Rada Ministrów

Rada Ministrów jest jednym z organów władzy wykonawczej w Polsce. Prowadzi ona politykę zagraniczną oraz kieruje całością rządowej administracji. W polskim systemie politycznym została przyjęta zasada domniemania kompetencji. Rząd jest na jej podstawie uprawniony do podejmowania decyzji w sprawach, które nie zostały zastrzeżone dla prezydenta bądź innego organu administracji rządowej lub samorządowej. Rząd tworzą prezes Rady Ministrów (premier) oraz wiceprezesi Rady Ministrów i ministrowie rządu. Rada Ministrów działa w sposób kolegialny. Na czele rządu stoi premier. Do kompetencji Premiera należy : • kierowanie pracami rządu • reprezentowanie Rady Ministrów • koordynowanie pracą członków rządu • wydawanie rozporządzeń • nadzór nad samorządem terytorialnym Poszczególni ministrowie są członkami rządu oraz stoją na czele określonych działów, których pracą kierują. Pracę wykonują za pomocą sekretarzy i podsekretarzy stanu, którzy są powoływani przez premiera. Ministrowie mają prawo do wydawania rozporządzeń i zarządzeń. Minister jest zobowiązany do rozwijania i opracowywania polityki Rady Ministrów związanym z resortem, którym kieruje, oraz do zwiększenia w tym zakresie inicjatyw i projektów aktów normatywnych na posiedzeniach Rady Ministrów. W zakresie ministerstwa, którym kieruje, minister wykonuje politykę Rady Ministrów i koordynuje jej wykonywanie przez organy, urzędy i jednostki organizacyjne, które jemu podlegają lub są przez niego nadzorowane. W celu zwieńczenia swoich zadań minister kierujący określonym działem współdziała z innymi członkami Rady Ministrów, Rządowym Centrum Studiów Strategicznych, innymi organami administracji rządowej i państwowymi jednostkami organizacyjnymi, organami samorządu terytorialnego, jak również z organami samorządu gospodarczego, zawodowego, związków zawodowych i organizacji pracodawców oraz innych organizacji społecznych i przedstawicielstw środowisk zawodowych i twórczych.

Do szczegółowych zadań Rady Ministrów należy m.in.:

• zapewnienie wykonania ustaw,
• wydawanie rozporządzeń,
• koordynowanie i kontrolowanie prac organów administracji rządowej,
• ochrona interesów Skarbu Państwa,
• uchwalanie projektu budżetu Państwa,
• kierowanie wykonaniem budżetu państwa,
• zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz porządku publicznego,
• zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa,
• sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi,
• zawieranie umów międzynarodowych wymagających ratyfikacji oraz zatwierdzanie i wypowiadanie innych umów międzynarodowych,
• sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju oraz określenie corocznie liczby obywateli powołanych do czynnej służby wojskowej,
• określenie organizacji i trybu swojej pracy.

Powoływanie rządu Prezes Rady Ministrów ( Premier ) desygnowany jest przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej . Jest to zazwyczaj osoba wskazana przez większość parlamentarną. Desygnowany Premier przedstawia Prezydentowi skład Rady Ministrów. Następnie Prezydent dokonuje aktu powołania Premiera i pozostałych członków Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów i odbiera przysięgę od członków nowo powołanej Rady Ministrów. ( art. 154 ust. 1 ). Premier, w ciągu 14 dni od dnia powołania przez Prezydenta, przedstawia Sejmowi program działania Rady Ministrów z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Wotum zaufania Sejm uchwala bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. W przypadku niepowołania Rady Ministrów lub nieudzielenia jej wotum zaufania w wyżej opisanym trybie, Sejm wybiera Premiera oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów spośród kandydatów zgłoszonych przez posłów. Wybór dokonywany jest bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Prezydent powołuje tak wybraną Radę Ministrów i odbiera przysięgę od jej członków (tzw. „pierwsza tura rezerwowa”). Gdyby i w tym trybie powołanie Rady Ministrów nie doszło do skutku, Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 14 dni powołuje Premiera i na jego wniosek oraz pozostałych członków Rady Ministrów odbiera od nich przysięgę. Sejm w ciągu 14 dni od dnia powołania Rady Ministrów przez Prezydenta Rzeczypospolitej udziela jej wotum zaufania większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. W razie nieudzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania także i w tej turze (tzw. „druga tura rezerwowa”), Prezydent rozwiązuje Parlament i zarządza przedterminowe wybory do Sejmu i Senatu.

