Grupa operacyjno-procesowa – to doraźna struktura organizacyjna policji powołana przez kierownika jednostki Policji lub upoważnionego przez niego policjanta w razie ujawnienia przestępstwa o skomplikowanym stanie faktycznym i prawnym oraz działająca w zakresie taktyki i techniki kryminalistycznej. Składa się z policjantów lub pracowników służb: kryminalnej, prewencyjnej i wspomagającej.

Zadaniem grupy organizacyjno- procesowej jest zorganizowanie, przeprowadzenie i udokumentowanie wszelkich czynności zmierzających do: – ustalenia i wyjaśnienia okoliczności popełnienia przestępstwa, – wykrycia i zatrzymania jego sprawcy lub sprawców oraz – ujawnienia, zebrania, zabezpieczenia i utrwalenia dowodów osobowych, rzeczowych i dowodów z dokumentów.

Skład grupy operacyjno-procesowej i zadania poszczególnych jej zespołów W ramach doraźnej grupy operacyjno-procesowej, w zależności od potrzeb, można wyodrębnić następujące zespoły: zabezpieczający, prewencyjny, oględzinowy, operacyjny, procesowy, analityczny, logistyczny i zespół ds. kontaktów z dziennikarzami. Realizują one następujące zadania:

1. Zespół zabezpieczający – ochrona miejsca zdarzenia przed zmianami oraz dostępem osób nieuprawnionych i ograniczanie skutków przestępstwa.
2. Zespół prewencyjny – organizowanie i wykonywanie pościgów, działań blokadowych i innych w ramach interwencji, akcji i operacji policyjnych.
3. Zespół oględzinowy – zorganizowanie i dokonanie oględzin miejsca lub miejsc zdarzeń.
4. Zespół operacyjny – zorganizowanie, przeprowadzenie i udokumentowanie czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz samodzielnie, albo we współdziałaniu z policjantami zespołu procesowego, prowadzenie i dokumentowanie czynności procesowych.
5. Zespół procesowy – organizowanie i dokonanie czynności procesowych w niezbędnym zakresie, z wyłączeniem oględzin miejsca zdarzenia.
6. Zespół analityczny – gromadzenie i przetwarzanie informacji z poszczególnych zespołów oraz przekazywanie przetworzonych informacji kierownikowi doraźnej grupy w celu podejmowania przez niego decyzji.
7. Zespół logistyczny – zapewnienie policjantom odpowiednich warunków materiałowych i socjalnych.
8. Zespół do spraw kontaktów z dziennikarzami – gromadzenie informacji przekazywanych przez kierujących poszczególnymi zespołami i bieżące przekazywanie przetworzonych informacji przedstawicielom środków społecznego przekazu, z zastrzeżeniem, że rodzaj i zakres informacji nie może utrudniać osiągania celów postępowania karnego.

Skład grupy operacyjno-procesowej, w tym jej zespołów, w każdym przypadku należy dostosować do rodzaju przestępstwa, obszaru albo obiektu, na lub w którym ujawniono przestępstwo, zakresu i rodzaju przewidywanych do wykonania czynności dochodzeniowo-śledczych, operacyjno-rozpoznawczych, techniczno- kryminalistycznych, analitycznych, logistycznych i administracyjno-porządkowych oraz do innych specyficznych dla danego przestępstwa okoliczności.

Oględziny w rozumieniu kryminalistycznym to celowa i szczegółowa obserwacja przeprowadzana przez człowieka za pomocą zmysłów i z wykorzystaniem środków technicznych. Oględziny – to czynność procesowo-kryminalistyczna, polegająca na spostrzeganiu stanu obiektu oględzin

