Gmina

jest to prawnie zorganizowany terytorialny związek osób określony w ustawie o samorządzie gminnym jako wspólnota samorządowa. Gmina jest podstawowym ogniwem samorządu terytorialnego w Polsce (art. 164 ust. 1); samorząd terytorialny na szczeblu gminy musi istnieć. Gminie przysługuje domniemanie kompetencji (zasada ta odnosi się do relacji gminy z terenowymi organami administracji rządowej, jak i z innymi strukturami samorządu terytorialnego). Gmina wykonuje więc wszystkie zadania samorządu terytorialnego o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone w ustawach dla innych jego jednostek, a w razie wątpliwości, do kogo należy dane zadanie, należy przyjąć zasadę domniemania kompetencji gminy. Gmina jest w strukturze państwa wyodrębnionym podmiotem prawa i bierze udział w sprawowaniu władzy publicznej (administracji publicznej).

Gmina wykonuje zadania publiczne we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność. Jej samodzielność w realizacji tych zadań jest jednak ograniczona poprzez instytucję obowiązkowych zadań publicznych, od których gmina nie może się uchylić. Organy państwowe mogą badać legalność działań samorządu w zakresie zadań własnych; aby gmina mogła im sprostać została jej przyznana osobowość prawna. Ponadto gmina musi wykonywać zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Te zadania gmina wykonuje niesamodzielnie- po zapewnieniu środków finansowych przez administrację i w jej imieniu. Kwestie sporne między gminą a administracja rządową rozstrzygają sądy. Pierwotnym adresatem norm kompetencyjnych w gminie jest wspólnota samorządowa, którą z mocy prawa tworzą wszyscy jej mieszkańcy. Podejmuje rozstrzygnięcia bezpośrednio w głosowaniu wyborczym, w referendum, w drodze konsultacji z mieszkańcami gminy oraz za pośrednictwem organów gminy (rada gminy i zarząd gminy)

Gmina wykonuje zadania własne, mające na celu zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty gminnej. Należą do nich zadania z zakresu:

• infrastruktury technicznej gminy (gminne drogi, ulice, wodociągi itd.) • infrastruktury społecznej (oświata, kultura, ochrona zdrowia itd.) • porządku i bezpieczeństwa publicznego (np. organizacja ruchu drogowego) • ładu przestrzennego i ekologicznego (np. ochrona środowiska) • W literaturze podkreśla się, że zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego nie należy rozpatrywać wyłącznie poprzez pryzmat polityki kryminalnej i podejmowania działań interwencyjnych. Obejmuje ono również zadania z zakresu ograniczania pośrednich przyczyn stanowiących podłoże przestępczości oraz patologii społecznych, np. działania w obszarze edukacji, wychowania, ochrony zdrowia, rozwoju gospodarczego, przeciwdziałania bezrobociu, narkomanii, alkoholizmowi i przemocy w rodzinach. • Istotnym elementem oddziaływania gminy na zapewnienie porządku i bezpieczeństwa publicznego jest możliwość wydawania przez radę gminy aktów prawa miejscowego o charakterze porządkowym, które mogą przewidywać za ich naruszenie sankcję w postaci kary grzywny. Przepisy porządkowe są ustanawiane przez radę gminy w drodze uchwały.

Policja

W wyniku wprowadzonej w 1999 r. reformy administracji publicznej terenowe organy Policji zostały dostosowane do nowego podziału terytorialnego kraju i weszły w skład wojewódzkiej i powiatowej administracji zespolonej. W konsekwencji organami administracji rządowej na poziomie gminy w sprawach ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego jest komendant miejski Policji (w przypadku miast na prawach powiatu) oraz przede wszystkim komendant komisariatu Policji. Ustawa o Policji (t.j. Dz.U. Nr 7 z 2002 r., poz. 58, z późn. zm.) dopuszcza możliwość tworzenia przez komendanta powiatowego (miejskiego) jeszcze dwóch elementów w strukturach Policji – rewir dzielnicowych i posterunek Policji, na zasadach określonych przez Komendanta Głównego Policji. Rewiry dzielnicowych i posterunki Policji funkcjonują jako komórki organizacyjne komendy powiatowej (miejskiej) lub komisariatu Policji. W obecnej sytuacji finansów państwa tworzenie rewirów dzielnicowych i posterunków Policji w znacznej mierze zależy od możliwości budżetowych i warunków logistycznych Policji. Niemniej społeczność lokalna i przedstawiciele samorządu lokalnego wpływają na tworzenie tych jednostek poprzez sygnalizowanie potrzeby ich utworzenia (gdy przemawia za tym interes społeczny, znaczny stopień zagrożenia przestępczością, czy duża odległość od siedziby KPP/KMP lub komisariatu Policji) oraz udzielanie Policji odpowiedniego wsparcia. Istniejąca w tym zakresie współpraca wpływa korzystnie na poprawę bezpieczeństwa na terenach tych gmin. Pomoc gminy przejawia się w szczególności w:

