Czym jest piękno? Bardzo trudno jest opisać krótko i zwięźle definicję tego słowa. Piękno jest pojęciem względnym, dla wielu niezwykle subiektywnym. Encyklopedia definiuje to w taki sposób: „piękno jest podstawową kategorią estetyki, określa zasady i czynniki przeżyć estetycznych.” Niestety niewiele to wyjaśnia, ponieważ piękno jest największą doskonałością świata i nie da się w słownikowej definicji określić i uchwycić głównej zasady jaką się kieruje. Gdy dziś mówimy o Europie jako o centrum kultury i piękna przed oczami widnieją obrazy wielkich stolic: Paryża, Londynu, Rzymu. Przed wiekami jednak wzorce piękna były rozumiane zupełnie inaczej. Renesans był uważany za „wybuch doskonałości”. Jednak owy „wybuch” nie był natychmiastowy, nie było to nagłe objawienie nowego kanonu piękna, nowych jakości i wzorów. Był on spowodowany długotrwałym i złożonym procesem historycznym, różnymi przemianami społeczno-gospodarczymi zachodzącymi w Europie. Odrodzenie nie skupiało się tylko na tym co doskonałe, ale także na tym co doskonalsze od innych. Estetyka w renesansie kładła nacisk na jedność rzeczy pięknych. Castiglione w swym „Dworzaninie” pisał o Leonardzie, Mantegni, Rafaelu, Michale Aniele, Giorgione, że „jeden z nich jest do drugiego niepodobny, ale każdy z nich jest w swym stylu najdoskonalszy”. Sam Leonardo da Vinci przymiotnik „piękny” definiował jako „absolutny, bezbłędny i jakby boski”. Te cechy są bardzo trafione nie tylko dla dzieł Vinciego ale także dla artystów całego tego okresu. ROZWINIECIE: Porównując architekturę w krajach Europy zacznę od Niemiec. Jeśli chodzi o architekturę w tym kraju to cechą charakterystyczną są smukłe budowle o stromych dachach i bogato zdobionych szczytach. Popularnym motywem używanym do zdobień jest ornament okuciowy, czyli ornament składający się z motywów naśladujących płaskie żelazne okucia, wycięte w kształcie listew i ażurowych plakiet. Pomimo wszelakich wojen i bitew budowano wiele kamienic, ratuszy i arsenałów. Budowane w tym okresie zamki zachowały do dziś dnia obronny charakter, który podkreślają cylindryczne wieże znajdujące się na zewnętrznych narożnikach, często były umieszczane tam schody. Po środku tych obszernych budowali były przestronne dziedzińce. Przykładami ciekawych zabytków z tego okresu są: krużganki zamki w Stuttgarcie, ratusze w Bremie, Paderborn, Augsburgu oraz arsenał w Augsburgu zaprojektowany przez Eliasa Holla. Kolejnym krajem w moim porównaniu jest Francja. Początki renesansu we Francji to przede wszystkim architektura dworska w postaci uzupełnień zdobiących siedziby możnych. Renesans we Francji nie był dokładnym odwzorowaniem stylu włoskiego. Aby dostosować się do warunków klimatycznych zachowano strome dachy, a względy praktyczne narzucały umieszczanie pomieszczeń mieszkalnych na poddaszach. Kolumny i pilastry zdobione były głębokimi żłobkowaniami pomiędzy grubymi pierścieniami. Ściany często wykonane z kamiennych ciosów i cegieł tworzyły dwubarwne tło, które zdobione medalionami, girlandami. Płaskie łuki, które pozostawały początkowo w stylu gotyckim z czasem zmieniły się w łuki półkoliste. Zachowane do dziś obiekty w tym stylu znajdujące się we Francji to zamek Amboise o renesansowym wystroju wnętrz, skrzydła zamku Blois oraz