Biorąc pod uwagę kryterium przedmiotowe, na podstawie art. 207 § 1 k.p.k. i art. 209 k.p.k. oględziny można podzielić na: – oględziny miejsca, – oględziny osoby, – oględziny rzeczy, – oględziny zwłok Wykorzystanie wyników oględzin Dokonane w trakcie oględzin ustalenia i ujawnione ślady muszą zostać jak najszybciej prawidłowo zinterpretowane i stać się podstawą do zweryfikowania dotychczasowych wersji zdarzenia. Podstawowa taka analiza zebranego materiału dowodowego powinna być przeprowadzona jeszcze w trakcie oględzin przez jej uczestników. Dopiero połączenie ich indywidualnej wiedzy o zdarzeniu pozwala na pełne wykorzystanie wyników dokonanych czynności i wskazanie kierunków dalszych czynności dowodowych i wykrywczych. Powyższa analiza jest również podstawą do budowy planu dochodzenia, w którym określa się kolejność dalszych czynności dochodzeniowo śledczych oraz ich cele dowodowe, które można osiągnąć m.in. w drodze badań kryminalistycznych zabezpieczonych śladów. Obowiązkową formą dokumentowania przebiegu oraz wyników oględzin jest protokół (art.143 par.1 pkt 3 kpk). Jest on podstawowym sposobem zabezpieczenia formalnego dowodów uzyskanych w toku oględzin. Musi on być sporządzony bezpośrednio w trakcie trwania oględzin, w tym samym czasie, miejscu i w obecności wszystkich jej uczestników. Zasadnicza treść protokołu powinna obejmować wyczerpujący opis istotnych dla wyjaśnienia sprawy ustaleń oraz wszelkich działań podejmowanych przez uczestników oględzin, w sposób syntetyczny, zwięzły i rzeczowy. Protokół oględzin może być uzupełniony o dokumentację techniczną w postaci dokumentacji fotograficznej i szkicu (ogólnego, szczegółowego lub specjalnego). W niektórych przypadkach najpoważniejszych przestępstw stosuje się również do rejestracji przebiegu i wyników oględzin zapis wideo. Powyższe metody i środki umożliwiają obiektywne zarejestrowanie zastanej informacji, a także pozwalają na utrwalenie optimum informacji o przedmiocie oględzin.

Protokół oględzin składa się z trzech części: 1)wstępnej, 2)opisowej, 3)końcowej.

Część wstępna zawiera: -określenie czy jest to protokół miejsca, rzeczy bądź osoby, z podaniem rodzaju lub adresu miejsca, nazwy rzeczy bądź imię lub nazwisko osoby -dane prowadzącego oględziny oraz nazwę jednostki policji -godzinę, minutę, dzień, miesiąc, rok rozpoczęcia oględzin, -podstawę prawną oględzin -szczegółowe określenie przedmiotu oględzin -osoby uczestniczące w czynności -przebieg oględzin: warunki atmosferyczne i okoliczności, w jakich prowadzone są oględziny, mające wpływ na spostrzeganie i ewentualne możliwości ujawnienia śladów kryminalistycznych (pora dnia, oświetlenie, warunki pogodowe)

Część opisowa protokołu oględzin: Opisywanie (niezależnie od rodzaju zdarzenia) następujących okoliczności, miejsc i przedmiotów: 1.Warunki i okoliczności, w jakich prowadzone są oględziny – warunki atmosferyczne (stan pogody), warunki oświetleniowe (naturalne, sztuczne, widoczność, użyte środki do oświetlenia w niekorzystnych warunkach). 2.Położenie miejsca oględzin (miejscowość, okolica, dom). 3.Granice obszaru objętego oględzinami. 4.Miejsce zdarzenia. 5.Przy opisie terenu podaje się opis powierzchni gruntu, roślinności oraz przedmiotów znajdujących się na terenie będącym przedmiotem oględzin. 6.Przedmioty uszkodzone przez przestępcę podczas dokonywania przestępstwa. 7.Ślady przestępcy i przestępstwa. 8.Ślady stóp, narzędzi włamań, ślady linii papilarnych, krwi, broni palnej itd.

Część końcowa protokołu oględzin zawiera: -wykaz zabezpieczonych śladów oraz przedmiotów, w tym przekazanych biegłemu/specjaliście w celu przygotowania i zabezpieczenia lub utrwalenia śladów do dalszych badań -jaką dokumentację techniczną wykonano: zdjęcia fotograficzne, liczbę naświetlonych klatek, nagranie, szkice, plany -omówienie poprawek i uzupełnień w treści protokołu -oświadczenia, wnioski, żądania, zarzuty osób biorących udział wniesione w oględzinach -liczbę i rodzaj załączników, -godzinę, minutę, dzień, miesiąc, rok zakończenia czynności, -podpisy uczestników oględzin

Specyficznym dokumentem, który nie zawsze jest doceniany w praktycznym działaniu jednostek terenowych policji, jest notatka urzędowa dotycząca wniosków pooględzinowych. Dokument ten, właściwie sporządzony, jest podstawowym źródłem do opracowania przez prowadzącego postępowanie przygotowawcze planu dochodzenia w danej sprawie. Notatka dotycząca wniosków pooględzinowych powinna zawierać następujące elementy: – zwięzły opis przedmiotu oględzin i wykonanych czynności oraz omówienie ich wyników, – uzasadnione wnioski co do przebiegu zdarzenia, metod działania sprawcy oraz zebranych danych o osobie sprawcy, pokrzywdzonego, świadkach, – ocenę informacji uzyskanych w toku działań operacyjnych, penetracyjnych i ich konfrontację z faktami ustalonymi w oględzinach, – wstępne (problemowe i osobowe) wersje kryminalistyczne, – ocenę zebranego materiału dowodowego i proponowane sposoby jego wykorzystania, – propozycje innych czynności i przedsięwzięć do wykonania w danej sprawie

