Co to znaczy być mądrym? W wybranych tekstach literackich (możesz także uwzględnić wypowiedzi filozofów) poszukaj różnych koncepcji mądrości.

Mottem mojej prezentacji jest sokratejskie: Wiem, że nic nie wiem. Poszukując odpowiedzi na pytanie, „Co to znaczy być mądrym” trzeba ustalić na początek, czym mądrość jest. Zajrzawszy do na przykład do słownika języka polskiego znajdziemy tam, że osoba mądra osoba to ktoś, kto posiada dużą inteligencję, wiedzę oraz doświadczenie, które potrafi wykorzystać. Mądrym może być też ten, który jest rozsądny, rozumny lub sprytny. Tak prezentuje się koncepcja kogoś mądrego wynikająca z słownika. Jednak na przestrzeni wielu set, a nawet tysięcy lat koncepcje tego, co to znaczy być mądrym i czym mądrość jest zmieniały się wielokrotnie. Poszukując różnych koncepcji mądrości wybrałem cztery teksty literackie, w których można odszukać różne koncepcje mądrości. Pierwszym z nich jest fragment z 1-ej Księgi Królewskiej. W wybranym fragmencie zostaje pokazana mądrość króla Salomona. Drugim wybranym dziełem jest Obrona Sokratesa Platona, pokazuje ona koncepcje mądrości prezentowaną przez Sokratesa. Trzeci tekst to Księga Mądrości, która jest jedną z dydaktycznych ksiąg wchodzących w skład Starego Testamentu i pokazuje mądrość w dziejach ludu Izraela i mądrości Bożej. Ostatnim omawianym przez mnie tekstem kultury będzie Romantyczność z Ballad i Romansów Adama Mickiewicza. Wszystkie te dzieła pokazują odrębną koncepcje mądrości, osoby mądrej, ale pokazują też to jak te koncepcje z czasem się zmieniały.

W wybranym fragmencie 1 Księgi Królewskiej została opisana sytuacja gdzie Król Salomon musiał rozsądzić dwie nierządnice, które urodziły w tym samym czasie i domu dzieci. Jedna z kobiet przypadkiem zabiła swoje dziecko, gdy tylko się zorientowała podmieniła dzieci dając martwe niemowlę drugiej kobiecie, a sama biorąc żywe dziecko. Gdy wykłócały się one czyje dziecko żyje a czyje nie król kazał podzielić mieczem dziecko na dwoje i dać po połowie każdej z kobiet. Jedna z kobiet usłyszawszy wyrok od razu się z nim zgodziła a druga, która była prawdziwą matką wolała oddać swoje dziecko byle by ono przeżyło. W ten sposób król wiedział, że kobieta zdjęta litością dla dziecka jest jego matką i to ona otrzymała dziecko. Salomon wykazał się mądrością w sądzeniu-wykorzystał on swój spryt, doświadczenie i inteligencję, bo wiedział, że kobieta, która będzie żałowała życia dziecka jest jego prawdziwą matka. Z tego obrazu wyłania się koncepcja mądrości i człowieka mądrego, jako człowieka potrafiącego wykorzystać swoją wiedzę, spryt, inteligencje oraz doświadczenie tak, aby wydawać sprawiedliwe sądy o rzeczywistości i ludziach. Mądrość jest tutaj posiadaniem pewnego zestawu cech, które możemy właśnie w celu wydawania celnych osądów o świecie i ludziach wykorzystać. Mądrość i bycie mądrym w takim wypadku, kiedy opieramy się nie tylko na wiedzy i cechach, które można nabyć od niej oddzielnie ma możliwość stania się atrybutem każdego człowieka. Zwrócić trzeba też uwagę na to, że ta koncepcja wykorzystująca podany zestaw cech w pewnym zakresie pokrywa się z tym, jaką mądrość ma definicje słownikową. Wydaje się, że to, jaką koncepcje mądrości prezentuje Salomon, jest jednocześnie koncepcją pokrywającą się z zdroworozsądkową, instynktową wizją mądrości, w powszechnym widzeniu.

