
Etyka służb specjalnych
Etyka to dział filozofii, zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne. Jej celem jest dochodzenie do źródeł powstawania moralności, badanie efektów jakie moralność lub jej brak wywiera na ludzi oraz szukanie podstawowych przesłanek filozoficznych, na podstawie których dałoby się w racjonalny sposób tworzyć zbiory nakazów moralnych. Postępowanie etyczne rozumieć można jako postępowanie zgodne z pewnymi zasadami i wzorcami akceptowanymi w społeczeństwie. Mówiąc o etyce zawodowej mamy na myśli całokształt standardów zachowania, norm moralnych i wartości, jakimi powinna się kierować każda osoba wykonujący dany zawód.
Etyka to dział filozofii, zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne. Jej celem jest dochodzenie do źródeł powstawania moralności, badanie efektów jakie moralność lub jej brak wywiera na ludzi oraz szukanie podstawowych przesłanek filozoficznych, na podstawie których dałoby się w racjonalny sposób tworzyć zbiory nakazów moralnych. Postępowanie etyczne rozumieć można jako postępowanie zgodne z pewnymi zasadami i wzorcami akceptowanymi w społeczeństwie. Mówiąc o etyce zawodowej mamy na myśli całokształt standardów zachowania, norm moralnych i wartości, jakimi powinna się kierować każda osoba wykonujący dany zawód. Określają one, jak ze względów moralnych przedstawiciele danego zawodu powinni, a jak nie powinni postępować. Są to przede wszystkim zewnętrzne warunki, w jakich podczas wykonywania pracy funkcjonują przedstawiciele danego zawodu, zadania, jakie mają wykonywać, stawiane przez społeczeństwo wobec ich pracy wymagania i oczekiwania, a także uprawnienia, w jakie są wyposażone osoby wykonujące dany zawód. Zazwyczaj normy te są spisane w postaci różnych kodeksów, przysięg bądź ślubowań. Zasady te powinny być przestrzegane przez wszystkich, gdyż chronią one podstawowe dobra całej grupy zawodowej lub poszczególnych jej członków. Etyka funkcjonariuszy służb specjalnych nakłada na tę grupę zawodową szereg obowiązków, wymaga przestrzegania zasad moralnych i kierowania się określonymi wartościami nie tylko podczas pełnienia służby, ale także w życiu społecznym i osobistym. Funkcjonariusze powinni kierować się tolerancją, sprawiedliwością, obiektywizmem i bezstronnością, nie patrząc przy tym na osobiste korzyści. Powinni także dbać o atmosferę w pracy i dobre stosunki międzyludzkie. Jednocześnie normy etyczne zabraniają wykorzystywania stanowiska i pozycji zawodowej do realizacji prywatnych celów, załatwiania osobistych spraw. Nasuwa się zatem logiczny wniosek, że takie wykorzystanie byłoby właśnie przekroczeniem posiadanych przez funkcjonariusz uprawnień. Jedną z podstawowych zasad jaką powinni się kierować funkcjonariusze służb specjalnych jest respektowanie praw i godności każdego człowieka. Powinni wykonywać swoje obowiązki przestrzegając zasady równego traktowania, kierując się przy tym zasadami uczciwości, honoru i szacunku dla innych osób. Mówiąc o etyce należy zwrócić uwagę na problem korupcji. Funkcjonariusz powinien wystrzegać się korupcji w każdej postaci oraz zwalczać wszelkie jej przejawy, a w szczególności nie może wykorzystywać swojego stanowiska w celu uzyskania korzyści dla siebie i osób bliskich oraz przyjmować korzyści, które mogłyby mieć wpływ na wykonywanie obowiązków służbowych, a także nie może wykorzystywać informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych, ani uzyskiwać informacji do tych celów. Niestety bardzo często się zdarza, że funkcjonariusze nadużywają swojej pozycji zawodowej do osiągania prywatnych celów. Problem jest tym większy, że osoby należące do tej samej grupy kryją i tuszują swoje niezgodne z prawem lub etyką zawodową uczynki. Takim przykładem może być „przymykanie oka” przez policjantów na wykroczenia w ruchu drogowym popełniane przez ich kolegów po fachu lub nawet funkcjonariuszy innych służb mundurowych. Takie postępowanie jest oczywiście nieetyczne i naganne. Żaden funkcjonariusz nie powinien akceptować, tolerować ani lekceważyć zachowań innych funkcjonariuszy naruszających prawo lub zasady etyki zawodowej. Funkcjonariusz wykonujący czynności służbowe wchodzi w posiadanie różnych, czasem bardzo istotnych informacji, które nie są znane ogółowi. Niewątpliwie może zatem zrodzić się pokusa ich wykorzystania. Najprostszy przykład to nabycie rzeczy, której wartość ma, według posiadanych informacji, w niedługim czasie wzrosnąć. Drugim aspektem tej kwestii jest możliwość wykorzystywania narzędzi dostępnych na zajmowanym stanowisku do poczynienia ustaleń istotnych z punktu widzenia sfery prywatnej funkcjonariusza. O tym, że uzyskiwanie korzyści majątkowych lub osobistych w związku z pełnioną funkcją jest sprzeczne z etyką, nie trzeba nikogo przekonywać, w większości wypadków tego rodzaju zachowanie stanowiło będzie zresztą nie tylko naruszenie normy etycznej, ale wręcz przestępstwo. Niedawno mieliśmy do czynienia z mocno nagłośnioną sprawą agenta Tomka. Kiedy sprawy, które prowadził jako funkcjonariusz zmieniły się w głośne afery, ten człowiek ujawniał szczegóły swoich dochodzeń dla sławy. Mądry i postępujący w zgodzie z etyką zawodową funkcjonariusz służb państwowych nie dałby się wciągnąć w jakiekolwiek polemiki, trzymałby się w cieniu, aby zachować dobre imię swojej służby. O agencie Tomku z całą pewnością nie możemy powiedzieć, że w swoim postępowaniu kierował się zasadami etycznymi. Specyfika działania służb specjalnych daje funkcjonariuszom wiele uprawnień, które rodzą ogromne ryzyko przekraczania, niewyraźnie narysowanych, granic prawa i zasad moralnych. Funkcjonariusze takich służb mogą śledzić, podsłuchiwać czy prowokować, mogą na przykład wręczać łapówki, podszywać się pod różne osoby. Często zdarza się, że zważają na prawdziwy cel ich pracy, ten którego etyka ma zabezpieczyć – państwo. Mogą działać wyłącznie dla własnej korzyści.