Organy wewnętrzne Rady Ministrów Rozdział 3 ustawy o Radzie Ministrów z 8 sierpnia 1996 . Organy Wewnętrzne mogą zostać powołane przez Prezesa Rady Ministrów w drodze zarządzenia na wniosek członka Rady Ministrów lub z inicjatywy samego premiera. Organami takimi mogą być w szczególności: • komitety (stałe lub powoływane do rozpatrzenia określonej kategorii spraw lub konkretnej sprawy) (np. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów ) • rady i zespoły opiniodawcze lub doradcze w sprawach należących do kompetencji Rady Ministrów lub Prezesa Rady Ministrów Prezes Rady Ministrów tworząc organy pomocnicze określa zarazem ich nazwę, skład, zakres obowiązków oraz tryb postępowania. Innymi organami pomocniczymi, o których mowa w ustawie to powoływane w drodze rozporządzenia komisje do opracowywania projektów kodyfikacji określonych dziedzin prawa, komisje wspólne, w skład których wchodzili by członkowie rządu oraz reprezentanci określonych instytucji lub środowisk, których rozpatrywana sprawa by dotyczyła. Przy Prezesie Rady Ministrów działa także Rada Legislacyjna oraz Rządowe Centrum Legislacji . Rada Ministrów może ustanowić pełnomocnika rządu do określonych spraw , których przekazanie członkom rady ministrów jest nie celowe. Pełnomocnika rządu powołuje i dowołuje Prezes rady ministrów . Pełnomocnikiem może być sekretarz lub podsekretarz stanu a w szczególnie uzasadnionych wypadkach, w zakresie zadań o zasięgu regionalnym – wojewoda. Organy administracji rządowej • wojewoda • organy administracji niezespolonej – dowódcy okręgów wojskowych, dyrektorzy jednostek skarbowych, urzędów celnych, urzędów morskich czy urzędów statystycznych. Wojewoda Wojewoda jest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie, a jednocześnie pełni rolę miejscowego zwierzchnika administracji rządowej. Jest także organem pełniącym nadzór nad samorządem terytorialnym po względem legalności jego działań. Powołuje go i odwołuje premier na wniosek ministra spraw wewnętrznych i administracji. Sprawuje nadzór nad jego działalnością i dokonuje okresowo oceny jego prac. Wojewoda jest uprawniony do wydawania rozporządzeń porządkowych, jeśli wymaga tego ochrona życia, zdrowia czy mienia, bądź też zapewnienie porządku i bezpieczeństwa publicznego. Te akty muszą być ogłoszone w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Na wniosek wojewody, albo też po wyrażeniu przez niego zgody, następuje powołanie lub odwołanie organów administracji niezespolonej. Odpowiedzialność Rady Ministrów Bardzo ważną cechą systemu parlamentarnego jest polityczna odpowiedzialność parlamentu przed Sejmem. Rząd jako całość, ale także i każdy minister z osobna ponoszą polityczną odpowiedzialność. Formą jej egzekwowania jest uchwalenie przez Sejm wotum nieufności, co skutkuje odwołaniem całej Rady Ministrów bądź konkretnego ministra (w zależności od tego komu wotum nieufności zostało uchwalone). Sejm może także udzielić poparcia rządowi i prowadzonej przez niego polityce, uchwalając wotum zaufania.
Przewinienia za które ministrowie ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Konstytucyjnym to: • naruszenie Konstytucji lub ustawy w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie urzędowania (art. 156 ust. 1 Konstytucji), • popełnienie przestępstwa w związku z zajmowanym stanowiskiem. Wniosek w sprawie naruszenia przez Ministrów konstytucji może wnieść Prezydent lub grupa 115 posłów. Wniosek ten składany jest na ręce Marszałka Sejmu który przekazuje go Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej w celu zbadania wniosku. Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przekazuje sprawozdanie i wniosek na posiedzenie plenarne Sejmu , gdzie odbywa się głosowanie za postawieniem członka Rady Ministrów w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu. Aby głosowanie uznać za ważne , powinno uczestniczyć 3/5 ustawowej liczby posłów. Postępowanie przed Trybunałem Stanu jest dwuinstancyjne: • w I instancji Trybunał Stanu orzeka w składzie przewodniczący + 4 członków, natomiast jako organ odwoławczy • w II instancji przewodniczący + 6 członków (z wyłączeniem tych, którzy orzekali w I instancji). Przy postępowaniu stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Sankcjami są: • utrata zajmowanego stanowiska,

