Schyłek lat dwudziestych dla pedagogiki, pedagogów i współczesnego wychowania jest niejako odrodzeniem powstałych na początku dwudziestego wieku trendów nowego wychowania, które zrodziły się poprzez impuls Ellen Key, autorki wyzwania pod hasłem „stulecie dziecka”. Wierzyła ona, podobnie jak J. Rousseau, że zadatki doskonałości tkwią w dziecku od początku i tylko złe wychowanie tłumi i wypacza w dziecku jego rozwój. Wyrażała opinię, że „największa tajemnica wychowania, polega na tym , ażeby nie wychowywać”. Podobnego zdania był Aleksander Sutherland Neill (1883 – 1973), pedagog angielski, krytyk herbartowskiego systemu kształcenia, jeden z prekursorów pedagogiki antyautorytarnej, której przyświecała idea wychowania bez przymusu. Zdaniem A. S. Neilla wszystkie dzieci są źle wychowywane. „Wszyscy próbują zmienić, uformować charakter dziecka poprzez narzucanie własnej osobowości. Dobra od urodzenia natura dziecka jest deformowana przez społeczeństwo, a szczególnie przez osoby odpowiedzialne za jego rozwój czyli rodziców i nauczycieli.” W 1924 r. Założył on w Lyme Regis Summerhill School (szkołę Letnie Wzgórze). Głównym celem szkoły jest leczenie dzieci z nieszczęścia i wychowanie w szczęściu oraz harmonii ze starszym pokoleniem. Autorska koncepcja wychowania Neilla, zakładała że szczęście dzieciom może zapewnić wolność bycia sobą i urzeczywistniania swoich naturalnych potencji. Powstające i funkcjonujące w praktyce różnorodne koncepcje pedagogiczne w Europie i Ameryce w pedagogice XX wieku stanowiły przełom w myśleniu i działaniu edukacyjnym. Stały się przejawem działań antyfundamentalistycznych w pedagogice, a dla praktyki stanowiły przykład koncepcji alternatywnych. Alternatywność ta polegała przede wszystkim na opozycyjnym stosunku do powszechnie panującego w Europie herbartyzmu, który był przez długie lata jedynym naukowym systemem pedagogicznym, systemem niealternatywnym, ortodoksyjnym, wręcz fundamentalistycznym, czyli systemem rygorystycznie trzymającym się zasad wypracowanych i ustalonych przez J. F. Herbarta. Spowodował to tyle sam Herbart, co jego uczniowie: T. Ziller, W. Rein, O. Willmann. Przykładem alternatywności w edukacji może być również pedagogika pragmatyzmu (kierowania się w życiu tym co praktyczne i użyteczne) Johna Deweya, która była jednym z wielkich systemów edukacyjnych i wprowadzała jako główną kategorię „uczenie się naturalne”. Dziecko uczy się poprzez działanie, rozwiązując różne sytuacje życiowe. Jeżeli sytuacja życiowa jest nowa, to pomysł na jej rozwiązanie także musi być nowy. Zdaniem K. Sośnickiego jest to sentencja pedagogiki pragmatyzmu i progresywizmu E. Klaparedera oraz szkoły pracy G. Kierschensteinera. W przypadku pedagogiki pragmatycznej, który dał impuls ruchowi „nowego wychowania” w Europie, powstał on niejako „na zamówienie” tworzącego się demokratycznego społeczeństwa w Stanach Zjednoczonych. W wymiarze globalnym system pedagogiki pragmatycznej stał się skutecznym instrumentem wykorzystywanym przez tworzące się społeczeństwo amerykańskie o charakterze liberalno – demokratycznym. W ściśle pedagogicznym wymiarze zwolennicy „nowego wychowania” przywiązywali uwagę do przestrzegania podstawowych praw dziecka (wolności, nieskrępowanych poszukiwań własnych zamiast gotowej wiedzy, stwarzania im okazji do indywidualnego rozwoju, do przygotowania poprzez szkołę do życia). W Polsce ruch „nowego wychowania” był obecny, choćby przez tłumaczenie podstawowych koncepcji i ich upowszechnianie wśród nauczycieli. Mamy też wiele opracowań monograficznych z tego zakresu. Nowe orientacje pedagogiczne wyłoniły się również w skutek burzliwych przemian oraz kryzysu ekonomiczno – politycznych i kulturalnych w latach 30 ubiegłego stulecia, głównie na gruncie amerykańskim. Miały być one środkiem na odnowę amerykańskiej demokracji i kultury. Ukształtował się więc perenializm (kierunek pedagogiki amerykańskiej XX w. odwołujący się do przeszłości oraz formułujący cele edukacji w kategoriach kształtowania człowieka racjonalnego i wydobywania prawdy uniwersalnej przez staranne kształcenie intelektu; oparty na założeniach realizmu), esencjalizm (nurt konserwatywny pedagogiki amerykańskiej XX w. zwracający się w akademickim modelu kształcenia ku przyszłości i sięgający do realizmu i idealizmu), progresywizm (jeden z głównych kierunków pedagogiki amerykańskiej XX w., osadzony w pragmatyzmie, stanowiący podstawę rozmaitych nowych kierunków: edukacji humanistycznej, refleksyjnej czy radykalnej reformy szkoły; jednomyślny w oporze wobec autorytaryzmu nauczyciela i opierania nauczania na pamięciowym opanowaniu wiedzy; ruch progresywistyczny w warunkach amerykańskich znany był pod hasłem „powrotu do podstaw”) i rekonstrukcjonizm (twórcze rozwinięcie idei zmiany świata dzięki edukacji angażującej się w jego sprawy i postrzeganie nauczycieli jako awangardy nowego ładu społecznego; formułuje on „pedagogikę dla uciśnionych” traktującą dialog między uczniami i dorosłymi pragnącymi zmian jako drogę do osiągnięcia krytycznego okresu transformacji). W Polsce najbardziej znanym kierunkiem jest esencjalizm, chociaż w Stanach Zjednoczonych praktyka oświatowa zdominowana była przez progresywizm. Podsumowując, stwierdzić można, że orientacja pedagogiczna na swobodny i indywidualny rozwój człowieka, podkreślająca rolę zainteresowań własnych dziecka, miała być lekarstwem na przezwyciężenie kryzysu demokracji amerykańskiej a także drogą do odrodzenia społecznego, umocnienia ładu i porządku moralnego.