Psychiatra osoba o wykształceniu medycznym, mogąca przepisywać lekarstwa Psycholog osoba korzystająca z wiedzy na temat koncepcji psychologicznych, zajmuje się badaniem lub doradzaniem w określonych dziedzinach Pseudopsychologia- opiera się na spekulacji metoda naukowa- sposób poddawania hipotez obiektywnemu testowi, najistotniejsze z cech ejst badanie empiryczne – zbiór obiektywnych informacji, opartych na doświadczeniu (procedura – potwierdzenie hipotezy badania:

• hipoteza, - przeprowadzenie testów w warunkach kontrolnych, czyli tworzenie gr eksperymentalnej i gr kontrolnej, - obiektywne dane, -analiza wyników) formy badań psych:
• eksperyment- badacz kontroluje wszystkie warunki, w tym zmienną niezależną i bezpośrednio nią manipuluje
• badanie korelacyjne- sprawdzone są związki między zmiennymi ale pozbawione jest manipulacji zmienną niezależną
• sondaż- badanie opisowe, zbieranie odpowiedzi ludzi na przygotowane pytania -obserwacja w warunkach naturalnych- badanie opisowe, ocena zachowania ludzi w ich naturalnych warunkach -studium przypadku Paradygmat- modele, czy układy odniesienia pozwalające uporządkować obserwacje i rozumowanie

1. Przykład, wzór 2. Dominujący światopogląd 3. Artur Baker- zbiór zasad i ograniczeń umożliwiających ustalenie granic ludzkiego poznania i poruszania się w tych granicach 4. Shermer- szereg pojęciowy opisujący, interpretujący zaobserwowane zjawiska

Behawioryzm - John Weston- człowiek jest osobą odczuwającą i myśląca człowiek autonomiczny- mają na niego duży wpływ czynniki determinizm- zachowanie jest zależne od środowiska zewnętrznego wzmocnienie- bodziec pozytywny metody wzmacniania:

• procedura stałych odstępów czasowych –stałych proporcji –zmiennych czasowych –zmiennych proporcji Fazy rozwoju seksualnego: 1.oralna (od narodzin do 2 roku - ssanie, gryzienie, sferą erogenną są usta, Wg Freuda np. palenie papierosów, picie alko, gryzienie długopisów to wynik zatrzymania się rozwoju w fazie oralnej.)

2. analna (od 2 do 3 roku- sfero erogenną jest odbyt, W tym wieku przyjemność czerpana jest w trakcie wydalania i wstrzymywania wydalania. Wg Freuda karanie dziecka za zanieczyszczanie się w 2 roku życia może wywoływać obawy w przyszłości przed przyjemnościami. Nie stawianie ograniczeń zanieczyszczającemu się dziecku w przyszłości może doprowadzić do chęci zaspokojenia potrzeb seksualnych. Zasługa tej fazy jest kontrolowanie samych siebie ( samokontrola, samodyscyplina).

3. Falliczna (od 3 do 5 roku- sferą erogenną są narządy płciowe, Dziecko czerpie przyjemność z drażnienia narządów płciowych. Nazywa się ją też fazą Edypalną, bo w tym wieku występuje kompleks Edypa ( u chłopców) i kompleks Elektry ( u dziewcząt). Około 5 roku życia kompleks Edypa zostaje rozwiązany i dziecko identyfikuje się z osobą tej samej płci.

4. latencji (Od 6 roku życia do czasu wystąpienia okresu dojrzewania, stłumione są intencje seksualne, kształtują się pewne stałe strategie.)