dom Franciszka I przeniesiony z Moret do Paryża. W Angli renesans pojawił się w połowie XVI wieku, początkowo były widoczne pojedyncze, ozdobne detale w okresie późnego gotyku, później dopiero w okresie stylu elżbietańskiego. W sztukach tego czasu utrzymywały się elementy angielskiego gotyku łączone z formami wloskiego renesansu docierające do kraju za pośrednictwem Francji i Niemiec. Był to styl mieszany o przewadze cech narodowych. “Nowinki” włoskie interpretowane były w sposób świadczący o niezrozumieniu zasad sztuki renesansowej. W XVI w. budownictwo sakralne w okresie reformacji niemal całkowicie zamiera. Jeśli chodzi natomiast o malarstwo to zacznę tu od ZAKONCZENIE Sztuka renesansu odzwierciedlała idee epoki. Znamionowała ją harmonia formy, spokój, statyczność, jasność konstrukcyjna, piękno osiągane było poprzez zastosowanie wyważonych miar i proporcji, wzorowanych na antycznych. Tematyka i motywy mitologiczne współistniały z chrześcijańskimi, nierzadko kojarzone ze sobą na zasadzie tzw. Chrystianizowania antyku. I właśnie tego typu połączenia w całej rozległej kulturze Odrodzenia nazywane były pięknem a więc były jednym z jego kanonów doskonałości. MALARSTWO: We Florencji, Rzymie, Wenecji i innych włoskich miastach artyści zaczęli na nowo odnajdywać piękno sztuki antyku. Zaczęto znów malować postacie w akcie, nawet postacie biblijne (np. Masaccio – Wygnanie z raju). Również tematyka mitologiczna stała się bardzo popularna (np. Szkoła Ateńska Rafaela). We Włoszech ukształtowało się malarstwo portretowe i powstał prototyp popularnego w późniejszej sztuce niderlandzkiego baroku pejzażu (np. Burza Giorgione).Istotną nowością był wynalazek zbieżnej perspektywy geometrycznej, linearnej oraz powietrznej.Portrety malowano na tle pejzaży, co jest potwierdzeniem silnego zwrotu malarstwa renesansowego ku naturze. Wprowadzono sfumato, a światło na obrazach jest lekko zamglone oraz wykorzystywany jest światłocień.W malarstwie renesansowym koncentrowano się przede wszystkim na konstrukcjach przestrzennych i przedstawieniu brył. Cenne były badania Masaccia i P. Uccella, dotyczące perspektywy linearnej, a także prace Piero Della Francesci nad barwami.Perspektywa barwna była również przedmiotem zainteresowania Leonarda da Vinci. Rozwinął on malarstwo dzięki swojej pracy w XV wieku. Komponował on postacie w układzie symetrycznym, tak, że dało się je wpisać w trójkąt równoboczny. Jest autorem techniki “sfumato”, czyli malowanie wyrazu twarzy, a nie jej konturów.Renesansowe malarstwo czerpało swoje wzory z natury, którą bacznie obserwowano. Udoskonalono wtedy też sztukę portretowanie. Malowano ujęcia profilowe, a potem przedstawiano półpostacie. Wykorzystywano częstokroć tematykę religijną i mitologiczną, która była pretekstem do wypowiedzenia się na tematy współczesne. Eksperymentowano również z pejzażami, próbując malować przestrzeń trójwymiarową. Używano barw wyrazistych, nasyconych, kontrastujących, a także rozproszonych.W Wenecji najbardziej rozwinął się kunszt stosowania odpowiednich barw i światłocieni. W malarstwie renesansowym zaczęto stosować farby olejne. Nowością było także zastosowanie płótna jako podkładu pod obraz. Renesans to także czas rozwoju sztuki malarstwa ściennego- fresków.Za najważniejszych