektóre plany przekształceń słowackich SZ.

SYSTEM DOWODZENIA ARMII SŁOWACKIEJ dzieli się na 3 poziomy kompetencyjności, odpowiadające szczeblom dowodzenia : Szczebel strategiczny tworzy Ministerstwo Obrony, którego częścią jest Sztab Generalny, szczebel operacyjny tworzą dowództwa rodzajów wojsk, a szczebel taktyczny dowództwa brygad, pułków i batalionów Wojsk Lądowych, dowództwa baz lotniczych, magazyny i urządzenia logistyki. Sztab Generalny  jest najwyższym organem bezpośredniego dowodzenia i kierowania wojskami, odpowiedzialnym m.in. za operacyjne i mobilizacyjne rozwinięcie wojsk, opracowywanie koncepcji i dyrektyw dotyczących rozwoju strategii wojennej, sztuki operacyjnej i organizacji armii, przygotowanie programów rozwoju i modernizacji uzbrojenia oraz politykę kadrową w siłach zbrojnych. Szefowi sztabu podlegają dowódcy rodzajów wojsk.

Zgodnie z postanowieniami Traktatu o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych (CFE) Słowacja może posiadać ponad 46 tys. żołnierzy, ponad 470 czołgów….

SKŁAD SIŁ ZBROJNYCH RS: wojska lądowe, słowackie siły powietrzne, siły wsparcia logistycznego.

WSPÓŁPRACA Z INNYMI KRAJAMI: CZECHY Partnerem Słowacji do współpracy w regionie, w polityce bezpieczeństwa i obrony, są Czechy. Po rozpadzie Czechosłowacji relacje między państwami były dobre, ale dość chłodne. Przyczyną było zachowanie polityków czeskich, którzy tuż przed samym rozłączeniem państw powątpiewali, czy Słowacja jako państwo jest w stanie sama przetrwać. Ku ich zdziwieniu Słowacja trwa do dziś i ma się całkiem nieźle. Dzisiaj współpraca między tymi krajami rozwija się bardzo dobrze, czego przykładem jest aktywność państw Grupy Wyszechradzkiej. POLSKA - Słowacja podjęła współpracę z Polską, której proces pogłębił się zwłaszcza w okresie szczytu NATO w Pradze i w całym 2002 r. Słowacja traktuje Polskę jako swojego strategicznego partnera. Współpracę wojskową pomiędzy obydwoma państwami reguluje porozumienie między ministerstwami obrony, podpisane w Bratysławie w 1993 r. Odbywają się regularne spotkania ministrów obrony i na niższych szczeblach, w trakcie których poruszane są problemy aktualnej i przyszłej polityki bezpieczeństwa w Europie Środkowej i Wschodniej. WĘGRY - W ostatnich latach Słowacja również współpracowała bliżej z Węgrami, z którymi utrzymuje wspólny kontyngent w ramach misji ONZ na Cyprze (UNFICYP). Wcześniejsze relacje między tymi państwami nie były przyjazne, duży wpływ miały na to spory o sprawy mniejszości węgierskiej na terenach Słowacji oraz spór o kompleks wodno-energetyczny. UKRAINA - była jednym z ważniejszych partnerów gospodarczych Słowacji oraz jednym z głównych dostawców surowców strategicznych dla słowackiego przemysłu ciężkiego. Słowacja wyraża brak poparcia w dążeniu Ukrainy do integracji z NATO. Słowacja postrzega ten kraj raczej jako mało wiarygodnego partnera we współpracy regionalnej. We wrześniu 2014 r. premier Fico wypowiedział się na temat Ukrainy, mówiąc, że Ukrainie będzie trudno stanąć przed wszystkimi wyzwaniami związanymi z integracją europejską, ponieważ jest na skraju całkowitego rozpadu. USA – Stany zjednoczone [postrzegane są przez Słowację jako głównego gwaranta bezpieczeństwa, dzięki nim mogą tworzyć siły szybkiego reagowania. W 2009 roku ówczesny i obecny premier Fico ogłosił, że dopóki będzie szefem rządu, nigdy nie zgodzi się na rozmieszczenie elementów tarczy antyrakietowej na Słowacji. Relacje Słowacja–USA poprawiły się w trakcie prezydentury Baracka Obamy. Słowaccy eksperci obawiają się, że gdy USA zmniejszy swoja obecność w Europie, to stabilność zostanie zachwiana, ponieważ zdają sobię strawę z ograniczeń UE w polityce bezpieczeństwa i obrony.

Słowacja jak każdy kraj na świecie boryka się z różnymi zagrożeniami. Do najbardziej istotnych zagrożeń należą:

Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się zagrożeń i zdarzeń, które mogą mieć negatywny wpływ na politykę bezpieczeństwa i bezpieczeństwo obywateli zostały opracowane następujące dokumenty Strategia bezpieczeństwa z 2001 roku oraz z 2005 r. Strategia z 2001 r. po raz pierwszy zdefiniowano słowacka politykę bezpieczeństwa i zwrócono uwagę na koniecznośc walki z nasilającymi się zagrożeniami, a także zwrócono uwagę na kwestię skutecznej ochrony kontrwywiadowczej.

Strategia bezpieczeństwa z 2005 r. zastapiła poprzedni dokument, przyjęta w momencie gdy Słowacja była już członkiem NATO i UE, różni się od poprzedniej przede wszystkim nowym spojrzeniem na podmiot bezpieczeństwa. Bardzo duży nacisk kładzie na bezpieczeństwo obywateli bez względu na ich pochodzenie, status społeczny oraz miejsce pobytu. Zobowiązano się do zwalczania wszelkich przejawów nacjonalizmu, nietolerancji, politycznego i religijnego ekstremizmu.

Dla Słowacji zaangażowanie w misje zagraniczne z jednej strony wypełnia zobowiązania sojusznicze, z drugiej strony traktowane jest jako istotny instrument polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, który służy wzmacnianiu pozycji kraju na arenie międzynarodowej i poprawia jego wiarygodność. W ostatnich latach, pomimo cięć w budżecie obronnym, Słowacja wzmacniała swoją obecność wojskową za granicą, zwłaszcza w Afganistanie. Ponadto chce priorytetowo traktować projekty modernizacyjne, kluczowe ze względu na udział sił zbrojnych w operacjach NATO i UE. Słowackie Siły Zbrojne są w tej chwili jedną z najmniej wyposażonych armii świata. Duże reformy jakie przeprowadzono na przestrzeni ostatnich lat niewątpliwie negatywnie wpłynęły na stan i liczebność Słowackiego wojska. Jak wspominają Słowaccy eksperci – Słowacja nie jest w stanie zapewnić sobie sama bezpieczeństwa, nie poradziłaby sobie bez wsparcia obcych wojsk na polu walki.