• bezpłatnym użyczaniu lokalu na posterunek Policji lub remontowaniu już istniejących pomieszczeń,
• zakupie sprzętu łączności, samochodów, motocykli (motorowerów),
• zakupie paliwa do sprzętu transportowego, fundowaniu nagród pieniężnych dla najlepszych policjantów,
• pokrywaniu kosztów utrzymania dodatkowych etatów dzielnicowych (zakupione przez gminy etaty dzielnicowych w skali kraju – 233). 1 Zgodnie z przepisem art. 8a ust. 3 ustawy o Policji, do zadań kierownika rewiru oraz kierownika posterunku Policji należy w szczególności: -rozpoznawanie zagrożeń i przeciwdziałanie przyczynom ich powstawania; -inicjowanie i organizowanie działań społeczności lokalnych mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz innym zjawiskom kryminogennym; -wykonywanie czynności administracyjno-porządkowych oraz innych niecierpiących zwłoki czynności związanych z zawiadomieniem o przestępstwie i zabezpieczeniem miejsca zdarzenia. Jednak zadania kierownika posterunku Policji i kierownika rewiru dzielnicowych nie są tożsame, ponieważ posterunek Policji realizuje szerszy zakres zadań niż rewir dzielnicowych. Rewir dzielnicowych tworzony jest jako komórka organizacyjna niższego szczebla w komórce prewencji komendy powiatowej (miejskiej) lub komisariatu Policji. Obowiązujące zasady organizacji dopuszczają podporządkowanie rewiru bezpośrednio komendantowi komisariatu Policji. Jest najczęściej usytuowany poza siedzibą macierzystej jednostki. W jego skład wchodzą co najmniej trzy rejony dzielnicowych, definiowane jako część obszaru działania komendy lub komisariatu Policji, wyznaczone jako teren działania dzielnicowych. Do zakresu działania rewiru dzielnicowych należy realizacja zadań prewencyjnych oraz administracyjno - porządkowych. Posterunek Policji tworzony jest jako komórka organizacyjna w strukturze komendy powiatowej (miejskiej) lub komisariatu Policji, w celu usprawnienia realizacji podstawowych zadań Policji na terenach wiejskich, pozbawionych siedzib komisariatów Policji. Obszar działania posterunku Policji określa komendant powiatowy (miejski) Policji. Struktura organizacyjna posterunku Policji składa się z komórek niższego szczebla ds. prewencji i ds. kryminalnych. Do zakresu działania posterunku Policji należy: realizacja zadań prewencyjnych; rozpoznawanie zagrożeń przestępczością oraz wykonywanie czynności operacyjno-rozpoznawczych i dochodzeniowo-śledczych w celu wykrywania i ścigania sprawców przestępstw i wykroczeń; realizowanie zadań administracyjno-porządkowych; oraz współdziałanie z samorządem terytorialnym. Możliwości tworzenia posterunków Policji powstały w wyniku zmiany w 2002 r. ustawy o Policji. Zmiana w Ustawie podyktowana była założeniem, że posterunki Policji wypełnią „lukę”, po zlikwidowanych wcześniej w większości gmin wiejskich małych komisariatach. Utworzone w miejsce tych komisariatów rewiry dzielnicowych realizowały tylko zadania z zakresu prewencji. Załatwienie jakiejkolwiek sprawy dochodzeniowej i kryminalnej powodowało konieczność udania się do komendy powiatowej (miejskiej) Policji, niejednokrotnie oddalonej o kilkanaście kilometrów. Takie rozwiązanie wywoływało protesty lokalnych społeczności i władz samorządowych. Obecnie na obsadę posterunków Policji tworzonych w zasadzie w gminach wiejskich, składają się policjanci służby 2 prewencyjnej (głównie dzielnicowi, policjanci służby patrolowej) i kryminalnej, co powoduje, że obywatel w tej komórce organizacyjnej Policji jest obsługiwany kompleksowo. Komendanci powiatowi (miejscy) Policji wychodząc na przeciw oczekiwaniom społeczności lokalnych - w miarę swoich możliwości kadrowych i przy pomocy władz samorządowych - chętnie tworzą posterunki Policji. Działalność dzielnicowych W celu jak najlepszej realizacji obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom samorządy coraz częściej podejmują ścisłą współpracę z Policją. Współpraca taka najlepiej objawia się przy tworzeniu rewirów dzielnicowych oraz dodatkowych posterunków Policji. W obecnej sytuacji finansów