I. Uwarunkowania zarządzania kryzysowego w Republice Federalnej Niemiec.

Prawidłowe odniesienie się do zasad funkcjonowania współczesnego systemu zarządzania kryzysowego RFN wymaga nieodległego cofnięcia się w czasie.. Od momentu utworzenia RFN w 1949 r. dąży ona do zachowania działań o charakterze pokojowym z poszanowaniem dla zasad demokratycznych oraz ochrony praw człowieka. Wydarzenia sprzed utworzenia RFN wpłynęły na dość specyficzne ukształtowanie się kultury reagowania na kryzysy. Dwupoziomowe reagowanie ze sfery federacji bund « m, -es , Bünde związek m; sojusz m, przymierze n; Słownik uniwersalny niemiecko-polski, Wydawnictwo HaraldG (autorzy: Roman Sadziński, Aleksandra Czechowska-Błachiewicz, Jan Mankowicz www.ling.pl 24-05-2014r. 21:42 ») oraz sfery lokalnej Lander « n, -(e)s [Länder kraj m] ziemia f, ląd m; pole n; kraina f; Wydawnictwo HaraldG (autorzy: Roman Sadziński, Aleksandra Czechowska-Błachiewicz, Jan Mankowicz www.ling.pl 24-05-2014r. 21:50» obejmują aspekty obrony, polityki bezpieczeństwa oraz sprawy gospodarcze, kulturalne, społeczne i środowiskowe. Krisenmanagement (zarządzanie kryzysowe) « Krisenmanagement (zarządzanie kryzysami) – całośc podjętych środków, które mają przyczynić się do udaremnienia zbrojnego konfliktu między państwami (kryzys międzynarodowy) lub konfliktu między grupami społecznymi a państwem (niepokoje, powstania), a także doprowadzić do zażegnania kryzysu i jego pokojowego rozwiązania. Pojęcie właściwe jest dla konfliktów chrakteryzujących się użyciem siły. Celem zarządzania kryzysowego jest w pierwszej kolejności zmniejszenie rozwoju konfliktu i uniknięcia użycia siły przez obie strony. Środki pokojowe (cywilne) używane w tym aspekcie służą działaniom stabilizacyjnym. ZK może wymagać użycia środków cywilnych lub militarnych. Z definicji różni się od prewencji kwestią wygaszającego oddziaływania na konflikt po jego wybuchu. W konfliktach znajdującej się w zaawansowanej fazie trudno odróżnić i przyporządkować zadania właściwe dla zarządzania czy prewencji. Aktionsplan „Zviele Krisenpravention, Konfliktlosung und Friedenskonsolidierung” Berlin, 12. Mai 2004 s.81, http://www.auswaertiges-amt.de/dipolo/de/Aussenpolitik/Themen/Krisenpraevention/Grundlagen/Aktionsplan.html>> na którego wpływ ma zmieniające się środowisko zagrożeń, spotyka się z ciągłymi próbami lepszego dopasowywania się do wyzwań współczesnego świata, wyrażonym w Białej Księdze Bezpieczeństwa RFN «Weissbuch zur Sicherheitspolitik Deutschlands und zur Zukunft der Bundeswehr 2006». Pojawienie się terroryzmu, skutków ekstremalnej eksploatacji środowiska naturalnego przez człowieka, za czym idą zmiany klimatyczne «przykładowe zjawiska naturalne, które traktujemy jako sytuacje kryzysowe w RFN np.: intensywne opady śniegu w Badenii- Wirtembergii w styczniu 2007, fala upałów w sierpniu 2003r., fala powodziowa na Łabie 2002 » sprawia, że zarzadzanie kryzysowe łączy aspekty cywilne i militarne co daje większą skuteczność w walce z kryzysem jak i zniwelowanie sytuacji pokryzysowej.

