Termin „państwo upadłe” wprowadzili Geralda B. Helman i Stevena R. Ratner na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, używając go dla określenia konsekwencji kryzysu struktur państwowych. Minha Nguyena twierdzi, że chociaż „uczeni debatują nad pojęciem upadku państwa od przeszło dekady, jako faktyczne zjawisko, to, co teraz znane jest jako „państwa upadłe” było częścią politycznej rzeczywistości tak długo jak system międzynarodowy państw istnieje” . Trzeba jednak zaznaczyć, że nie funkcjonuje jedna ogólnie akceptowalna definicja odnosząca się do samego państwa upadłego. Z punktu widzenia konsekwencji, jakie w stosunkach międzynarodowych i w prawie międzynarodowym wywołuje zjawisko „państwa upadłego”, trzeba jednak uznać, że problem jest bardzo złożony. W literaturze najczęściej rezygnuje się więc z prób precyzyjnego zdefiniowania pojęcia „państwa upadłego”, na rzecz ujęcia jego poszczególnych elementów. Wynika to najprawdopodobniej z aspektu tego, iż państwo upadłe jest jednocześnie przykładem pojęcia, które ma podwójne znacznie – empiryczne i normatywne. Z jednej, strony mamy do czynienia z pewnym faktycznym zjawiskiem, które występuje realnie, i to na dość dużą skalę we współczesnych stosunkach międzynarodowych. Z drugiej natomiast, fakt ten wiąże się w sposób oczywisty z normatywnymi ocenami –„państwo upadłe” jest do pewnego stopnia zaprzeczeniem i podważeniem paradygmatu „państwa normalnego” . W celu właściwego zrozumienia sensu pojęcia „państwo upadłe” należy spojrzeć na stronę prawną terminu państwo i jego znaczenie w prawie międzynarodowym. Dotychczas definicja terminu państwa nie została zawarta w żadnej umowie międzynarodowej o charakterze powszechnym. Jedyną umową określającą definicję państwa jest Konwencja o prawach i obowiązkach państwa podpisana 23 grudnia 1933r. w Montevideo, która ma charakter regionalny . Zgodnie z artykułem 1 „państwo, jako podmiot prawa międzynarodowego powinno posiadać następujące składniki: stałą ludność, określone terytorium, rząd, zdolność do podejmowania stosunków z innymi państwami” . W pracach Komisji Prawa Międzynarodowego ONZ uznano za wystarczające trzy składniki: ludność, terytorium i władzę. Georg Sorensen twierdzi, że upadek państw oznacza, że państwo nie spełnia zasad „państwa normalnego”. Zamiast zapewniać opiekę swoim obywatelom jest ono ogarnięte wewnętrznym chaosem i najczęściej wojną domową. Prawo nie funkcjonuje, porządek nie jest utrzymywany, centralna władza polityczna nie istnieje lub jest bardzo ograniczona. W wielu wypadkach system ekonomiczny również upada, przez co nie jest możliwe zapewnienie nawet najprostszych elementów opieki społecznej dla obywateli . Upadek państwa jest to proces, który ma swoje etapy. Poza przypadkami ingerencji z zewnątrz, żadne państwo nie staje się upadłym „z dnia na dzień”. Najczęściej jest to stopniowe przechodzenie od państwa słabego, poprzez państwo upadające do państwa upadłego, a w skrajnych przypadkach do całkowitej katastrofy państwowości. Granice pomiędzy poszczególnymi fazami są nieostre, płynne i bardzo trudno jednoznacznie określić, w którym momencie jest dane państwo. Idąc za Ł. Kules i R. Tarnogórskim państwo upadłe jest podmiotem, który bez względu na posiadane formalne atrybuty państwowości nie jest w stanie wykonywać podstawowych obowiązków wynikających z charakteru suwerenności państwa czyli: sprawować kontrolę nad całym terytorium a także zapewnić ludności bezpieczeństwo na podstawowym poziomie praw niezbywalnych . Należy wspomnieć, że w państwie upadającym bądź upadłym jest możliwość naprawy, zarówno sytuacji politycznej jak i społecznej w przeciwieństwie do państw gdzie nastąpiła całkowita katastrofa państwowości, w których nie ma nawet czego odbudowywać czy wzmacniać, a struktury państwowe oraz świadomość obywatelską trzeba budować od fundamentów. Podsumowując, jest wiele możliwości interpretacji terminu „państwa upadłego”. Zależne jest to od wybranego przez nas przypadku oraz od używania różnej terminologii wyznaczającej upadek państwowości. Jednakże wszystkie państwa upadłe posiadają cechy wspólne i charakteryzują się napięciem w stosunkach wewnętrznych, głębokimi konfliktami, rywalizacją poszczególnych występujących w państwie frakcji i odłamów sił politycznych. Najczęściej w państwach upadłych mamy do czynienia z konfliktem pomiędzy siłami popierającymi rząd centralny, a siłami zbrojnej opozycji, niejednokrotnie występującej w wielu strukturach organizacyjnych. Do tego często dochodzą dodatkowe negatywne zjawiska, takie jak katastrofa ekonomiczna, ubóstwo, głód, naruszanie podstawowych praw i wolności obywatelskich oraz klęski humanitarne przejawiające się masowymi migracjami czy konfliktami etnicznymi. Bibliografia:

1. K. Żukrowska „Bezpieczeństwo międzynarodowe. Przegląd aktualnego stanu”, Wyd. IUSATTAX, Warszawa 2010,
2. J. Barcik, T. Srogosz, Prawo międzynarodowe publiczne, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007,
3. M. Nguyen, The Question of „Failed States” Australia and the Notion of State Failure, View on Asia briefing series, Uniya Jesuit Social Justice Center, marzec 2005,
4. J. Zajadło, Prawo międzynarodowe wobec problemu „państwa upadłego”, „Państwo i Prawo” 2005, nr 2