Młodość bohatera upłynęła pod znakiem walki narodowo-wyzwoleńczej oraz dążeń do wiedzy i zdobycia wykształcenia. Odbiło się to także na jego przyszłych losach. Nigdy nie mógł zapomnieć o niespełnionym marzeniu bycia naukowcem i wielkim odkrywcą.

Ten kupiec i właściciel sklepu w Warszawie, który odziedziczył po zmarłej żonie, był niezwykle przedsiębiorczy. Jego majątek ciągle się powiększał, potrafił ryzykować w interesach. Wybrał się na wojnę rosyjsko- turecką, gdzie zarobił ogromną, jak na owe czasy sumę. Pozwoliło mu to na rozwój sklepu, podwyższenie jego standardu oraz zatrudnienie nowych pracowników. Przedsięwzięcie, którego się podjął ukazuje nam pragmatyzm Wokulskiego, umiejącego rozumnie kierować swoimi interesami, podchodzącego do nich z rezerwą, ale poświęcającego im wiele czasu. Co jednak skłoniło go do tak radykalnych działań w celu wzbogacenia się? Z pewnością nie była to tylko chęć do pławienia się w luksusie i wygodnego życia. Znaczącą rolę odegrała tu Izabela Łęcka. Romantyczna miłość bohatera do tej z pewnością urodziwej damy, stała się jednak przyczyną jego ostatecznego niepowodzenia. Zaślepiony uczuciem, podejmował nieracjonalne decyzje. Niestety, zakochał się w kobiecie, dla której nie liczyły się prawdziwe uczucia - miłość, przyjaźń, czy przywiązanie. Izabela Łęcka, pochodziła z zamożnej rodziny, która straciła całą swoją fortunę. Wychowała się pomiędzy rodową arystokracją, szczycącą się szlacheckim pochodzeniem i majątkiem. Nie mogła więc poniżyć się do tego stopnia, aby zakochać się w zwykłym kupcu. A dla niego było to przecież jedynym pragnieniem, jedynym celem w życiu, czymś, za co oddałby wszystko. Tak więc, Wokulski z jednej strony wykorzystywany przez nie posiadającą żadnych głębszych uczuć Izabelę, z drugiej strony oszukiwany był przez arystokrację, która widziała w nim jedynie partnera do interesów, a nie jakichkolwiek bliższych kontaktów. Traktowała go oschle i obłudnie. Otwarcie okazała to dopiero po sprzedaniu sklepu i spółki do handlu z Cesarstwem, jednakże nieprzychylne, a nawet obraźliwe pogłoski rozpuszczała dużo wcześniej. Nie mogła przecież publicznie utrzymywać kontaktów ze zwykłym kupcem, pochodzącym ze zwykłej mieszczańskiej rodziny.

Wokulski to indywidualista o silnej osobowości, zawiedziony idealista, dorobkiewicz zafascynowany arystokracją. Jest typem samotnik, który doskonale maskuje własne emocje, a zarazem obdarzony jest sporą samoświadomością. Oto jak sam o sobie mówi: “We mnie jest dwu ludzi”. Jeden to “rozsądny”, przedsiębiorczy kupiec, kapitalista potrafiący powiększyć swój majątek, społecznik i naukowiec. Drugi to raczej “wariat”, marzyciel ślepo i bezgranicznie oddany obojętnej kochance,