państwa tworzenie rewirów dzielnicowych i posterunków Policji w znacznej mierze zależy od możliwości budżetowych Policji. Z tych względów duże znaczenie ma tutaj współpraca samorządów z Policją. Społeczność lokalna i przedstawiciele samorządu lokalnego wpływają na tworzenie np. rewirów dzielnicowych poprzez sygnalizowanie potrzeby ich utworzenia oraz udzielanie Policji odpowiedniego wsparcia. Najczęściej objawia się ono poprzez bezpłatne użyczanie lokalu na posterunek Policji lub remontowaniu już istniejących pomieszczeń oraz pokrywaniu kosztów utrzymania dodatkowych etatów dzielnicowych. Gminy bardzo często decydują się także na wygospodarowanie ze środków budżetowych pieniędzy na zakup sprzętu łączności, samochodów, motocykli oraz paliwa do sprzętu transportowego. Taki rodzaj współpracy między samorządem a Policją niewątpliwie korzystnie wpływa na poprawę bezpieczeństwa mieszkańców gmin. To przecież dzielnicowi są najbliżej mieszkańców i słyszą o ich problemach. Ich działalność może nie tylko pomóc w zwalczaniu już istniejącej przestępczości, ale także często przyczynić się do walki z przestępczością dopiero rozwijającą się i niewywołującą jeszcze dużych szkód. Straż Gminna Jest samorządową umundurowaną formacją powoływaną do ochrony porządku publicznego na terenie gminy i spełniającą służebną rolę wobec społeczności lokalnej. Straż wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego. Straż może utworzyć i rozwiązać rada gminy (miasta). Koszty związane z funkcjonowaniem straży pokrywane są w całości z budżetu gminy (miasta). Odpowiednio wójt, burmistrz bądź prezydent miasta sprawuje nadzór nad działalnością straży oraz powołuje i odwołuje komendanta straży i jest jego przełożonym. Nadzór w zakresie fachowym sprawowany jest przez Komendanta Głównego Policji. Wszystkie straże wykonują zadania ukierunkowane na ochronę porządku publicznego, przy czym zakres zadań oraz ich efekty są zróżnicowane w zależności od wyznaczanych przez gminy kryteriów, współpracy z Policją, stanu zatrudnienia, wyszkolenia i doświadczenia strażników itp. Priorytety i realizację zadań szczegółowych dla straży gminnych (miejskich) ustalają prezydenci i burmistrzowie miast oraz wójtowie. W większości miast od wielu lat podstawową tendencją jest wyznaczanie strażom roli formacji wspomagającej Policję w walce z przestępczością pospolitą, zakłóceniami porządku publicznego i spokoju oraz patologiami społecznymi (m.in. alkoholizm, narkomania). W tych też dziedzinach straże wykazują wzmożoną aktywność. Kolejnym priorytetem są zwykle zadania związane z estetyką miasta i ochroną środowiska. Straże miejskie bardzo aktywnie włączają się do realizacji programów prewencyjnych, w szczególności skierowanych do dzieci i młodzieży. Czynnie propagują w środowiskach uczniowskich wzory bezpiecznych zachowań i postaw. W wielu przypadkach są to programy autorskie opracowane i realizowane tylko przez straże. Straże miejskie przejmują również szereg zadań o charakterze administracyjno-porządkowym, które wcześniej realizowała Policja angażując duże siły i środki, np. egzekwowanie przepisów porządkowych, doprowadzanie osób nietrzeźwych do izb wytrzeźwień. Straże zabezpieczają także różnego rodzaju imprezy masowe i uroczystości organizowane na rzecz społeczności lokalnych, takich jak np. festyny, koncerty, wystawy itp. Straże gminne (miejskie) stanowią tym samym istotne uzupełnienie systemu bezpieczeństwa obywateli. Straż obywatelska Polska Straż Obywatelska Została utworzona 26 października (8 listopada st.st.) 1917 roku w Mińsku z inicjatywy miejscowej społeczności polskiej. W dniu tym miało miejsce zebranie założycielskie, na którym uchwalono jej regulamin oraz wybrano władze. Na czele organizacji stanął były prezydent Mińska, Stanisław Chrząstowski, zaś jego zastępcami zostali Władysław Olewiński i sympatyk bolszewików Jan Baryła. Deklarowanym głównym celem Straży było zabezpieczenie życia i mienia mieszkańców miasta. Początkowo działała oficjalnie, za zgodą bolszewickich władz rewolucyjnych. 