A w przypadku popełnienia deliktu konstytucyjnego także:

• utrata praw wyborczych, • utrata orderów i odznaczeń, • zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych lub organizacjach społecznych. Powyższe kary egzekwowane za popełnienie występku konstytucyjnego mogą być orzeczone na okres od 2 do 10 lat, przy czym od wyroku nie przysługuje prezydenckie prawo łaski (art. 25 ust. 2 ustawy o Trybunale Stanu). Dymisja rady ministrów

Odwołanie Rady Ministrów może nastąpić w następujących okolicznościach: • odwołanie członków rządu poprzez wyrażenie wotum nieufności przez Sejm • odwołanie członków Rady Ministrów na wniosek premiera • odwołanie członków rządu na skutek dymisji całej Rady Ministrów • odwołanie członków rządu poprzez śmierć Prezesa Rady Ministrów

W pierwszym przypadku do czynienia z uchwaleniem wotum nieufności dla całego rządu albo tez dla konkretnego ministra. Zgodnie z konstytucją wymagany jest pisemny wniosek o uchwalenie wotum nieufności Radzie Ministrów złożony przez co najmniej 46 posłów, z jednoczesnym wskazaniem kandydata na nowego premiera. Wniosek musi zostać poddany pod głosowanie nie później niż po upływie 7 dni od jego zgłoszenia, a przyjęty musi zostać większością zwykłą ustawowej liczby posłów. Wówczas prezes Rady Ministrów składa dymisję swojego rządu na ręce prezydenta. Prezydent powołuje nowego premiera, wskazanego przez Sejm. Powtórny wniosek o uchwalenie wotum nieufności dla całej rady Ministrów może zostać zgłoszony dopiero po upływie 3 miesięcy od daty poprzedniego, chyba że taki wniosek zostanie poparty przez 115 posłów. Sejm może także uchwalić wotum nieufności konkretnemu ministrowi. Wniosek musi zostać podpisany przez co najmniej 69 posłów. Wniosek zostaje przyjęty większością ustawowej liczby posłów. Wówczas prezydent musi odwołać członka Rady Ministrów, któremu Sejm wyraził wotum nieufności.
Na wniosek złożony przez premiera prezydent dokonuje zmian w składzie Rady Ministrów. Odwołanie ministrów następuje również w wyniku dymisji całego rządu. Dymisję rządu składa wówczas premier. Może to uczynić w następujących okolicznościach: • na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu, by móc przekazać władzę nowemu premierowi • w przypadku nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania Radzie Ministrów • w przypadku uchwalenia przez Sejm wotum nieufności • nieuchwalenia przez Sejm absolutorium dla rządu z wykonania ustawy budżetowej • w przypadku złożenia rezygnacji przez premiera; oznacza ona ustąpienie całego gabinetu; prezydent może odmówić przyjęcia tej dymisji.