Wychowanie społeczne w środowisku lokalnym w ujęciu socjologicznym.

„Socjalizacja to proces kształtowania i rozwoju osobowości człowieka, przekazywania mu systemu wartości, norm, wzorów kulturowych przez środowisko społeczne. W procesie tym człowiek staje się podmiotem zdolnym do społecznego działania” . Należy podkreślić, że w praktyce pojęcie socjalizacji bywa niejednoznaczne i używane jest w znaczeniu węższym oraz szerszym. W ujęciu węższym pojęcie to odnosi się do działań, które są podejmowane we wczesnym okresie rozwojowym i służą wprowadzeniu dziecka w życie społeczne i przygotowaniu go do podejmowania oraz pełnienia określonych ról. Relacje między różnymi czynnikami i sposób, w jaki one bez-pośrednio lub pośrednio oddziałują na rozwój osobowości prezentuje poniższa tabela. Ujęcie szersze natomiast traktuje socjalizację jako „całokształt procesów wzajemnych oddziaływań jednostki i jej środowiska społeczno-kulturowego, trwających przez całe jej życie i obejmujących zarówno przyswajanie sobie wymogów tego środowiska i przystosowywanie się do nich, jak i przekształcanie go w rezultacie własnych działań” Proces socjalizacji polega na tym, że jednostka funkcjonuje jednocześnie w wielu płaszczyznach - poznawczej, wartościowania (oceny), działania oraz emocji. Z uwagi na ten fakt niezwykle istotną rolę w tym procesie odgrywa poznawanie świata, ludzi, cech fizycznych oraz psychicznych charakterystycznych dla nich, odmiennych pragnień a także różnych możliwości ich zaspokajania. Jednostka poznaje również różne sposoby przeżywania i funkcjonowania w rolach społecznych. Socjalizacja jest jednocześnie procesem w którym człowiek ma możliwość odkrywania samego siebie - własnych właściwości fizycznych oraz psychicznych. Uczy się oceniać oraz wartościować zarówno siebie, jak również całe otoczenie z punktu widzenia istniejących warunków. Realizuje także działania prospołeczne, jednocześnie odkrywając własną odrębność i niezależność. Pojęcie wychowania społecznego z punktu widzenia socjologii można utożsamiać ze swego rodzaju integracją społeczną. W ujęciach socjologicznych termin integracja społeczna oznacza „pewien stan lub proces zachodzący w społeczeństwie i polegający na tym, że jego poszczególne elementy (zbiorowości społeczne) przejawiają tendencję do scalania się w harmonijną, skoordynowaną i funkcjonalną całość. To także likwidowanie barier, które uniemożliwiają lub utrudniają nawiązywanie kontaktów pomiędzy jednostkami lub grupami społecznymi.

Integracja społeczna oznacza również zwartość społeczną, zharmonizowanie wszystkich elementów układu społecznego, co wyraża się akceptacją wspólnych systemów wartości, norm i ocen” . W praktyce integrować można osoby w różnym wieku i z różnymi problemami, czy też z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Celem działań podejmowanych w tym zakresie jest dobre funkcjonowanie i dobre samopoczucie osób integrowanych. Przyczynianie się do pełnego rozwoju ich osobowości i możliwości, co pozwala na przygotowanie do „normalnego” życia w rodzinie, oraz do pracy i uczestnictwa w szeroko pojmowanym życiu społecznym. Integracja społeczna jest procesem pozytywnych zmian we wzajemnych relacjach pomiędzy członkami danej grupy. Nie jest to więc zdarzenie, które można wywołać szybko i jednorazowo. Nie jest możliwe osiągnięcie stanu całkowitej stabilności społecznej integracji, ponieważ jest ona dynamicznym procesem psychospołecznym, dla którego charakterystyczne jest zaangażowaniem emocjonalne osób w nim uczestniczących. Proces integracji społecznej należy raczej rozpatrywać jako skomplikowany i wieloczynnikowy proces, który uwarunkowany jest postawami społeczeństwa wobec różnych grup społecznych i idei