1. Wprowadzenie 1.1. Bliski i Środkowy Wschód Definiując region Bliskiego i Środkowego Wschodu należy brać pod uwagę zarówno kryterium geograficzne i polityczne , gdyż jest on szczególnym regionem, którego specyfikę bardzo trudno jest wyczerpująco zobrazować. Przede wszystkim termin Bliski Wschód, jako pojęcie geopolityczne nie jest kategorią do końca uściśloną. W perspektywie historycznej Bliski Wschód był traktowany jako maksymalna rozciągłość Imperium Osmańskiego. Współcześnie nazwę tę stosuje się do regionu obejmującego państwa południowo-zachodniej Azji, ale też krajów północno-wschodniej Afryki. Geograficznie, do Bliskiego Wschodu zalicza się: Arabię Saudyjską, Bahrajn, Cypr, Egipt, Irak, Izrael, Jemen, Jordanię, Katar, Kuwejt, Liban, Oman, Sudan, Syrię, Turcję, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz obszar Jerozolimy i Palestyny (Zachodni Brzeg i Strefa Gazy), a także Iran i Afganistan, które zwyczajowo są wiązane z Bliskim Wschodem . Środkowy Wschód zaś, jest krainą rozciągającą się od Wyżyny Irańskiej, po ujście Gangesu i Bajkał i obejmującą część Iranu, Afganistan, Pakistan, Indie, Nepal, Tybet, Chiński Turkiestan (Sinciang), Mongolię, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan i Turkmenistan .
   W ujęciu politycznym spotykamy się z pojęciem Greater Middle East, zdefiniowanym przez drugą administrację Busha, w celu określenia przez nie wielu państw związanych ze zdominowanym przez islam światem arabskim. Szczególne znaczenie w tym ujęciu mają Iran, Turcja, Pakistan i Afganistan , gdyż od ich stabilności zależy bezpieczeństwo interesów wielkich mocarstw zarówno w ujęciu regionalnym, kontynentalnym jak i globalnym. W skład tego obszaru wchodzą, oprócz tych wymienionych w powyższych akapitach, następujące państwa i terytoria: Algieria, Dżibuti, Libia, Mauretania, Maroko, Somalia i Tunezja 5. Jednym z najważniejszych czynników kształtujących region międzynarodowy jest obecność i aktywność mocarstw regionalnych.(…) Odmienną sytuację można zaobserwować w regionach, w których państwa regionalne są za słabe, aby rywalizować z mocarstwami zewnętrznymi. Tak dzieje się w regionie Bliskiego Wschodu, który ze względu na czynniki polityczne i gospodarcze, a także militarne jest obszarem zainteresowania i rywalizacji wielkich mocarstw. Przez to stał się on z jednej strony niestabilny, a z drugiej – jednym z najlepiej rozpoznawanych regionów międzynarodowych . Region Bliskiego Wschodu jest zatem przykładem szczególnym nie tylko w zakresie struktury geograficznej, ale także jako strefa wpływów wielkich mocarstw, wymyka się jednoznacznym definicjom ukształtowanym przez historię stosunków międzynarodowych.   1.2. Wielkie mocarstwa Według Słownika Języka Polskiego mocarstwem nazywamy wielkie i potężne państwo, imperium, ale także państwo będące potęgą w jakiejś dziedzinie . Obecnie ta definicja wydaje się być nieco przestarzała, albo przynajmniej niekompletna. Kryteriów mierzenia potęgi państw jest tak wiele jak i badaczy, których pochłania idea określenia czynników wpływających na siłę państw. Skupiając się na obszarze zainteresowania tej pracy, należy przyjąć że uczestnikiem rozgrywek interesów na Bliskim Wschodzie jest nie państwo, ale uczestnik stosunków międzynarodowych, który ma wpływ na kształt ładu światowego, a którego elementem wielkości są współczesne lub historyczne czynniki zależne od omawianego obszaru. Podążając tym tropem do mocarstw tych zaliczają się Korona Brytyjska, Federacja Rosyjska, Stany Zjednoczone i Unia Europejska, a także Chińska Republika Ludowa. 1.3. Strefa problemów i interesów Bliski Wschód jest swego rodzaju strefą problemów, w której konflikty etniczne mieszają się ze zwalczającymi siebie nawzajem wyznawcami trzech głównych religii świata: islamu, judaizmu i chrześcijaństwa. Dodatkowo muzułmanie dzielący się na trzy główne odłamy w obrębie swojej religii: szyizm, charadżyzm i sunnizm, doprowadzili do takiej eskalacji ortodoksji, że fundamentalizm religijny stał się nie tylko hamulcem rozwoju cywilizacyjnego w niektórych państwach Lykantu (rola kobiet w rozwoju gospodarczym kraju), ale także podwaliną do utworzenia Państwa Islamskiego. Zgodnie z panislamistyczną ideologią wypowiedziało ono wojnę krajom wyznającym inną religię niż Islam, a z religii uczyniło podstawę swojego ustroju państwowego. Rejon geograficzny położony w pobliżu rogu Afryki, boryka się także z brakiem wody pitnej i biedą wynikającą nie