5. genitalna- (Od okresu dojrzewania do dorosłości, przyjemność czerpana jest ze stosunków seksualnych z płcią przeciwną) -„Słodkie cytryny” - właśnie wmawianie sobie, że sytuacja (obiektywnie zła), w której się znaleźliśmy, wcale nie jest taka zła, jak się nam na początku wydawało, włącza się nam „pozytywne myślenie”. Mechanizm zapobiega obniżeniom nastroju, poczuciu przygnębienia, czy porażki. Pozwala odczuwać przyjemność nawet w sytuacjach które nie są jednoznacznie zadowalające. -„kwaśne winogrona” - umniejszanie wagi celu, którego nie udało nam się osiągnąć. Mechanizm ten chroni nas przed poczuciem krzywdy, żalem, obniżeniem samopoczucia. Maslow. PIRAMIDĘ POTRZEB 1 – potrzeby fizjologiczne – pragnienie, głód, sen, wydalanie, potrzeby seksualne i inne 2 – potrzeba bezpieczeństwa ( osobistego) – unikanie bólu, złamań, skaleczeń a także potrzeba prawidłowego kontaktu z innymi ludźmi 3 – potrzeba przynależności i miłości 4 – potrzeba własnej godności i wartości 5 – potrzeba samoaktualizacji – opiera się na wrodzonych potencjałach człowieka, a polega na odkrywaniu własnych predyspozycji i wypełnianiu tych potencjałów, potrzeba życia w zgodzie z samym sobą Postulaty badania w PSYCH HUMANISTYCZNEJ:

1. badacz i badany stanowią MY
2. dialog a nie manipulacja
3. komunikacja
4. łączenie psychologii jako nauki z jej praktyką
5. empatia badacza jako efektywny kontakt
6. uwzględnienie perspektyw badanego „Id” – dziedzinę naturalnych popędów i instynktów; „Ego” – instancję zwróconą przede wszystkim w kierunku świadomości, odzwierciedlającą treści dane świadomemu postrzeganiu „Superego” – instancję obejmującą ideały i normy moralne. [id-nieswiadome - najbardziej prymitywna, pierwotna część struktury ludzkiej - kształtuje się jako pierwsza - siedlisko popędów : seksualnego i agresywnego - zajmuje się zaspokajaniem tych popędów czyli ich gratyfikacją - kieruje się przy tym zasadą przyjemności - dąży do natychmiastowego zaspokojenia potrzeby bez względu na warunki - jest biologiczną reprezentacją biologicznego substratu osobowości - funkcjonuje wg reguł procesów pierwotnych ego-swiadome - rozwija się z części id - jej podstawową funkcją - radzenie sobie z rzeczywistością - pośredniczy między id, rzeczywistością i superego - kieruje się zasadą rzeczywistości - skłania do wyboru dojrzalszych form gratyfikacji, zwykle odroczonych w czasie - dopuszcza potrzeby wynikające z id jeśli superego na to pozwoli - sterowana jest przez procesy wtórne - ocenia i wybiera najbardziej właściwe metody zaspokajania potrzeb - wykorzystuje w swym działaniu procesy poznawcze takie jak myślenie, pamięć, spostrzeganie - odpowiedzialne za nasze decyzje i postępowanie superego: - reprezentuje wartości moralne - rozwija się z części ego - kształtuje się poprzez wychowanie i procesy : internalizacji (uwewnętrznienia wartości) i introjekcji - złożone z 2 systemów : sumienie (wskazuje czego nie powinno się robić) i ego idealne (idealny obraz osoby -“taki powinienem się stać”) - poczucie winy to kara superego - poszukuje ono perfekcji] Osobowość człowieka w koncepcji psychoanalitycznej :

• dynamika – prowadzi do rozwoju
• popęd uczuciowy – naładowaną energię człowiek rozładowuje i przez to czuje się spełniony i ma satysfakcje
• godność – obecność elementów pozytywnych Kierunki rozwoju psychologicznego:

1. obiektywizacja poznawcza- człowiek odzwierciedla rzeczywistość coraz wierniej i dokładniej, w sposób coraz bardziej niezależny od relacji w jakich pozostaje z otoczeniem. Istotnym czynnikiem jest samoświadomość, pozwalająca na sprawowanie kontroli
2. autonomizacja działania- rozwój w większym stopni jest sterowany wewnętrznie, uniezależnienie się od bezpośredniego wpływu czynników zewnętrznych ZACHOWANIA CELOWE- (zorganizowane na wyższym poziomie) przejawia człowieka w sytuacjach zmiennych niestereotypowych. Skierowane jest na rozwiązanie problemu w nowej sytuacji (potrafić sobie radzić, opanować emocje) ZACHOWANIA REAKTYWNE- zachowanie stosunkowe proste, można je obserwować u wszystkich żywych organizmów, zachodzi w sytuacjach stereotypowych (stałych i powtarzalnych) jego przebieg wyznaczony jest przez bodźce.