integracji. Kategoria sieci społecznej odnoszona jest przede wszystkim do układów oraz relacji występujących wokół danej osoby. Sieć tę tworzy w pierwszej kolejności rodzina, ale również szeroko rozumiana społeczność lokalna. Posiada ona zarówno wymiar czasowy jak również wymiar przestrzenny, ponieważ obejmuje swoim zasięgiem i związki obecne, jak również te z przeszłości. Poznanie struktury tych układów, powiązań w odniesieniu do grupy rodzinnej, przyjaciół, znajomych, ale też przedstawicieli wszelkich instytucji pomocowych, specjalistów, wolontariuszy jest potrzebne z punktu widzenia pomocy rozwoju społecznego. Analizy dokonuje się przede wszystkim poprzez poznanie struktury sieci społecznej oraz umiejscowienie osoby lub badanej grupy w centrum systemu. W praktyce stosuje się również dokonywanie diagnozy całego obszaru sieci ze szczególnym uwzględnieniem relacji jakie zachodzą pomiędzy uczestnikami systemu. Wsparcie, które w pewnych przypadkach jest realizowane w ramach systemów pierwotnych, samopomocowych, jak również instytucjonalnych, posiada charakter społeczny. Wzmacnia więzi, tworzy poczucie tożsamości z grupą, rodziną, osobami bliskimi. Tworzy więc bardzo ważną dla kondycji psychicznej każdego człowieka, szeroką perspektywę wsparcia emocjonalnego. Pozwala mieć świadomość współistnienia społecznego ze wszelkimi konsekwencjami tego zjawiska. Pomaga ludziom w „byciu integralną częścią społeczeństwa”, ułatwiając tworzenie tak zwanej „sieci kontaktów”, przy czym nie chodzi tyle o szeroko rozumiane kontakty społeczne, co o relacje interpersonalne. Należy podkreślić, że całe życie człowieka przebiega w nieustannym powiązaniu z różnego typu instytucjami i organizacjami usługowymi. Są to miejsca w których różne wymiary środowiska nachodzą na siebie i stwarzają możliwości zaspokajania potrzeb oraz realizacji celów indywidualnych i grupowych. Oznacza to, że każdy z nas w różnych momentach swojego życia uczestniczy jednocześnie w różnych środowiskach i na różnych piętrach organizacji społecznej. W ten sposób wchodzi w różne interakcje, podlega wpływom zamierzonym i niezamierzonym . Na kontekst społeczny rozwoju człowieka składają się jego kontakty z pojedynczymi osobami, czyli relacje interpersonalne, ale także uczestnictwo w różnych grupach społecznych - rodzinnych, zawodowych, rówieśniczych, towarzyskich, przynależność do wspólnot lub społeczności, a także podleganie wpływowi instytucji społecznych. Oznacza to, że sieć związków społecznych jednostki jest bardzo bogata i złożona. W tym samym czasie pełni wiele różnych ról społecznych. Wszystkie te złożone kontakty tworzą przestrzeń społeczną, w której funkcjonuje człowiek. „Przestrzeń społeczna jednostki jest produktem tych segmentów struktury społecznej jednostki i środowiska, z którymi jednostka jest w czynnym kontakcie. (…) Przestrzeń społeczna to społeczeństwo w jego otoczeniu ekologicznym ujmowane z punktu widzenia jednostki. Jednostka tworzy swą przestrzeń społeczną i sama kształtowana jest przez tę przestrzeń. (…) W czasie życia jednostki jej przestrzeń społeczna zmienia się równolegle z postępami jej rozwoju psychofizycznego i społecznego” . K.J. Tillmann, określa rozwój osobowości jako proces wymiany między jednostką a społecznym otoczeniem, wprowadza pojęcie tzw. płaszczyzn społecznych pola socjalizacji, pośredniczących pomiędzy osobowością jednostki a społeczeństwem. Naukowiec wskazuje, że w procesie socjalizacji, „społeczeństwo” czy też „otoczenie społeczne” „nie występuje jednak nigdy wobec jednostki w swojej totalności i całej swej złożoności; to jednostka porusza się w konkretnych środowiskach społecznych, a te znowu powiązane są w większe układy. Wytwarza się z tego struktura zależności (…)” .