II. Podstawy prawne zarządzania kryzysowego RFN z poziomu federacji oraz krajów związkowych.

Poziom federalny w ZK reguluje art. 73.1 Ustawy Zasadniczej, który wskazuje odpowiedzialność władz federalnych za utrzymanie ciągłości państwa ochronę ludności cywilnej oraz jego obronę. Federacja tworzy siły zbrojne do obrony, przy czym za priorytet stawia sobie ochronę kraju przed zagrożeniami militarnymi ze strony innych państw. Władza federalna wspiera kraje związkowe w sytuacjach o szerokim zasięgu terytorialnym pozostawiając tym samym swoje zasoby koordynacyjne, informacyjne oraz doradcze. Suwerenne landy, choć ich prawa znajdują się na drugim miejscu za prawem federalnym są wyłączone z kwestii obronności ( kompetencje władzy federalnej) posiadają prawo do obrony przed zagrożeniami policyjnymi i niepolicyjnymi, ponoszą odpowiedzialność za porządek publiczny, ochronę przeciwpożarową, ochronę przed katastrofami naturalnymi i organizację ratownictwa medycznego. Zadania te z reguły dokładniej wyszczególnione są w aktach poszczególnych landów. W przypadku rozległych katastrof o poważnym charakterze Ustawa Zasadnicza wskazuje wprost konieczność udzielania sobie wzajemnej pomocy. W momencie zagrożenia kraj związkowy może posiłkować się uzupełnieniem działań swoich jednostek policyjnych, z oddziałów Federalnej Służby Ochrony Granic.

III. Organizacja systemu zarządzania kryzysowego

a) Poziom federacji

W zależności od rodzaju zagrożenia jest za nie odpowiedzialny poszczególny resort, powołujący sztab kryzysowy. W szczególnych przypadkach koordynację przejąć może urząd kanclerski. Sztab kryzysowy właściwego ministerstwa podejmuje działania organizacyjno-techniczne koordynacji w federacji. Stanowi punkt konsultacyjny dla dotkniętych zagrożeniem landów. Jeśli zaistnieje potrzeba nieodzownej pomocy innych resortów, natychmiastowo zostają powołane kolejne sztaby zapewniające kontakt poza godzinami pracy urzędników, mogące w trybie krótkookresowym oddelegować pracowników do koordynacji działań.Powiadomione zostaje Centrum Sytuacyjne w Urzędzie Kanclerskim i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Bundesministerium des Innern – BMI).

b) Poziom landów

W razie zaistnienia sytuacji zagrożenia ludności powołany zostaje sztab kryzysowy w kompetentnym ministerstwie kraju związkowego. Dodatkowe ustalenia między resortowe na poziomie landu podejmowane są w ramach międzyministerialnych sztabów kryzysowych lub w postaci oddelegowanego łącznika z zainteresowanego resortu, sprawującego kierownictwo w danej sytuacji kryzysowej ( wiodący sztab kryzysowy). Kooperacja pomiędzy landami polega na zgłoszeniu władzom landów potrzeb w zakresie zasobów sił policyjnych i technicznych . Punkty kontaktowe stanowią poszczególne ministerstwa spraw wewnętrznych Budeswehry czy Technisches Hilswerk (THW)« »

IV. Instytucjonalne podstawy wymiaru zarządzania kryzysowego.

a) MSW i inne resorty Budesministerium des Innern – BMI (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych) sprawuje szczególną rolę w ZK. Poprzez Centrum Sytuacyjne powoływane w ramach jego struktury, wyłaniany zostaje sztab kryzysowy. W razie wystąpienia szczególnie niebezpiecznych zagrożeń bezpieczeństwa wewnętrznego koordynuje akcje na poziomie landów oraz prowadzi działania resortowe z wykorzystaniem środków BMI. Koordynacją specyficznych zagrożeń zajmują się wystosowane do tego resorty (zagrożenia terrorystyczne, bezpieczeństwo żywności, epidemii, wypadków technicznych itp.) Każde z ministerstw powołuje osobą kontaktową ds. zarządzania kryzysowego i zwalczania terroryzmu (Antsprechpartner Krisenmanagemant und Terrorismusbekämpfung). Jest ona powoływana, aby zajmować się efektywnością funkcjonowania systemu zarządzania kryzysowego, planowania, działaniem koncepcyjnym i organizacyjnym w skali federacji.