Dyferencjacja- zróżnicowanie się struktur

Mechanizmy obronne – pojęcie wprowadzone przez twórcę psychoanalizy, Zygmunta Freuda i przejęte przez współczesną psychologię. Oznacza metody radzenia sobie z wewnętrznymi konfliktami w celu ochrony osobowości (ego), zmniejszenia lęku, frustracji i poczucia winy. Na ogół są one nawykowe i nieuświadomione. Najbardziej znanymi mechanizmami obronnymi są: a. represja czyli wyparcie usunięcie ze świadomości myśli, uczuć, wspomnień, impulsów, fantazji, pragnień itp., które przywołują bolesne skojarzenia lub w inny sposób zagrażają spójności osobowości danej jednostki. b. stłumienie, panowanie nad swoimi dążeniami, pragnieniami i motywami, które nie są akceptowane społecznie; w obawie przed ośmieszeniem czy sankcją zewnętrzną człowiek nie manifestuje swoich dążeń c. projekcja, czyli nieświadomy mechanizm rzutowania swoich niepożądanych cech czy wad na innych ludzi; przypisując otoczeniu nieszlachetne motywy działania, człowiek chroni się przed przyznaniem, że sam kieruje się takimi dążeniami d. racjonalizacja, pozornie racjonalne uzasadnianie po fakcie swoich decyzji i postaw, kiedy prawdziwe motywy pozostają ukryte, często także przed własną świadomością. e. substytucja, zastępowanie celów, których nie można osiągnąć, przez cele, które są łatwiejsze. Następuje zatem zmiana obiektu, na który skierowany jest popęd.

Substytucja występuje w dwóch formach

• kompensacja - człowiek skierowuje swoją aktywność na cele podobne do tych, które nie udało mu się poprzednio osiągnąć
• sublimacja - człowiek wyraża swoje nieakceptowane popędy i dążenia w formie, która zyskuje uznanie społeczne (jeżeli dążenie do zaspokojenia popędu seksualnego nie zostaje spełnione, człowiek może je sublimować pisząc wiersze lub malując obrazy)

Dwa rodzaje konfliktów: a) wewnętrzne (motywacyjne) - powstają, gdy w człowieku działają sprzeczne, rozbieżne siły dynamiczne, gdy dąży o jednocześnie do osiągnięcia niezgodnych celów; są to konflikty między popędami; b) zewnętrzne - mają z reguły charakter interpersonalny; powstają, gdy istnieje sprzeczność między dążeniami jednostki a celami innych ludzi. Jeśli konflikt jest nieświadomy to uporanie się z nim jest możliwe tylko po uprzednim jego uświadomieniu. Wynikiem konfliktów (między id a ego, id a superego i ego a rzeczywistością) są lęki.

Deprywacja sensoryczna jest to odcięcie jednostki od bodźców świata zewnętrznego i dopływu wszelkiej informacji. Myślenie twórcze M. Boden wyróżniła dwa rodzaje twórczości i innowacji

