Dekadentyzm

Dekadentyzm jest to postawa światopoglądowa końca XIX wieku wyrażająca przekonanie o schyłkowym charakterze kultury europejskiej, znajdująca odzwierciedlenie w licznych utworach literackich tej epoki, zawierających portret dekadenta. Charakteryzuje się pesymizmem, zwątpieniem w celowość życia, negacją nauki i postępu, poczuciem daremności wszystkich ludzkich poczynań, zanikiem woli życia, biernym zdawaniem się na los i bieg zdarzeń, odrazą wobec codziennego, monotonnego życia w społeczeństwie goniącym za zyskiem i pozycją. Dekadenci, są nieprzystosowani do powszechności, uciekają od prostoty Dowodzili, że sztuka jest doskonalsza i dostarcza znacznie większych satysfakcji niż aktywność życiowa.

Dekadentyzm jest to postawa światopoglądowa końca XIX wieku wyrażająca przekonanie o schyłkowym charakterze kultury europejskiej, znajdująca odzwierciedlenie w licznych utworach literackich tej epoki, zawierających portret dekadenta. Charakteryzuje się pesymizmem, zwątpieniem w celowość życia, negacją nauki i postępu, poczuciem daremności wszystkich ludzkich poczynań, zanikiem woli życia, biernym zdawaniem się na los i bieg zdarzeń, odrazą wobec codziennego, monotonnego życia w społeczeństwie goniącym za zyskiem i pozycją. Dekadenci, są nieprzystosowani do powszechności, uciekają od prostoty Dowodzili, że sztuka jest doskonalsza i dostarcza znacznie większych satysfakcji niż aktywność życiowa. Dekadent był uznawany za jednostkę bezużyteczną społecznie, pozbawioną woli i chęci działania, szerzącą szkodliwe społeczne nastroje zniechęcenia. Pojawienie się dekadentyzmu było wynikiem strachu przed końcem wieku. Taki strach pojawiał się zawsze i jest to dosyć naturalna reakcja. Ludzie oczekiwali ogromnej zmiany, może nawet końca ludzkości i Sądu Ostatecznego. Tak jak i wcześniej, tak i pod koniec XIX wieku ludzi ogarnął strach. Bardzo wyraźnie zjawisko dekadentyzmu ukazuje się w utworach Kazimierza Przerwy Tetmajera. Ów pesymistyczny pogląd na życie narzuca poetom pewien styl określania różnych zjawisk jako negatywne. Przez to poeci przeciwstawiają się ogólnie przyjętym zasadom. „Evviva larte!” to hasło zaczerpnięte z języka włoskiego, oznacza ono: „Niech żyje sztuka!”. Tetmajer odwołał się tutaj dokoncepcji Schopenhauera, który w sztuce właśnie widział jedyną, poza doznaniem nirwany, możliwość oderwania się człowieka od bolesnej rzeczywistości. Akt tworzenia albo zatopienie w kontemplacji piękna to stany duszy wolne od przyziemności, codzienności, przytłaczających myśli. W obcowaniu ze sztuką wrażliwa dusza zaznawała ukojenia. Hasło „Evviva larte” powtarza się w wierszu niby refren, przytaczane jest na początku i na końcu każdej strofy. To ono zawiera główną myśl utworu. W kolejnych strofach poeta podkreśla różnicę między dwoma światami: artystów i filistrów. Artyści to ludzie niezwykli, wyniesieni ponad innych przez Boga, który zapalił im w duszach ogień. Dostrzegają prawdziwe piękno, żyją nim tak jak zwykli ludzie chlebem. Podmiot liryczny, który utożsamia się z tą grupą, mówiąc o niej „My, artyści”, porównuje artystę do jesiennego liścia – pięknego, barwnego, choć skazanego na zagładę. Czuje dumę z bycia artystą – „(…) Duma naszym bogiem,/ sława nam słońcem, nam, królom bez ziemi” – i wyższość nad filistrami, o których wyraża się z niechęcią. Filistrzy to ludzie żyjący w dostatku, skupieni na wartościach materialnych, małostkowi i fałszywi, troszczący się o własny dobrobyt bardziej niż o cokolwiek innego. „Ja” liryczne mówi o nich z pogardą: „Niechaj pasie brzuchy,/ nędzny filistrów naród!”. W przeciwieństwie do zwykłych zjadaczy chleba artyści często przymierają głodem, ponieważ nie dbają o dobra doczesne. Dla nich liczy się tylko sztuka, która daje im szczęście, pozwalając oderwać się od nędznego świata pospolitości i małości. To ona pozwala im patrzeć „na tłum z podniesioną głową”. Wiersz Tetmajera ma budowę stroficzną: składa się z sześciu zwrotek, każda zaczyna się i kończy przewodnim hasłem: „Evviva l`arte”. Poeta posłużył się licznymi porównaniami, szczególnie w opisie artystów, którzy są jak jesienne liście czy orły ze złamanymi skrzydłami. Ich egzystencja przedstawiona została za pomocą metafor, np. „nędza porywa za gardło i dusi”. Natomiast żywot filistrów opisuje Tetmajer w sposób kontrastowy, językiem potocznym: „pasie brzuchy”. Uroczyste i wzniosłe słownictwo, zawierające obce zwroty czy archaizmy, służy podkreśleniu rangi tematu i wartości artysty.