Spis treści

1. Pojęcie szeregu statystycznego 3
2. Rodzaje szeregów statystycznych 4
3. Szeregi wyliczające 4
4. Szeregi strukturalne 4
5. Szeregi terytorialne 6
6. Szeregi dynamiczne 7
7. Bibliografia 8

Najprostsza, formą podziału zbiorowości na grupy są szeregi statystyczne.

Szereg statystyczny jest to liczbowe ujecie poddanej badaniu zbiorowości według określonego kryterium. Kryterium podziału stanowi wybrana cecha i jego warianty lub czas i usytuowanie terytorialne poszczególnych jednostek badanej zbiorowości. Szereg statystyczny w układzie pionowym składa się z dwóch kolumn. Jedna ujmuje cechę będącą kryterium podziału i jej kolejne warianty, a druga odpowiadające kolejnym wariantom cechy liczebności

Tabela 1. Zatrudnienie pracowników według stażu pracy w przedsiębiorstwie X według w dniu 30 czerwca 1996 r.

Szereg może tez mieć postać pozioma, złożoną z dwóch wierszy. Jeden z wierszy określa cechę i jej warianty, drugi odpowiadające tym wariantom liczebności.

Tabela 2. Zatrudnienie pracowników według stażu pracy w przedsiębiorstwie X w dniu 30 czerwca 1996 r.

Rozróżnia się następujące rodzaje szeregów statystycznych:

• szeregi wyliczające
• szeregi strukturalne (rozdzielcze)
• szeregi terytorialne (geograficzne, przestrzenne)
• szeregi dynamiczne (czasowe)

1.1. Szeregi wyliczające

                Szeregi wyliczające są to ujęte w formie tablicy informacje dotyczące różnych zagadnień z życia spoleczno-gospodarczego czy politycznego, np. informacje o partiach politycznych. Tablica będąca szeregiem wyliczającym nie ujmuje, zatem jednej tylko zbiorowości podzielonej według kryterium rzeczowego, przestrzennego czy czasowego, lecz wiele różnych zbiorowości. Z tego względu ograniczone są możliwości stosowania w ich analizie specjalnych metod i środków analizy. Nie zawsze tez składają się, zgodnie z podaną definicja szeregu statystycznego, z dwóch kolumn lub dwóch wierszy

Tabela 3. Zatrudnienie i wynagrodzenia w administracji sąmorządu terytorialnego w 1996 r.

1.2. Szeregi strukturalne Szereg strukturalny (zwany tez rozdzielczym) to ujęte w dwóch kolumnach lub w dwóch wierszach uporządkowane dane liczbowe według wariantów cechy. W zależności od rodzaju cechy stanowiącej kryterium podziału jednostek badanej zbiorowości rozróżnia się szeregi strukturalne dzielące zbiorowość wg cechy: · Niemierzalnej, · Mierzalnej. Nazwa ,,szereg strukturalny" wywodzi się stad, ze ujęte w nim dane liczbowe podzielone na odpowiednie klasy dają pogląd na udział (absolutny, ułamkowy, procentowy) liczebności poszczególnych klas w ogólnej liczebności objętej szeregiem strukturalnym zbiorowości.

Tabela 4. Posłowie Sejmu RP, według płci, wieku i poziomu wykształcenia Stan na początku III kadencji

Nietrudno zauważyć, ze przedstawiona tablica 4 jest ujęciem trzech szeregów strukturalnych obrazujących te samą zbiorowość (posłowie) według trzech różnych cech: płeć, wiek, wykształcenie. Efektem tego są dwa szeregi strukturalne o cesze niemierzalnej (płeć, wykształcenie) oraz jeden o cesze mierzalnej (wiek). Z dwuwariantowej cechy ,,płeć", z ogólnej liczby posłów wydzielona została jedynie klasą liczebności kobiet. Różnica miedzy liczebnością, ogólną posłów a wykazaną, liczebnością kobiet jest oczywiście liczebnością mężczyzn. Dla cechy wykształcenie, ustalono w odnośnym szeregu tablicy 4 trzy warianty. Oceniając ,,na oko" strukturę zbiorowości posłów według płci można powiedzieć, że zdecydowanie przeważają mężczyźni, a według wykształcenia, zdecydowana większość postów posiada wyższe wykształcenie. Ujecie posłów według wieku pozwoliło zbudować szereg strukturalny o cesze mierzalnej. Dla cechy tej utworzono cztery wielowariantowe klasy przedziały klasowe o nierównomiernej rozpiętości. Pierwszy przedział o wariantach najniższych, oraz ostatnio najwyższych wariantach cechy, pozostawiono otwartymi. I tu także łatwo stwierdzić, że zdecydowana większość w sejmie stanowili posłowie w wieku 40-59 lat. Warto jeszcze zauważyć, ze granice dolne przedziałów o wyższych wartościach cechy mierzalnej są o 1 większe od górnych wartości przedziałów niższych. Nie ma, zatem wątpliwości, do jakiego przedziału, ze względu na wiek został zaliczony każdy z posłów.

