Ocenianie jest powszechnym zachowaniem w życiu każdego człowieka. Ocena na podstawie której podejmuje decyzję, dokonuje wyboru, wystawia swoją opinię lub wskazuje zwycięzcę. Błędy oceny to naturalne psychologiczne mechanizmy, które zniekształcają ocenę i mogą doprowadzić do błędnych wniosków. Ich świadomość sprawia, że jesteśmy bardziej uważni, ale nie ma chyba osoby, która raz na czas takiemu błędowi nie ulegnie. Nawet opisując człowieka, wskazując jego wady lub zalety wystawiamy mu ocenę. Najbardziej popularnym w społeczeństwie jest proces oceny ucznia a również pracy nauczycielskiej w szkole. W swojej pracy chciałbym przytoczyć kilka zniekształceń oceniania i przyjrzeć im się w kontekście psychologicznym. Jednym z najczęściej popełnianych błędów podczas oceniania jest błąd trzymania środka skali. Błąd związany jest z niewykorzystywaniem końcowych ocen skali, co powoduje jest przenoszenie wszystkich ocen w środek skali. Zjawisko jest spowodowane ostrożnością w ocenie co zabezpiecza oceniającego przed popełnieniem znacznego błędu przy ocenieniu w stosunku do ocenianego. „Złoty środek" - czyli oceny średnie nie tylko nie dają faktycznego stanu o ocenianych, ale również skutkiem tego błędu jest uzyskanie wielu bardzo podobnych, przeciętnych ocen dla większości ocenianych osób. Błąd występuje najczęściej w systemie szkolnym, który został przebadany przez Materskę i Caverniego pod względem dobrego wyboru oceny przez nauczycieli. Próbowano zwiększyć skalę lecz nie przyniosło to żadnych skutków i nadal występowała tendencja centralna. Nie każdy wybór przez człowieka wiąże się z tendencją. Ocena przez konsumentów danego produktu, zależy również od sformułowania pytania ponieważ zazwyczaj odpowiedzi są pozytywne. Wystarczy zmienić sens pytania, a odpowiedzi mogą być negatywne. Związane jest to ze zbyt ogólnikowym podejściem do pytania.

Kolejnym błędem podczas oceny jest efekt kontrastu. Jest to porównywanie jednego człowieka do drugiego i wyolbrzymienie różnic. Efekt odnosi się do wielu czynników. Może odnosić się do wszelkich cech danego obiektu, zarówno fizycznych: wielkość, waga, kolor, czy atrakcyjność. Najlepszy przykład błędu przedstawili światu amerykańscy psychologowie Coren i Miller, którzy zauważyli kontrast między redaktorem sportowym a koszykarzem. Dostrzegli, że dziennikarz wcale nie jest niski a mimo to wygląda przy koszykarzu jakby był od niego dużo niższy. Ten sam dziennikarz przybył również na wyścigi konne i przy dżokeju nie wygląda już na człowieka niskiego wzrostu jak przy koszykarzu. Kolejnym przykładem efektu kontrastu jest złudzenie wzrokowe sporządzone przez Ebbinghausa. Psycholog twierdził, że gdy otoczymy jedną figurę tymi samymi raz większą, raz mniejszą to w pierwszym wypadku wydaje się mniejsza, a w drugim większa. Następnym ważnym błędem do omówienia są uprzedzenia. Uprzedzenie polega na odrzucaniu czegoś lub kogoś bez racjonalnych przesłanek. tego typu odrzucenia są groźne dla społeczeństwa ponieważ stają się częścią określonych ideologii takich jak rasizm czy antysemityzm. Uprzedzenie występuje również podczas oceniania i wyraża negatywny osąd osoby oraz przedmiotu. Powoduje tworzenie się grup społecznych, a tworząc grupy, ludzie odkryli, że mogą wpływać na swe otoczenie tak, by ułatwiać sobie codzienne życie (na przykład poprzez podział pracy pomiędzy różne grupy społeczne). Ludzie odkryli, że życie może się stać dłuższe, szczęśliwsze i pełniejsze, niż gdyby jednostki troszczyły się jedynie o siebie lub o własną grupę. Uprzedzenia są celowo wytwarzane w marketingu i kręgu politycznym. Firmy używając tego rodzaju czynności w marketingu zyskują, ponieważ określają swój konkretny wizerunek. Ocenianie jest procesem bardzo rozmaicie złożonym ponieważ towarzyszy społeczeństwu każdego dnia. Nie zdajemy sobie sprawy jak bardzo ocenianie jest nierozłącznym elementem naszego życia. Każda decyzja w naszym życiu jest poddawana ocenie np. Podczas wyboru nowych przyjaciół. Duże znaczenie podczas oceniania ma także nasz własny nastrój, gdy jesteśmy uśmiechnięci na pewno więcej jest nas w pozytywnej energii, zaś gdy będziemy przygnębieni będziemy częściej szukać negatywnych informacji.

Bibliografia: T. Tyszka, “Psychologiczne pułapki oceniania i podejmowania decyzji”, Gdańsk 2000.