malarzy renesansowych uznaje się: Masaccia, P. Uccella, S. Botticellego, A. del Castagno D. Veneziano, B. Gozzoli, D. Ghirlandaio, Filippo Lippiego, Piero Della Francescę, Pinturicchia, Perugino, L. Signorelliego, A. Mantegnę, rodzinę Bellinich, V. Carpaccio, Giorgione’a oraz Tycjana. To właśnie ci włosi ukształtowali nowe tendencje i byli wzorami dla malarzy innych krajów.Leonardo da Vinci z Mediolanu, Michał Anioł i Rafael Santi z Rzymu stanowią natomiast trójkę nie tylko malarzy, ale i wszechstronnych artystów, dzięki którym renesans mógł ukształtować się w pełni i osiągnąć doskonałość. RZEŹBA: W renesansowej rzeźbie, która symbolicznie zaczyna się od konkursu, ustanowionego w 1401 roku, dotyczącego wykonania brązowych drzwi do katedry we Florencji. Wygrał go L. Ghilberti. Od tamtego czasu wznowiono odlewy z brązu. Najczęściej jako budulca używano w renesansie kamienia, zwłaszcza marmuru. Powstawały rzeźby oderwane od tła i stanowiące samodzielne kreacje. Popularne było wykonywanie popiersi portretowych, posągów konnych, aktów i nagrobków przyściennych. Płaskorzeźb używano do celów dekoracyjnych i ornamentyki.Wczesna rzeźba renesansowa jest prezentowana przez znakomitego florentczyka, Donatello. Jest on twórcą “Dawida” z 1430 roku, czyli pierwszego aktu rzeźbiarskiego, począwszy od starożytności. Jego dziełem jest także rzeźba Gattemalata na koniu (Padwa 1453 rok). Ważnymi i doniosłymi artystami w tej dziedzinie są też: M. da Fiesole, A. del Verrocchio, J. della Quercia, J. Sansovino oraz L. della Robbia. Ten ostatni jest innowatorem w technice glazurowania.Michał Anioł stworzył wspaniałą rzeźbę “Pietę Watykańską” (1498-1500), “Dawida” (1501-1504) oraz “Mojżesza” (1513-1516). Jest on najwybitniejszym rzeźbiarzem, a jego dzieła są odzwierciedleniem ideałów renesansowej estetyki. Malarstwo renesansowe koncentrowało się na problematyce konstrukcji przestrzeni i bryły przedstawianych przedmiotów, czerpiąc z badań nad perspektywą linearną (Masaccio, P. Uccello) oraz barwną (m.in. P. Della Francesca).Perspektywą barwną zajmował się też Leonardo da Vinci, który nadał kierunek rozwojowi malarstwa w końcu XV w., wprowadził komponowanie postaci w układach symetrycznych, m.in. trójkąta równobocznego, opracował też zasady sfumato, które zastąpiły dotychczasowy twardy, konturowy modelunek. Charakterystyczny dla malarstwa był zwrot ku naturze ugruntowany jej obserwacją. Rozwijało się też malarstwo portretowe - najpierw w ujęciu profilowym, a następnie ukazujące półpostaci. Pojawiająca się często tematyka religijna i mitologiczna stanowiła w wielu przypadkach pretekst do przedstawiania życia współczesnego. Pejzaże dawały szczególne możliwości eksperymentowania w zakresie trójwymiarowej przestrzeni. Czystym, nasyconym kontrastowo barwom towarzyszyło rozproszone światło. Największymi mistrzami koloru i światła byli wenecjanie. W zakresie techniki szczególne znaczenie miało stopniowe zastępowanie tempery techniką olejną - jako podobrazie obok dotychczasowej deski pojawiło się płótno. W malarstwie ściennym powszechna była technika fresku.Najważniejszymi malarzami renesansu we Florencji byli: Masaccio, P. Uccello, S. Botticelli, A. del Castagno, D. Veneziano, B. Gozzoli, D. Ghirlandaio, Filippo Lippi i F. Lippi. W Umbrii - P. Della Francesca, Pinturicchio, Perugino, L. Signorelli. W Padwie - A. Mantegna. W Wenecji - rodzina Bellinich, V. Carpaccio, Giorgione, Tycjan.W okresie dojrzałego renesansu wyjątkowe znaczenie miała wszechstronna, twórczość trzech najwybitniejszych indywidualności epoki: Leonarda da Vinci (Mediolan) oraz Michała Anioła i Rafaela (Rzym).