1.3. Szeregi terytorialne (przestrzenne, geograficzne) Szeregi terytorialne zwane również przestrzennymi lub geograficznymi są liczbowym odzwierciedleniem badanej zbiorowości pogrupowanej według zajmowanego miejsca w obszarze objętym badaniem statystycznym. Obszarem objętym badaniem statystycznym może być glob ziemski, kraj, województwo, powiat, gmina lub inna jednostka terytorialna (rejon, obwód, okręg itp.)., Jeżeli obszarem badania jest świat (tabl. 7), to poszczególnymi klasami podziału badanej zbiorowości są kontynenty i kraje, jeżeli kraj to województwa, a jeżeli tym obszarem jest województwo, to klasami podziału są powiaty i gminy. Przytoczony w tablicy 7 przykład jest częścią tablicy wskazanej w źródle. W przedstawionym fragmencie jest ona szeregiem terytorialnym ujmującym wiernych kościoła rzymsko-katolickiego na świecie z podziałem na kontynenty, a w nich inne kraje. Przedstawiony szereg informuje, na jakich kontynentach i w jakich populacja katolików jest największa, a w jakich najmniejsza.

Tabela 7. Wierni kościoła rzymskokatolickiego na świecie w 1991 r.

1.4. Szeregi dynamiczne Szeregi dynamiczne (zwane również czasowymi lub chronologicznymi) są liczbowym wyrazem zbiorowości statystycznej poddanej badaniu w określonych momentach lub okresach. Częściami składowymi tych szeregów są kolejne momenty lub okresy i odpowiadające im wielkości (poziomy) danego zjawiska.

Przykład

Szereg dynamiczny jest szeregiem dynamicznym momentów, jeżeli ujmuje badaną zbiorowość w wyraźnie ustalonych momentach, a szeregiem dynamicznym okresów, jeżeli zawarte w nim dane liczbowe dotyczą pewnych czasokresów (miesiąc, kwartał, rok). Podane przykłady pozwolą na pełniejsze zrozumienie ich istoty. Przedstawiony szereg w tablicy 9 jest częścią opublikowanej w Roczniku Statystycznym tablicy. Jak wynika z tytułu, tablica powstałą (konkretnie dane liczbowe podające liczby ludności) przy zastosowaniu metody bilansowej.

Tabela 9. Ludność Polski na podstawie bilansów

Przedstawiony szereg jest szeregiem dynamicznym momentów. Są nimi 30 VI 1980 r., 30 VI 1990 r., 30 VI 1995 r., 30 VI 1996 r., 30 VI 1997 r. Porównując poziomy późniejszych momentów z poziomami poprzedzającymi uzyskujemy pogląd na dynamikę rozwoju badanego zjawiska miedzy kolejnymi momentami. W odniesieniu do zbiorowości ujętej w podanym szeregu można ustalić, że ludność Polski w latach 1980-1997 wzrosła o 3 072 tys. osób.

Podany w tablicy 10 szereg jest jednym z wielu zawartych w tablicy Małego rocznika statystycznego szeregów dynamicznych obrazujących dynamikę zmian zachodzących w produkcji ważniejszych wyrobów w Polsce. Dane zawarte w tablicy, wskazują na tendencje wzrostowa produkcji miedzi elektrolitycznej uwarunkowana, z pewnością m.in. korzystna koniunktura na rynku.

Tabela 10. Produkcja wazniejszych wyrobów

Bibliografia

1. Rocznik statystyczny 1997
2. Rocznik statystyczny 1998
3. Wikipedia
4. Internet (http://www.zs-strzyzow.itl.pl)