Praca konspiracyjna wielu wywiadów i służb specjalnych stała się tematem wielu powieści i filmów sensacyjnych. Siatki i afery szpiegowskie, przygody agentów i superagentów usiłujących wykraść lub w inny sposób zdobyć tajemnice innych państw, prawdziwe, czy też wymyślone przez autorów książek oraz scenarzystów filmów sensacyjnych, cieszą się dużym zainteresowaniem szerokiej publiczności. Pomimo zalewu literatury sensacyjnej, stan dzisiejszej wiedzy historycznej na temat działalności i walki wywiadów jest bardzo ubogi. Bowiem archiwa służb specjalnych większości państw udostępniane są badaczom niechętnie i na ogół z wielkim opóźnieniem. W archiwach dyplomatycznych i wojskowych znaleźć można wprawdzie liczne opracowania i ekspertyzy na temat sytuacji politycznej, gospodarczej i militarnej innych, zwłaszcza sąsiednich państw, ale przede wszystkim brak w nich danych o sposobie zdobywania informacji przez wywiady i służby specjalne oraz samej pracy wywiadów. Działania owych służb pozostają więc długo tajemnicami, często nigdy do końca niewyjaśnionymi, bywają też przedmiotem spekulacji i domysłów dziennikarzy i łowców sensacji. W rezultacie wiele spraw zakulisowych, dotyczących historii najnowszej, nie zostało ostatecznie wyjaśnionych, a opublikowane dotąd prace, poświęcone historii, wywiadów zawierają wiele nieścisłości, białych plam, przeinaczeń i niedomówień. Funkcjonowanie wielu państw bez względu na to, czy są to państwa demokratyczne czy totalitarne uzależnione jest od sprawnego działania służb specjalnych. Działalność tajnych służb związana jest ściśle z bezpieczeństwem każdego państwa i jest utożsamiana z niejawną sferą aktywności ludzkiej.

Służby specjalne to ogólna nazwa instytucji, która prowadzi działania operacyjno rozpoznawcze o charakterze niejawnym. Tym mianem określa się wywiad i kontrwywiad, jednak termin ten nie jest zbyt często definiowany w literaturze przedmiotu. Cechą charakterystyczną tego terminu jest to, że „ustawodawstwa większości państw unikają nie tylko ścisłego definiowania, ale nawet używania pojęcia „służby specjalne”. Jakkolwiek pojęcie to ugruntowane jest mocno w języku potocznym oraz używane w doktrynie i terminologii fachowej, nie występuje ono jednak w języku prawnym, to jest w sformułowaniach aktów normatywnych”4. Domeną służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa. W państwach demokratycznych działania służb specjalnych wymykają się niekiedy spod kontroli organów nadzorczych. Prowadzą one także operacje poza swoim macierzystym krajem, łamiąc nieraz miejscowe prawo. Służby specjalne reżimów totalitarnych i państw niedemokratycznych stosują nieraz techniki niedozwolone