Obrona Sokratesa Platona to jeden z dialogów platońskich, w którym został zaprezentowany przebieg procesu przeciwko Sokratesowi. Z treści dowiadujemy się, że Sokrates został posądzony o psucie młodzieży, niewiarę w bogów wyznawanych w Atenach i wprowadzanie wiary w nowe duchy. Proces składa się z trzech mów, w których Sokrates broni się przed zarzutami. Niestety Sokrates z powodu swojej nieugiętej postawy zostaje skazany na śmierć. Jednakże nie sam proces jest najważniejszy a to, jaka koncepcja mądrości wypływa z słów Sokratesa, przynajmniej tego, co zostało przez Platona zapisane. Otóż Sokrates przedstawia inną jej postać niż ta przedstawioną przez Króla Salomona. Przytacza on słowa wyroczni delfickiej, przez, która jak wtedy sądzono przemawiał Apollo. Stwierdziła ona, że to właśnie Sokrates jest najmądrzejszym z ludzi. Sokrates zawsze uważając się za ignoranta chciał podważyć to, co powiedział przez wyrocznie Apollo. Poszedł, więc do ludzi w Atenach, którzy za mądrych byli uważani i po rozmowie z nimi stwierdził, że nie są oni mądrzy, lecz tylko za takich się uważają, samemu przypisując sobie mądrość. Doszedł wiec Sokrates do wniosku, że rzeczywiście może być najmądrzejszym z ludzi, ponieważ nie przypisuje sobie wiedzy, której nie ma, nie wypowiada się o tym, czego sam nie pojmuje. Nie przypisuje sobie przez to możliwości twierdzenia, co dla wszystkich jest dobre. Ostatecznie Sokrates dochodzi do wniosku, że rozum ludzki nie pojmuje prawdziwej mądrości. Jedynie bogowie posiadają prawdziwą mądrość. Ze słów Sokratesa wynika, że aby pozyskać mądrość trzeba uświadomić sobie, jak mało się wie, nie należy zawłaszczać sobie wiedzy, której się nie ma. Wtedy dojdzie się do wniosku, że rozum ludzki jest w stanie mało pojąć i jedynie istoty wyższe takie jak bogowie prawdziwą wiedze posiadają. Koncepcja ta nie przyznaje prawdziwej mądrości ludziom, zostawia dla ludzi jedynie świadomość niepełności swojej wiedzy. Można by rzec, - jak w przysłowiu-, królem wśród ślepców jest jednooki.

Księga Mądrości jest jedną z ksiąg dydaktycznych Starego Testamentu zaliczaną do kanonu przez kościoły rzymskokatolickie i prawosławne. Tradycyjnie za autora tekstu uważano Salomona. Wskazywał na to fakt, że w pierwszych rękopisach nazywano ją Mądrością Salomona. Obecnie uważa się, że księgi nie napisał Salomon, a powstała dopiero w II wieku przed Chrystusem. Z Księgi Mądrości rysuje się kolejna w dziejach koncepcja tego, czym jest mądrość. Mądrość jest w tym tekście biblijnym darem, który można otrzymać od Boga. Mądrość też można utracić i blokować sobie do niej dostęp grzesząc, jeśli natomiast ktoś jej szuka i się o nią modli ten jej dostąpi. Ludzie, którzy otrzymali mądrość są zbawieni Bóg ratuje ich od zła panującego na świecie przenosząc ich do swego królestwa gdzie uzyskują zbawienie. Natomiast według tekstu ci, którzy grzeszą i nie dostępują do mądrości są skazani na kary boskie. Władcy potrzebują mądrości tak samo jak zwykli ludzie, żeby móc rządzić dobrze i sprawiedliwie. Przykładami postaci, które posiadły mądrość w Księdze Mądrości są np.: Adam, Noe czy Mojżesz. Mądrości zostały też przypisane cechy boskie, jak na przykład wszechmoc, wszechwiedza czy świętość. Prowadzi to do wniosku, że mądrość i Bóg to jedno i to samo. Wynika z tego, że mądrość ma źródło transcedentalne w Bogu i można jej doświadczyć dzięki łasce, jaką możemy otrzymać od Boga. Jest ona narzędziem zbawienia, dzięki niej możemy dostąpić do Boga w jego królestwie.