18 stycznia 1918 roku Jan Baryła wydał rozkaz rozbrojenia organizacji. 23 stycznia miało miejsce konspiracyjne posiedzenie Sztabu Straży (bez Baryły) z członkami Komitetu Bezpieczeństwa Publicznego Rady Polskiej Ziemi Mińskiej. Podjęto na nim decyzję o przejściu Polskiej Straży Obywatelskiej do działalności podziemnej i kontynuowanie tajnych szkoleń wojskowych jej członków.Na terenie gmin, w których lokalne społeczności czują się zagrożone różnego rodzaju przestępczością, powstają niekiedy grupy samoobrony. Najczęściej działają one na zasadach sąsiedzkiej pomocy, sąsiedzkiej czujności i straży obywatelskich. Działania tych grup polegają w szczególności na prewencyjnych obchodach miejsc zagrożonych oraz informowaniu organów porządkowych o zaistniałych zagrożeniach. Współpracujące z Policją, dobrze zorganizowane i działające zgodnie z prawem organizacje samoobrony istotnie wpływają na poprawę bezpieczeństwa najbliższego otoczenia, jak osiedle, ulica, blok, dom, parking czy ogródki działkowe. W większości gmin inicjatorami ich powstawania są przede wszystkim Policja i działkowicze. Niemniej jednak władze lokalne są coraz bardziej zainteresowane ich tworzeniem i wspieraniem. Taka forma poprawy bezpieczeństwa nie wymaga bowiem dużych nakładów finansowych. Jedynym jej problemem może być niechęć społeczeństwa, które szczególnie w dużych ośrodkach miejskich jest zabiegane, do udziału w tego rodzaju przedsięwzięciach. Z tego względu tworzeniem straży obywatelskich są zainteresowane przede wszystkim małe i biedniejsze gminy. Państwowa Straż Pożarna Dawniej straż ogniowa – zorganizowana formacja zajmująca się prewencją i walką z pożarami oraz pozostałymi zagrożeniami (innymi niż przestępczość) dla zdrowia i życia ludzkiego, dobytku oraz środowiska naturalnego. Do zadań straży pożarnej należy także usuwanie skutków klęsk żywiołowych i katastrof. Państwowa Straż Pożarna jest jednym z kluczowych elementów ogólnokrajowego systemu zapewnienia szeroko rozumianego bezpieczeństwa i porządku publicznego. Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest ustawa o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. Nr 147 z 2002 r., poz. 1229, z późn. zm.), która określa ochronę przeciwpożarową jako realizację przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem poprzez: zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia, zapewnienie sił i środków do zwalczania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia oraz prowadzenie działań ratowniczych. Do zadań specjalnych wykonywanych przez straż pożarną należy ratownictwo: • biologiczne (sprowadzające się do neutralizacji czynników zakaźnych oraz ochrony ludności i zwierząt gospodarskich w czasie ataków terrorystycznych z użyciem broni biologicznej), • chemiczne (sprowadzające się do neutralizacji czynników chemicznych oraz ochrony ludności, zwierząt gospodarskich i środowiska przyrodniczego w czasie ataków terrorystycznych z użyciem broni chemicznej, katastrof chemicznych i niektórych katastrof drogowych), • medyczne (sprowadzające się do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy przed przybyciem fachowych służb medycznych lub w miejscach, gdzie służby te dotrzeć nie mogą), • poszukiwawcze (polegające na zlokalizowaniu i wydobyciu ludzi z zawalonych budynków w czasie katastrof budowlanych, trzęsień ziemi, zaginięć na terenach podmokłych np. bagnach, ruchomych piaskach, torfowiskach, mokradłach), • radiologiczne (sprowadzające się do ochrony ludności, zwierząt gospodarskich i środowiska przyrodniczego przed promieniowaniem jonizującym), • techniczne, • wodne (sprowadzające się do wykonywania wszystkich niezbędnych działań na wodzie, jak i pod jej powierzchnią na obszarze wszystkich wód śródlądowych oraz rewirach jednostek portowych), • wysokościowe. Ochotnicza straż pożarna (OSP) Jest to umundurowana, wyposażona w specjalistyczny sprzęt, organizacja społeczna, składająca się z grupy ochotników, przeznaczona w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami.

