ZSRR W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

EKSPANSJA TERYTORIALNA ROSJI RADZIECKIEJ W Rosji 1921 bolszewicy, po pokonaniu Białych i pozostałych przeciwników politycznych, rozpoczęli ekspansję kolonialną. Na początku objęła ona ziemie należące wcześniej do imperium carskiego. Podbili tereny Zakaukazia i państwa Gruzinów, Ormian i Azerów. Jednak nie udało im się opanować krajów nadbałtyckich : Estonii, Łotwy, Litwy, Finlandii, które zbrojnie obroniły swoją niepodległość. W 1920 bolszewicy ponieśli klęskę pod Warszawą. 33 grudnia 1922r. utworzono w Moskwie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w którego skład weszły trzy republiki, posiadające własny rząd i armię: Rosja, Ukraina, Białoruś. Władze dwóch ostatnich współpracowały z Rosją, ale nie miały zamiaru rezygnować ze swej suwerenności.

FUNKCJONOWANIE GOSPODARKI KOMUNISTYCZNEJ Trwająca w Rosji w latach 1917-20 wojna domowa doprowadziła do załamania systemu ekonomicznego państwa. . Fabryki przestawały pracować, zniszczeniu uległa sieć transportowa. W tej sytuacji bolszewicy wprowadzili komunizm wojenny (polegał na uśpieniu większości sektorów gospodarki- przemysłu, handlu, transportu). Armia Czerwona z rozkazu Lenina zmuszała chłopów do przekazywania żywności dla miast. Przydziałów byli pozbawieni osoby uznawane za klasę wyzyskującą, bezrobotni, którzy skazani byli na głód i śmierć. Wprowadzenie komunizmu wojennego nie wpłynęło na poprawę sytuacji ekonomicznej państwa. Panowała klęska głodu, która pochłonęła wiele ofiar. Dochodziło do licznych powstań chłopskich, krwawo tłumionych przez władze komunistyczne. Widząc do jakiej ruiny kraj doprowadziła wojna domowa i komunizm wojenny, w marcu 1921 Lenin ogłosił Nową Ekonomiczną Politykę (NEP). Miała ona przywrócić stosunki towarowo- -pieniężne w Rosji i ożywić gospodarkę. W krótkim czasie, w ciągu trzech, czterech lat, gospodarka narodowa odbudowała potencjał wytwórczy, zrujnowany w trakcie długotrwałych wojen i komunizmu wojennego. Głód, który przed NEP ogarną ogromne i zaludnione części kraju został szybko przezwyciężony. Nowa ekonomiczna polityka pozwoliła wyprowadzić kraj z gospodarczej ruiny.

PRZEJĘCIE WŁADZY PRZEZ STALINA Lenin stał na czele rządu i partii komunistyczne. Współpracował z Lewem Trockim, Grigorijm Zinowiewem, Lewem Kamieniewem i Nikołajem Bucharinem. W tym czasie Józef Stalin należał do drugiego szeregu działaczy bolszewickich. . W 1922 rywalizujący ze sobą główni przywódcy bolszewików, powierzyli Stalinowi stanowisko sekretarza generalnego partii. Po śmierci Lenina 21 stycznia 1924 wśród bolszewików rozpoczęła się walka o władzę. Najgorszym rywalem Stalina okazał się Lew Trocki. Najpierw został wydalony z partii, następnie skazano go na zsyłkę, a w 1929 zmuszono do emigracji. W takiej sytuacji wielką grę o zdobycie niekontrolowanej władzy i realizację własnej wizji komunizmu rozpoczął Stalin. Pełnie władzy skupił w partii która zmieniła nazwę na Wszechzwiązkową Komunistyczną Partię (bolszewików). Wyeliminowanych przywódców bolszewików zastapił oddanymi sobie funkcjonariuszami, a głównym narzędziem dyktatora w walce z przeciwnikami stała się tajna policja OGPU przekształcona w 1934 w NKWD. Stalin w wyniku podejmowanych przez siebie decyzji sprawował już pełnię władzy w ZSRR. Wszystkie dziedziny życia podlegały kontroli partii i zależnych od niej organizacji. Stalina uznano za jedynego spadkobiercę idei Lenina i nieomylnego wodza.

INDUSTRIALIZACJA I KOLEKTYWIZACJA Stalin postanowił wprowadzić szybkie uprzemysłowienie ZSRR oraz ograniczyć prywatna inicjatywę w gospodarce. Pierwszym krokiem w tym kierunku było wycofanie się z NEP-u w 1928 i rozpoczęcie przymusowej kolektywizacji rolnictwa (produkcja rolna odbywała się w sowchozach, gdzie chłopi pracowali jako robotnicy roli lub w spółdzielczych kołchozach, w których chowali jedynie niewielką część ziemi na własność; uspołecznienie bydła pociągowego i pasz; system kartkowy dla ludności na produkty spożywcze i towary przemysłowe; przymusowy wykup obligacji pożyczki państwowej). Zmiany te wywołały silny sprzeciw wśród chłopów pozbawionych gruntów lub zmuszanych do przyłączenia swoich ziem do kołchozu. Bolszewicy szczególnie bezwzględnie traktowali najbogatszych gospodarzy, nazywanych kułakami. Miliony z nich zostało zabitych lub zesłanych do obozu pracy. Cała gospodarka radziecka miała być centralnie zarządzana przez władze komunistyczne. Wprowadzono wówczas gospodarkę planową oparta na realizacji trzech 5-letnich planów według koncepcji Stalina. Realizacja planów uzależniona była w dużym stopniu od współudziału zagranicy, a głównie Niemiec. Na szczęście dla bolszewików zbiegało się to w czasie z wielkim kryzysem gospodarczy. Nadprodukcja w krajach kapitalistycznych powodowała iż zachodnie firmy zainteresowane były radzieckimi rynkami zbytu i surowcami. Wykonanie II i III planu miało zakończyć proces budowy podstaw socjalizmu w ZSRR. Realizując ten plan zbudowano 1500 zakładów przemysłowych oraz 5704 linii kolejowych, liczba osób zatrudnionych podwoiła się i wzrosła o 22,9 mln. Szczególny nacisk kładziono na industrializację, a zwłaszcza na rozwój przemysłu ciężkiego, wydobywczego i zbrojeniowego. ZSRR chciano szybko przekształcić z państwa rolniczego w państwo przemysłowo-rolnicze, a następnie zniwelować różnice cywilizacyjne między ZSRR a Europą Zachodnią.

SPOŁECZEŃSTWO RADZIECKIE Oprócz zmian politycznych nastąpiły również burzliwe przemiany w zyciu codziennym obywateli Bolszewicy zaczęli: zwalczać Kościół prawosławny, mający dotąd istotne znaczenie dla Rosjan władze zakazały nauczania religii w szkole, rozpowszechniania pracy oraz książek religijnych komuniści wprowadzili śluby cywilne i rozwody dążono również do osłabienia więzi rodzinnych uznanych z przeszkodę w propagowaniu idei komunistycznych. Zachęcano młodych do wstąpienia do Komunistycznego Związku Młodzieży nazywanego Komsomołem nastąpiła masowa i przymusowa migracja ludności do miast i wielkich okręgów przemysłowych promowano donosicielstwo osoby niezgadzające się z ideologią komunistyczną traciły pracę lub były usuwane z uczelni, pozbawiany wszelkich praw i skazywane z pobyt w obozach pracy