b) Międzyresortowe zespoły zespoły ds. zarządzania kryzysowego

Możliwość powołania zespołów zasadna jest w sytuacji rozległego zagrożenia, przy proporcjonalnym wkładzie w zwalczaniu kryzysu gwarantują realizację interesów wspólnych oraz poszczególnych ministerstw. W przypadku zagrożenia radioaktywnego powstaje wspólny sztab pomiędzy BMI oraz Ministerstwem Ochrony Środowiska na identycznej zasadzie w przypadku zagrożenia pandemii zawiązany zostaje sztab pomiędzy BMI, a Ministerstwem Zdrowia. Wspólne sztaby stanowią wyposażone w fachową informację grupę ekspertów, dostarczającą zlecenia do dalszych działań. Wspólnym dla landów i federacji jest Międzyministerialna Grupa Koordynacyjna (Interministerielle Koordinerundgsgruppe des Bundes und Lander – IntMinkoGr). Struktury zarządzania kryzysowego poszczególnych resortów odbywają regularne ćwiczenia . Efektywność jest skutkiem spotkań IntMinKoGr oraz strategicznym ćwiczeniom sztabów kryzysowych LUKEX «Lander Ubergreifende Krisenmanagement- Ubung/Exercise – funkcjonujący od 2004 r. system ćwiczeń zarządzania kryzysowego pomiędzy strukturami federacji (rządowy sztab kryzysowy) i krajów związkowych (sztaby kryzysowe landów). Seria ćwiczeń, w których bierze udział ok. 300 osób ma znaczenie strategiczne w obszarze polityczno- administracyjnym. W 2004 r. ćwiczenia symulacyjne poświęcone były atakowi terrorystycznemu i rozległej awarii barku zasilania (blackout), w 2005 r.- mistrzostwom świata w piłce nożnej, a w 2007r. pandemii. Szerzej : Flyer LUKEX – Allgemeine Informationen.» w których udział biorą także wyspecjalizowane instytucje czy organizacje pomocy humanitarnej. c) Federalny Urząd d. Ochrony Ludności i Pomocy w Przypadku Katastrof

Rozpoczął swoją działalność w 2004r. jako centralny organ koordynacyjny ds. ochrony ludności cywilnej. W skład którego wchodzą: Wspólne Centrum Meldunkowe i Sytuacyjne, system deNIS, system satelitarnego ostrzegania SatWas, Akademia Zarządzania Kryzysowego (AKNZ) oraz punkt kontaktowy ds. koordynacji pomoc. Zadaniem Urzędu jest integracja współpracy wszystkich szczebli administracji, kooperacja zasobów i możliwości organizacji pozarządowych oraz innych instytucji, wymiana informacji, zarządzanie zasobami, wspieranie ćwiczeń zarządzania kryzysowego.

d) Inne podmioty

Możemy wyróżnić dodatkowe podmioty doradcze oraz organizacji pomocy cywilnej i technicznej:

• Rada Doradcza ds. Ochrony Cywilnej i Ochrony przed Katastrofami
• Stała Konferencja ds. Prewencji Katastrofom i Ochrony Ludności
• Resortowa Grupa ds. Cywilnej Prewencji Kryzysom
• Rada Cywilnej Prewencji Kryzysom
• w ramach Komisji ds. Zagranicznych, podkomisja „cywilna prewencja kryzysom i bezpieczeństwo sieciowe”

V. Systemy wspierające

Centrum Sytuacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Centrum jest całodobowym punktem kontaktowym w sprawach bezpieczeństwa wewnętrznego, jak i ochrony ludności w wymiarze narodowym i międzynarodowym. Gwarantuje prawidłową wymianę informacji pomiędzy organami bezpieczeństwa federacji i landów oraz podległymi im jednostkami wykonawczymi. W czasach kryzysu koordynuje sztab BMI, pełni funkcję narodowego punktu kontaktowego (National Point of Contact) w celu wsparcia partnerów międzynarodowych i struktur UE. Zadaniem Centrum jest przekazywanie zapytań o pomoc z zagranicy (punkt kontaktowy dla Grupy Koordynacyjnej ds. Sytuacji Kryzysowych Sekretariatu Generalnego Rady UE).

Wspólne Centrum Sytuacyjne i Meldunkowe (GMLZ)

Geinsames Melde – und Lagezentrum (GMLZ) zostało utworzone przez rząd RFN (2002r.) jako instrument koordynacji pomiędzy federacją a landami do zwalczania zagrożeń rozległego zasięgu. Podstawowe zadania : stały monitoring potencjalnych zagrożeń, przyjmowanie, przetwarzanie , analizowanie i koordynowanie oraz dalsze przekazywanie meldunków i informacji, również prognoz rozwoju szkód.