Kolejnym wybranym tekstem kultury jest Romantyczność z tomiku poezji Ballady i Romanse autorstwa Adama Mickiewicza. Sam utwór został napisany pod koniec 1821 roku, a wydany w tomiku z innymi w 1822 roku. Sytuacja przedstawiona w balladzie dotyczy Karusi, która w romantycznym uniesieniu rozmawia z swoim nieżyjącym od 2 lat ukochanym Jasieńkiem. W swym uniesieniu zdaje jej się, że jest noc, mimo iż jest środek dnia. Całość zdarzenia obserwują ludzie z miasteczka. Całe zdarzenie obserwuje również starzec, który przyjmuje postawę racjonalistyczną i stwierdza, że bohaterka bredzi. Prosty lud zgromadzony natomiast po chwili uwierzył w to, co dziewczyna przeżywa i zaczął odmawiać pacierze bluźnią przeciw rozumowi. Stanowisko starca to przykład mądrości opartej na empiryzmie (doświadczeniu), popartych logicznym rozumowaniem. Mądrość sprowadza się w tedy do wiedzy oraz tego jak ją wykorzystujemy. Drugie stanowisko jest prezentowane przez narratora, który jest jednocześnie obserwatorem oraz osobą to zdarzenie opisującą. Całe zdarzenie ukształtowało poglądy narratora. Przyjmuje on jako pełnowartościowe poznanie na podstawie czucia, wierzy w możliwość poznania za pośrednictwem czyichś doświadczeń. Pojął, że świat żywych i umarłych może się przenikać, a sposobem żeby to osiągnąć jest silne przeżycie emocjonalne. Jednocześnie nie przezwycięża on intelektu jedynie znosi jego jednowładztwo poznawcze i dopełnienia go innymi metodami. Narrator prezentuje sobą koncepcje mądrości opartą na czuciu i prawdach żywych, czyli tych dotykających życia. Różni się ona przede wszystkim od koncepcji mądrości opartej na empiryzmie metodologią poznawczą, niż tym jak zebrane doświadczenie zostanie wykorzystane.

Nadszedł czas na wnioski. Najpierw zbiorę wszystkie zebrane koncepcje w całość. Zaczynając od Salomona mamy koncepcję słownikową, gdzie dzięki zestawowi cech możemy wydawać sprawiedliwe sądu o rzeczywistości i o ludziach. Jest to jednocześnie koncepcja, która pokrywa się z intuicyjną koncepcją mądrości stworzoną. Druga jest koncepcja sokratejska, w której prawdziwa mądrość przysługuje tylko bogom, a ludzie mogą jedynie zaakceptować fakt, że nie są wstanie pojąć prawdziwej mądrości. Ludzie mogą dostąpić pewnego stopnia mądrości nie przypisując sobie wiedzy, której nie mają. Trzecią koncepcją była ta prezentowana w Księdze Mądrości, z której wynika, że mądrość jest darem od Boga i jest z bogiem tożsama. Dzięki niej możemy dostąpić zbawienia. Ostatnia koncepcją była romantyczna oparta na metodzie poznawczej, w której połączono poznawanie intelektem z równorzędnym poznawaniem przez czucie. Z tych wszystkich tekstów wynika, że przez tysiące lat koncepcje tego, czym mądrość jest ciągle się zmieniała. Ludzie zawsze starali się dopasować to, czym jest mądrość do swoich czasów, kultury i wierzeń, szukając odpowiedzi na pytanie, czym ona właściwie jest. Wynika z tego, że mądrość, nie ma i pewnie mieć nie będzie jednej ustalonej definicji. Prawdopodobnym jest, że ludzie dalej będą wymyślać kolejne koncepcje mądrości.