Cel i zadania OSP:

1. prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami,
2. udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska, wypadków oraz innych klęsk i zdarzeń,
3. informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi,
4. upowszechnianie, w szczególności wśród członków, kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenia działalności kulturalnej i oświatowej,
5. wykonywanie zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej,
6. działania na rzecz ochrony środowiska,
7. wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych na własnym terenie,
8. wykonywanie innych zadań określonych w statucie OSP,
9. występy na zawodach sportowo-pożarniczych.

Przy ochotniczych strażach pożarnych powoływane są również Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), które stanowią w pewnym sensie przyszłe kadrowe zaplecze każdej jednostki. Młodzieżowa drużyna pożarnicza jest integralną częścią składową danej jednostki OSP. Osoby działające w takiej drużynie poznają zasady funkcjonowania ochrony przeciwpożarowej w Polsce, zapoznają się ze sprzętem będącym na wyposażeniu danej OSP, uczą się zachowania w sytuacjach niecodziennych, od najmłodszych lat wyrabiają w sobie poczucie odpowiedzialności, uczą się opanowania, dyscypliny, a także podnoszą swoją sprawność fizyczną poprzez udział w zawodach sportowo-pożarniczych. Ochotnicze straże pożarne zajmują się również szeroko rozumianą działalnością kulturalną i wychowawczą. W wielu jednostkach powstały sekcje sportowe, zespoły teatralne, działają orkiestry strażackie, zespoły instrumentalno-wokalne, świetlice środowiskowe, izby tradycji, a także z OSP współpracuje wiele lokalnych stowarzyszeń o różnych zainteresowaniach. Niektóre jednostki OSP zajmują się szkoleniami z zakresu pierwszej pomocy, są organami prowadzącymi miejscowe szkoły, przejęte po zlikwidowanych szkołach gminnych.

Działania Profilaktyczne Władze samorządowe mogą skutecznie zapobiegać przestępczości i zagrożeniom także poprzez eliminację ich przyczyn, np. bezrobocia, braku opieki nad małoletnimi. Mogą one także zapobiegać przestępstwom, np. poprzez właściwe oświetlenie ulic, parkingów. Zgodnie z wieloletnimi badaniami prowadzonymi przez różne instytucje samorządowe i naukowe, najlepszą formą poprawy bezpieczeństwa i walki z przestępczością jest profilaktyka. Ważne są przede wszystkim profilaktyka prowadzona wśród dzieci i młodzieży oraz działania podejmowane na rzecz ich bezpieczeństwa. Inną profilaktyczną formą poprawy bezpieczeństwa mieszkańców jest tworzenie i finansowanie przez gminy placówek pomagających ofiarom przemocy w rodzinie. Najważniejszą funkcją takich placówek jest udzielanie pomocy psychologicznej osobom, które doświadczyły przemocy. Dodatkowo placówki takie bardzo często świadczą rodzinom poszkodowanym także pomoc materialną.