Inflacja - stały wzrost przeciętnego poziomu cen w gospodarce. W Polsce pomiarem inflacji zajmuje się Główny Urząd Statystyczny. Inflację można mierzyć na wiele sposobów. Dwa najważniejsze wskaźniki inflacji to indeks cen towarów i usług konsumpcyjnych - CPI (consumer price index) i indeks cen produkcji sprzedanej przemysłu – PPI (producer price index).

Z powodu występowania inflacji zanika wartość realna dochodów i wszystkiego, co posiadamy. Zjawisko to powoduje wzrost wartości nominalnej wypracowanych dochodów, jednak w rzeczywistości zmniejsza ich wartość realną, powodując spadek ich siły nabywczej. Należy przy tym zaznaczyć, że nie każdy wzrost cen można uważać za inflację. Ceny jednych dóbr na rynku mogą drożeć, innych zaś równocześnie maleć, również tempo zmian tych cen może być różne i nie należy automatycznie kojarzyć tej sytuacji ze zjawiskiem inflacji. Ruchy cenowe mogą w tej sytuacji zmienić jedynie strukturę cen na rynku. Zmiana struktury cen na rynku może więc być zjawiskiem normalnym w prawidłowo funkcjonującej gospodarce rynkowej.

Inflacja kosztowa

Z inflacją kosztową (rodzaj inflacji podażowej) mamy do czynienia w sytuacji, kiedy następuje wzrost kosztów produkcji, które przekładają się na wzrost cen.

Ze względu na przyczyny występowania inflację kosztową dzielimy na:

1. inflację płacową
2. inflację ciągnioną przez zyski
3. inflację ciągnioną przez ceny dóbr importowanych
4. inflację ciągnioną przez podatki

Inflacja popytowa

Występuje wtedy, gdy popyt jest większy niż podaż, czyli chętnych do zakupienia jakiegoś towaru jest więcej niż towaru na rynku. Mówi się wówczas, że na rynku powstała tzw. luka inflacyjna. W wyniku powstałej luki wzrastają ceny. Dlaczego? Ponieważ producenci nie są w stanie w krótkim czasie zaspokoić potrzeb rynku. Gdy wielkość popytu jest większa niż możliwości produkcyjne gospodarki (przy całej mocy produkcyjnej i pełnym zatrudnieniu), nabywcy starając się o deficytowy towar płacą za niego coraz wyższe ceny.

Wyróżniamy dwa rodzaje inflacji popytowej:

1. inflację pieniężną
2. inflację strukturalną

Przyczyny inflacji są różne. Mogą one tkwić w polityce pieniężnej, kredytowej, budżetowej i inwestycyjnej w dysproporcjach gospodarczych, w spadku wartości waluty krajowej w stosunku do walut zagranicznych, we wzroście cen surowców czy paliwa i energii na rynku światowym. Do najważniejszych możemy zaliczyć:

• zadłużenie przedsiębiorstw
• związki zawodowe, które spekulują wzrostem płac
• nadmierny popyt na określone dobra konsumenta w stosunku do określonej podaży
• przeinwestowanie gospodarki (zbyt duże nakłady na inwestycje)
• monopolizację gospodarki
• przenoszenie kosztów produkcji na cenę
• zły system finansowy
• wzrost cen surowców, paliw na rynkach krajowych
• import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, a co za tym idzie wzrost cen)
• przeinwestowanie gospodarki (nadmierne rozwinięcie procesu inwestycyjnego finansowanego przez państwo)
• wysokie obciążenia podatkowe
• monopolizację gospodarki (monopoliści wzrost kosztów produkcji mogą przenosić na cenę)
• ograniczenie podaży dóbr np. zboża z powodu nieurodzaju, ropy naftowej w związku z ograniczeniami limitów wydobycia przez OPEC,

Korzyści z inflacji mają ludzie, którzy:

• przewidując wzrost cen kupują wcześniej po relatywnie niskich cenach i sprzedają później po cenach wyższych,
• zaciągają kredyty hipoteczne w okresie inflacji i spłacają je w pieniądzach mających mniejszą siłę nabywczą - takie zjawisko nazywa się premią inflacyjną.

Korzyści z inflacji ma również rząd, który dodrukowuje pieniądze i powiększa budżet przez zwiększenie podatków. Jednak wskutek tego zostaje naruszona równowaga między popytem a podażą, wzmaga się tempo inflacji i zubożenie społeczeństwa.

Inflacja ma negatywne skutki, dlatego walka z nią powinna być priorytetem. Należy przede wszystkim nie dopuścić, aby inflacja osiągnęła rozmiary wymykające się spod kontroli rządu. Powinniśmy walczyć z inflacją poprzez hamowanie wzrostu cen. Następnie dążyć do likwidacji deficytu budżetowego, likwidacji monopoli i dążenie do konkurencji doskonałej. Utrzymanie twardych ograniczeń budżetowych. odpowiednio regulować dopływ pieniądza do obiegu za pośrednictwem polityki banku centralnego. Dyscyplina budżetowa rozumiana jako zwalczanie deficytu w budżecie np. zwiększenie podatków, wówczas płaci je mniej osób lub zmniejszenie podatków wówczas płaci je więcej osób. Ograniczenie deficytu budżetowego jest procesem długotrwałym, zwłaszcza w gospodarce, która ma ogromne potrzeby rozwojowe. Kolejnym zwalczaniem inflacji są reformy walutowe - procesy naprawcze: - dewaluacja pieniądza - obniżenie wartości narodowej waluty w przeliczeniu na walory pieniężne innego państwa, polityka restrykcyjna - zaostrzająca dopływ pieniądza do obiegu.

Współczesna teoria ekonomii przywiązuje dużą wagę do regulacji dopływu pieniądza do obiegu przez bank centralny za pośrednictwem zmiany stopy rezerw obowiązkowych, która wpływa na możliwość kreacji pieniądza przez banki komercyjne oraz stopy dyskontowej od kredytu refinansowego, która wywiera wpływ na wysokość stopy oprocentowania depozytów i kredytów. Za pośrednictwem zmian stopy procentowej bank centralny może wpływać zarówno na skłonność do oszczędzania jak i do inwestycji co może sprzyjać lub hamować procesy inflacyjne w zależności od sytuacji gospodarczej kraju i koniunktury. Wreszcie bank centralny za pośrednictwem polityki otwartego rynku (kupna i sprzedaży papierów wartościowych) może dość skutecznie drenować nadmiar pieniądza i w ten sposób hamować inflację.