RzeźbaRzeźbie renesansu dał niejako początek konkurs w 1401 na brązowe drzwi do baptysterium przy katedrze florenckiej, którego zwycięzcą został L. Ghiberti - wskrzeszono wówczas antyczną technikę odlewu w brązie.Najpowszechniejszym materiałem stał się jednak kamień (głównie marmur). Rzeźba oderwała się od tła i stanowiła coraz częściej samodzielną kreację wolno stojącą. Tworzono popiersia portretowe, posągi konne, akty i przyścienne nagrobki niszowe. Płaskorzeźby pełniły rolę dekoracyjną i ornamentalną.najważniejszym przedstawicielem rzeźby wczesnego renesansu był florentczyk Donatello, którego Dawid (ok. 1430) to pierwszy akt w rzeźbie pełnej od czasów antyku. Tego samego dłuta jest pierwszy od starożytności wielki posąg konny - pomnik Gattamelaty w Padwie (1453). Czołowymi rzeźbiarzami byli także: M. da Fiesole, A. del Verrocchio, J. della Quercia, J. Sansovino, wreszcie L. della Robbia, który wprowadził do rzeźby technikę glazurowanej terakoty (biało-błękitne reliefy i tonda). Do arcydzieł renesansu należą wczesne prace Michała Anioła: Pietà Watykańska (1498-1500), Dawid (1501-1504), Mojżesz (1513-1516). Renesans w Europie Formy renesansowe przenikały do środkowej i północnej Europy dzięki wędrówkom artystów włoskich sprowadzanych na dwory królewskie i magnackie. Najwcześniej (1490) renesans dotarł na Węgry, na dwór Macieja Korwina (kaplica T. Bakocza w Ostrzychomiu, 1507).Artystów włoskich sprowadzono też do Polski. Byli to m.in. architekci Franciszek Florentczyk i B. Berrecci, których dziełem (wspólnie z mistrzem Benedyktem) jest przebudowa zamku na Wawelu (ok. 1504-1536). Autorstwa Berrecciego jest kaplica Zygmuntowska przy katedrze krakowskiej (1517-1533).W duchu renesansu wzniesiono też zamki w Baranowie (architekt z kręgu S. Gucciego, 1591-1606), Brzegu (J. Parr, XVI w.), Krasiczynie (m.in. G. Appiani, 1592-1614) oraz liczne ratusze i centralne kaplice kopułowe. Renesansowy charakter ma urbanistyczne założenie Zamościa (B. Morando, od 1578). Charakterystyczne dla sztuki polskiej stały się attyki i dziedzińce arkadowe (arkada).w rzeźbie dominował typ nagrobka niszowego, także piętrowego (G.M. Padovano, H. Canavesi, J. Michałowicz z Urzędowa, S. Gucci). W malarstwie duże znaczenie miała działalność S. Samostrzelnika (miniatura i polichromia) oraz kształtowanie się rodzimego typu portretu renesansowego przy dużym udziale M. Kobera.W zachodniej części Europy najważniejszymi ośrodkami łączącymi wpływy włoskie z miejscową silną tradycją gotycką były: Niderlandy (architektoniczna i rzeźbiarska twórczość C. Florisa, malarstwo P. Bruegela Starszego), Francja (architekci P. Lescot i Ph. Delorme, rzeźbiarze J. Goujon i G. Pillon, w malarstwie J. Clouet i F. Clouet, szkoła z Fontainebleau), Niemcy (największe znaczenie miało tu malarstwo i grafika dzięki indywidualności A. Dürera, H. Holbeina Młodszego, A. Altdorfera, L. Cranacha Starszego).