Czasy saskie w Rzeczpospolitej zamykają się w okresie panowania dwóch władców z dynastii Wettinów: Augusta II Mocnego i Augusta III, obejmującym większą część wieku XVIII – lata 1697-1763. Wiek XVIII w Europie oznaczał prymat filozofii oświeceniowej, a wraz z nią, umacnianie się potęgi ówczesnych europejskich mocarstw. Niestabilność wewnętrzna Rzeczypospolitej, wywołana kryzysem rządów oligarchii magnackiej, stawiała ją w niekorzystnym położeniu wobec rosnących ambicji i ekspansjonizmu mocarstw ościennych. Saksonia, z którą Polskę łączyła unia personalna, była państwem silnym, którego władcy dążyli do wprowadzenia rządów absolutnych. Silna władza królewska w rodzimym kraju, w naturalny sposób warunkowała dążenia królów z dynastii Wettinów do wzmocnienia swojej pozycji w Rzeczypospolitej. Starania te pozostawały w nurcie przemian europejskich, głoszących idee absolutyzmu oświeconego. Taki model państwowości kształtował się w krajach sąsiadujących z Rzeczypospolitą – od objęcia rządów przez Piotra I w Rosji w 1682 r., powstania Prus i rządów Fryderyka Wilhelma oraz w Austrii – najpóźniej, bo od 1740 r., gdy rządy w tym kraju objęła Maria Teresa. Absolutyzm oświecony, którego podstawę stanowiły poglądy ówczesnych filozofów takich jak Rousseau, Monteskiusz czy Hume, oprócz silnej władzy monarszej, opierał się na założeniu silnego, jednolitego i scentralizowanego państwa. Sprawny aparat urzędniczy pomaga władcy w sprawowaniu rządów, a zasada merkantylizmu warunkowała zyski z wymiany handlowej. Ogromne stało się znaczenie armii, dobrze przeszkolonej i wyposażonej. Wprowadzenie rządów absolutnych w Polsce, czy choćby wzmocnienie władzy królewskiej, było niemożliwe z powodu wielowiekowych tradycji demokracji szlacheckiej, opartej na licznych przywilejach i „złotej wolności”. Bogate rady magnackie coraz częściej aspirowały do przejęcia władzy w kraju, a znaczenie średniej szlachty było znikome. Polityka dynastyczna Augusta II zakładała zdobycie Inflant, co wydawało się możliwe w przypadku poparcia Rosji w trwającej od 1700 r. wojnie północnej. Próby wzmocnienia władzy królewskiej spotkały się z ostrą reakcją szlachty, która w 1704 r. zawiązała, wymierzoną przeciw władcy, konfederację warszawską. Królem Polski obwołano, popierającego Szwecję, Stanisława Leszczyńskiego. W wyniku popierającej króla Sasa konfederacji sandomierskiej i zwycięstwa Piotra I pod Potławą w 1709 r. udało mu się wrócić na tron. Sprzeciw szlachty wobec władców z dynastii Wettinów uwidocznił się także w czasie elekcji po śmierci Augusta II, gdy w 1733 r. zawiązała ona konfederację dzikowską, popierającą kandydaturę Leszczyńskiego na tron Polski. Słabość Rzeczypospolitej i wzrost znaczenia mocarstw ościennych skierował ich zainteresowanie ku Polsce. Wiek XVIII to czas uzależnienia państwa od mocarstw ościennych. Symptomy tego zjawiska uwidoczniły się już w 1709 r., wraz z poparciem udzielonym przez Piotra I Augustowi i przybrały formę licznych porozumień i sojuszy, sankcjonujących obcą ingerencję w sprawy polskie. Uchwały sejmu niemego z 1717 r. zakładały m.in. zakaz stacjonowania wojsk saskich w Polsce i zakaz dłuższego przebywania króla poza krajem. Osłabiając władzę króla stwarzały pole do nadużyć i wtrącania się obcych mocarstw w sprawy Polski. W 1720 r. Rosja i Prusy podpisały traktat poczdamski, gwarantujący niezmienność ustroju Rzeczypospolitej, w 1732 r. wraz z Austrią w traktacie Loewenwolda, zwanym też traktatem Trzech Czarnych Orłów, głosiły poparcie własnego kandydata na tron Polski, uzasadniając to wzrostem wpływów Francji w Polsce. Został on wykorzystany już w 1733 r. gdy sygnatariusze wsparli kandydaturę infanta portugalskiego. Postępującej słabości państwa towarzyszyły jednak próby reform, z których wiele pozostało w duchu oświeceniowym. Rzeczpospolita, zniszczona działaniami zbrojnymi w czasie toczącej się na jej terytorium wojny północnej, odradzała się gospodarczo. Tworzyły się manufaktury królewskie, magnackie i mieszczańskie w czasie rządów Augusta III. Ogromną inwestycją była budowa tzw. „osi saskiej” w Warszawie, której niestety nie udało się dokończyć. Zmiany zaszły także w sferze umysłowej. W 1740 r. otwarto Collegium Nobilium, „szkolę dla szlachty”, kształcącą wedle nowoczesnych wzorców i stanowiącą konkurencję dla szkół jezuickich. Z tego okresu pochodzi także Volumina Legum – obszerna kodyfikacja prawa i konstytucji polskich, począwszy od XIV wieku. Czasy saskie w Polsce to okres osłabienia państwa poprzez obce wpływy, któremu towarzyszyły jednak próby reform. Ich potrzebę rozumiały niektóre rody, jak Czartoryscy, których pro reformatorskie stronnictwo zwane „familią” aż do końca istnienia Rzeczypospolitej w 1795 r. będzie toczyć spór ze stronnictwem hetmańskim, głoszącym potrzebę zachowania ginącej „złotej wolności”. Słabość sejmu i działania magnackich koterii sprzyjały przekładaniu partykularnych interesów nad sprawy kraju i w znacznej mierze dopuszczało ingerencję z zewnątrz. Przekonanie to wyrażało, upowszechnione w czasach sejmu niemego, powiedzenie że „Polska nierządem stoi”. Sadzono, że słabość Rzeczypospolitej, nie stanowiącej zagrożenia dla swoich sąsiadów, zagwarantuje jej bezpieczeństwo. Wiek XVIII był symbolem chwiania się potężnej w XVI i XVII wieku Rzeczpospolitej, która trąciła znaczenie na arenie międzynarodowej. Przykładem ilustrującym ten proces jest tzw. wojna o sukcesję polską z lat 1733-1735, której faktycznym celem była chęć zdobycie przez Francję nabytków terytorialnych. W czasach saskich wokół słabej Polski wyrósł szereg silnych mocarstw, które położą kres jej istnieniu pod koniec stulecia. Mimo kontynuacji dzieła reform rozpoczętego za panowania Wettinów, których ukoronowaniem było uchwalenie w 1791 r. konstytucji 3 Maja, nie udało się uratować państwa od upadku.