Niemiecki system informacji i ostrzegania w nagłych przypadkach

Deutsches Notfallvorsorge- und Informationssystem – deNIS podzielony na dwa niezależne od siebie systemy:

deNIS I – (od 2002 r.) jako dostępny dla obywateli portal internetowy « www.denis.bund.de » dotyczący ochrony cywilnej, zawierający ponad 3500 linków z podstawowymi informacjami o katastrofach, wskazówkami na temat środków ostrożności i zasadami postepowania w nagłych przypadkach, danymi kontaktowymi instytucji oraz oraganiazcji;

deNIS II – (od 2005r.) system ograniczonego dostępu w formie Intranetu dla służb zarządzania kryzysowego. Celem jest stworzenie sieci wymiany informacji na temat cywilnej ochrony ludności pomiędzy sztabami kryzysowymi resortów federacji, krajów związkowych, gmin, instytutów badawczych i instytucji międzynarodowych. Zintegrowanie informacji o potencjalnych zasobach pomocy (personalnych, materialnych i infrastrukturalnych) podzielony na trzy moduły : zarządzanie zasobami, zarządzanie sytuacją, zarządzanie meldunkami.

System ostrzegawczy SatWas

Umożliwia natychmiastowe rozpowszechnianie komunikatów urzędowych o zagrożeniu droga radiową. Uruchomiony w 2001r., włączył wszystkich publiczno-prywatnych nadawców radiowych, portale internetowe oraz agencje prasowe, a także Deutsche Bahn. Zasadą skuteczności SatWas jest natychmiastowy przekaz informacji do obywateli, włączając przerwanie audycji radiowej lub programu telewizyjnego. W 2008r. postanowiono, że informacje przekazywane dzięki SatWas dotyczyć mogą obrony kraju lub katastrof o szczególnym znaczeniu.

VI. Międzynarodowe aspekty zarządzania kryzysowego RFN

Niemiecka konstytucja w art. 32 podkreśla pielęgnowanie stosunków między innymi państwami w ramach polityki zagranicznej, które leży w kompetencji władzy federalnej. Urząd Kanclerski podejmuje decyzję o udziale Bundeswehry w międzynarodowych misjach pokojowych podlegając tym samym kontroli parlamentarnej. Biorąc pod uwagę, iż współczesne wyzwania stały się asymetryczne, sieciowe oraz zróżnicowane (terroryzm, rozprzestrzenianie się broni masowego rażenia, niekontrolowane migracje, eksploatacja środowiska naturalnego prowadząca do nadnaturalnych przemian klimatycznych, kryzysy ekonomiczne, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, upadające państwa) RFN kładzie znaczący nacisk na poszukiwanie koalicji, zdolność podejmowania szerszych kooperacji i integrowania zasobów, pozwalających zarządzanie w sytuacjach kryzysowych. Celem Niemiec stało się nie tylko zapobieganie konfliktom, minimalizowanie ich skutków ale także polityka prewencyjna przy wykorzystaniu na samym początku i jak najskuteczniej środków cywilnych przed militarnymi. W praktyce odzwierciedla to udział Niemiec w misjach pokojowych ONZ, NATO oraz w ramach Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Ochrony. Zagrożenie interesów niemieckich obywateli poza granicami państwa (ataki na placówki konsularne, porwana za granicą, katastrofy naturalne itp.) determinują powołanie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych sztabu kryzysowego. Sztab powołany w ramach Centrum Reagowania Kryzysowego funkcjonuje w Auswartiges Amt (AA )«» jako referat ds. kryzysowych, który zatrudnia ok 40 pracowników w systemie 3- zmianowym, aczkolwiek w przypadku kryzysu dyżur może pełnić na raz nawet 250 pracowników. Do dyspozycji AA pozostają również placówki dyplomatyczne RFN na całym świecie. Centrum na wypadek kryzysu opracowało plany ewakuacyjne i sposoby pomocy obywatelom Niemiec w prawie setce różnych państw. W przypadku spraw dotyczących terenu Unii Europejskiej z każdego Państwa wspólnoty powoływany jest przedstawiciel. Zadaniem niemieckiego delegata jest aktywny udział w gremium «» i przekazywanie informacji o danej sytuacji kryzysowej do kraju.