W praktyce najczęściej stosowaną dokumentacją poglądową jest dokumentacja fotograficzna. W czasie oględzin miejsca zdarzenia wykonuje się następujące rodzaje zdjęć kryminalistycznych: – ogólnoorientacyjne (ogólne) – utrwalające położenie miejsca przestępstwa w terenie, – sytuacyjne – ukazujące drogę dojścia i odejścia sprawcy, przeszkody, jakie pokonał sprawca, skutki działania sprawcy, utrwalające usytuowanie śladów kryminalistycznych i dowodów rzeczowych względem siebie, względem przedmiotów występujących na miejscu przestępstwa albo względem stałych punktów odniesienia, – szczegółowe – przedstawiające przedmioty i ślady kryminalistyczne, w tym ślady działania sprawcy wraz z numerem i podziałką liniową.

Przed przystąpieniem do przemieszczania i zabezpieczania dowodów rzeczowych, w tym śladów kryminalistycznych, należy sporządzić plany lub szkice ukazujące ich wzajemne położenie. Kierujący zespołem oględzinowym określa, jak szczegółowe mają być plany i szkice niezbędne dla udokumentowania stanu miejsca oględzin31. Szkicem (planem) kryminalistycznym – jest dokument, który za pomocą znaków kryminalistycznych i topograficznych przedstawia obraz miejsca zdarzenia, a w szczególności wygląd i rozmieszczenie poszczególnych śladów i przedmiotów mających istotne znaczenie dowodowe w sprawie32. Szkic należy sporządzić, gdy: – potrzebne są dokładne wymiary określonego miejsca, przedmiotów lub śladów, – nie można przedstawić obrazu sytuacji zastanej na miejscu zdarzenia w sposób przejrzysty za pomocą słownego opisu i materiałów poglądowych (zdjęcia, obraz utrwalony na taśmie wideo), – z różnych przyczyn nie można wykonać zdjęć oględzinowych lub utrwalić obrazu w inny sposób

Utrwalenie przebiegu i wyników oględzin miejsca zdarzenia techniką video stosowane jest w coraz szerszym zakresie przez organy ścigania do rejestracji przebiegu czynności procesowych i operacyjnych. Zaletą takiego typu utrwalania obrazu jest możliwość utrwalenia procesów dynamicznych, stanów, w jakich znajdowały się w danej chwili osoby i przedmioty. Zapis techniką video w toku czynności oględzinowych dokonywany jest w celu: • Utrwalenia istniejącej na miejscu zdarzenia sytuacji • Utrwalenia przebiegu czynności oględzinowych, eksperymentu procesowego • Utrwalenia poszczególnych fragmentów miejsca zdarzenia, śladów, przedmiotów i ich cech charakterystycznych Dokonanemu zapisowi obrazu tą techniką towarzyszy dźwięk, będący najczęściej komentarzem słownym objaśniającym.

Kryminalistyka korzysta bardzo szeroko z osiągnięć współczesnej informatyki. Najwięcej zastosowań techniki komputerowe znajdują w fizykochemii i biologii kryminalistycznej (zwłaszcza identyfikacji genetycznej), Korzystając głównie ze sterowanych komputerowo badań aparaturowych. Specjalnie na potrzeby kryminalistyki powstały systemy komputerowe obsługujące bazy danych np. system CODIS, wykorzystywany m.in. do prowadzenia genetycznej bazy FBI. Techniki komputerowe znajdują również szerokie zastosowanie w badaniach fonoskopijnych, identyfikacji osób na podstawie nagrań video, rejestracji śladów, obróbce obrazu, technicznych badań dokumentów, wykonywaniu portretu pamięciowego itp. Prawdziwym przełomem w daktyloskopii było zbudowanie systemów automatycznej identyfikacji daktyloskopijnej (np. PRINTRAK, MORPHO, NEC, COGENT, PAPILON), które umożliwiły porównywanie śladów linii papilarnych. Skomputeryzowane zostały też zbiory łusek i pocisków (np. systemy IBIS, DRUGFIRE, ARSENAL), co znacznie ułatwiło kojarzenie różnych miejsc zdarzeń, gdzie była użyta ta sama broń palna. Techniki komputerowe wykorzystywane są również do prowadzenia wielu innych zbiorów i baz kryminalistycznych, np. baza profili narkotyków, baza samochodowych powłok lakierniczych (EUCAP), czy baza numerów identyfikacyjnych pojazdów samochodowych VIN. Systemy komputerowe stanowią także podstawę do funkcjonowania różnego rodzaju kryminalnych baz danych, np. Krajowego Systemu Informacyjnego Policji lub bazy Interpolu i Europolu.