• twórczość psychologiczna (typu P) – w umyśle osoby pojawiają się pomysły, idee i hipotezy, nowe z punktu widzenia jego indywidualnego życia, np. ulepszenia techniczne we własnym mieszkaniu, osiągnięcia znane ludzkości od dawna, a wzbogacające indywidualne doświadczenie człowieka
• myślenie historyczne (typu H) – prowadzi do odkryć i wynalazków technicznych, naukowych, czy organizacyjnych które do tej pory nie były znane ludzkości i stanowią wkład do kultury np. teoria grawitacji Newtona. Rodzaje wartości: -wartości dionizyjskie – najwyżej oceniane są takie dobra jak: konsumpcja, komfort czy wygodne życie; dąży się do życia pełnego radości i satysfakcji -wartości heraklesowe – dążenie do dominacji nad innymi ludźmi, do zdobycia władzy i sławy; nieważne są komfort i wygody, ważna jest jedynie kontrola nad otoczeniem, grupami i strukturami społecznymi -wartości prometejskie – człowiek widzi siebie jako cząstkę wspólnoty; często podejmuje działania altruistyczne oraz prospołeczne. Walka z cierpieniem, złem, okrucieństwem czy represjami posiada dla niego najwyższą wartość -wartości apolińskie – człowiek przypisuje najwyższe znaczenie twórczości, poznawania świata, rozwojowi nauki i sztuki -wartości sokratyczne – najwyższym dobrem człowieka staje się poznawanie i rozumienie samego siebie oraz doskonalenie własnej osobowości

Funkcje emocji: -Motywacyjna – pobudza nas do podjęcia działania dotyczącego jakiegoś doświadczonego lub wyobrażonego zdarzenia. -Ukierunkowują i podtrzymują takie nasze działania wobec określonych celów,które są dla nas korzystne. -Pomagają w organizowaniu naszych doświadczeń, gdyż od nich zależy na co zwracamy uwagę, wpływają na nasz sposób spostrzegania siebie i innych. -Emocje intensyfikując wybrane doświadczenia życiowe sygnalizują, że dana reakcja jest szczególnie ważna. -Regulują interakcje społeczne: jako pozytywne wiążą nas z innymi ludźmi, jako negatywny środek pozwalają nam zachować dystans wobec innych. -Pobudzają do zachowań prospołecznych. -Komunikacyjna funkcja demaskuje nasze próby ukrycia przed innymi tego, co czujemy i zamierzamy.

Stres – jest to zespół specyficznych i niespecyficznych reakcji organizmu na zdarzenia bodźcowe, które zakłócają jego równowagę i wystawiają na poważną próbę lub przekraczają jego zdolności radzenia sobie. Frustracja – zespół negatywnych emocji związanych z przerwaniem działania; tym silniejsza im bardziej zależy nam na celu. Jest zależna od sposobu postrzegania źródeł zablokowania celowego działania. Jeśli źródła te postrzegamy w sobie rodzi się lęk, strach lub autoagresja. Jeśli źródła te postrzegamy na zewnątrz rodzi się agresja (intencjonalne działanie człowieka) także w przypadku losowych zdarzeń.

Różnica między strachem a lękiem polega na czynnikach które je wywołują. Strach-odczuwamy w przypadku jakiegoś realnego zagrożenia, dotyczy on konkretnego bodźca które go wywołało, pełni pozytywną,ostrzegawczą, często mobilizującą funkcję i wiąże się z naszym pierwotnym instynktem. Zatem mechanizm odczuwania strachu pomaga w unikaniu niebezpieczeństw. Lęk-odczuwany w danej chwili nie ma namacalnej przyczyny,jest irracjonalny. Źródło lęku może nie być dokładnie znane i nie stanowi niebezpieczeństwa dla naszego zycia czy zdrowia. Może być tak, że to strach staje się przyczyną lęku,np. gdy spotka nas cos nieprzyjemnego w danym miejscu,potem odczuwamy lęk przed nim. Zatem można powiedziec ze lek jest strachem,zas strach nie jest lekiem.

RODZAJE LĘKU: Bierne ego musi sobie radzić z id a z drugiej strony z moralnością czyli superego 1)lęk obiektywny- z uwagi na zakazy 2)lęk neurotyczny- wynikający z oporu, wymaga zastosowania elementów obronnych, fobia i panika 3)lęk moralny – poczucie wstydu Zmniejszanie napięcia lękowego metodą desentyzacji. Polega, na zastępowaniu reakcji lękowych -reakcjami relaksu. Reakcja relaksu jest sprzeczna fizjologicznie z reakcją lęku, dlatego znosi lęk.