tylko z powodów klimatycznych. Sytuacja taka jest spowodowana nierównościami społecznymi, nepotyzmem, drożyzną i korupcją, które w obliczu dużego przyrostu naturalnego powodują, że społeczeństwo żyje poniżej progu ubóstwa, które na zachodzie uważa się za skrajny brak środków do życia. Struktura plemienna ludności zamieszkującej omawiane terytorium, sprawia iż spory etniczne nabierają tu, bardziej drastycznego niż w Europie, znaczenia. Walki o wodę i źródła zasobów surowcowych w pobliżu Zatoki Perskiej nie są jedynie przejawem wewnętrznych kłopotów, ale są niejednokrotnie podsycane przez mocarstwa zewnętrzne walczące o dominację na arenie międzynarodowej. Handel bronią, przemyt narkotyków, terroryzm to tylko nieliczne kwestie, których skala jest tak duża, że przestaje dotykać tylko ludności miejscowej, ale stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa całego świata. Utrzymywanie lub podsycanie tych kwestii leży często w interesie mocarstw zachodnich, które czerpią profity z handlu bronią, czy prowadzenia misji stabilizacyjnych na tym obszarze (wojna motorem napędowym gospodarki). Najbardziej kontrowersyjnym aspektem rywalizacji hegemonów na tym terenie jest eksport ideologii (komunistycznej przez ZSRR do 1991r. i liberalnej przez Stany Zjednoczone), które nie sprawdzają się w warunkach społecznych panujących na Bliskim i Środkowym Wschodzie. Zachód bardzo aktywnie sprzeciwia się łamaniu praw człowieka, które w tamtej okolicy są lekceważone na porządku dziennym. Nie świadczy to o powrocie do ery humanizmu, ale o tym, że w opinii publicznej dużo lepiej prezentuje się przeprowadzanie operacji humanitarnych na szeroką skalę, które pod przykrywką pięknych frazesów rozszerzają strefy wpływów najsilniejszych graczy międzynarodowych. Strefa wydobycia surowców energetycznych położona w Zatoce Perskiej jest stałym elementem gry o prymat regionalny i światowy, gdyż zwyczajnie ten kto kontroluje transport i wydobycie czarnego złota, będzie górował w rozwoju gospodarki, której dynamiczność świadczy o supremacji najpierw w sferze ekonomicznej, a później militarnej.
2. Wielka Brytania Jako mocarstwo kolonialne Wielka Brytania do lat 70. XX w. była obecna na Bliskim Wschodzie. Dzięki posiadaniu kolonii i czerpaniu korzyści z obecności w regionie Korona Brytyjska była przez wiele dziesięcioleci nazywana Imperium Brytyjskim. Utrzymywanie kolonii i budowanie na nich swojej potęgi opierało się przede wszystkim na wykorzystaniu rynków zbytu, kontroli wydobycia surowców, taniej sile roboczej, pracującej na rzecz rozwoju przemysłowego kolonizatora, a przede wszystkim uzupełniania własnego rynku o towary egzotyczne w niskiej cenie. Hegemonię Wielkiej Brytanii w Lewancie potwierdził mandat Ligi Narodów na konferencji w San Remo, która odbyła się między 19 i 26 kwietnia 1920 roku. Ustalono wówczas, że UK będzie sprawować mandat nad Irakiem, Palestyną i Transjordanią. Irak jednak nie mógł pogodzić się z tym stanem rzeczy. Jeszcze w tym samym roku wybuchło powstanie ludności, domagającej się pełnej niepodległości, które spowodowało ustępstwa Brytyjczyków w/s dominacji nad Irakiem. Po dwunastu latach dzielenia się władzą nad Mezopotamią z Imperium Brytyjskim ogłoszona została niepodległość Iraku uznana przyjęciem do Ligi Narodów w 1932r. Anglia nie mogła się wycofać stamtąd całkowicie, w jej interesie było utrzymanie pokoju w pobliżu swoich bezpośrednich lub pośrednich stref wpływów, więc jeszcze w 1930r. zawarła z Irakiem traktat sojuszniczy. Na jego mocy Anglicy mogli utrzymywać bazy wojskowe na terytorium tego kraju i mogli liczyć na współpracę militarną w przypadku, gdyby doszło do agresji zewnętrznej.
   Swoją obecność militarną Wielka Brytania manifestowała także w Iranie, Bahrajnie, Omanie, Egipcie, a po dziś dzień posiada bazę wojskową na Cyprze, która w razie czego gotowa jest do reakcji na zagrożenie jej pozycji w regionie. Najbardziej wybuchowym mandatem były Palestyna i Transjordania. Duży wpływ lobby syjonistycznego na rząd Wielkiej Brytanii sprawił, że znalezienie przestrzeni życiowej dla Żydów i ich powrót do Izraela urósł do miana Brytyjskiej Racji Stanu. Po ogłoszeniu deklaracji Balfoura UK próbowała lawirować pomiędzy polityką na rzecz Żydów i Arabów rokrocznie faworyzując jednych albo drugich. Z jednej strony przygotowanie Palestyny do samodzielności wymagało wspierania budowy ojczyzny Arabów, a z drugiej zrobienia w niej miejsca dla Żydów, bez naruszania narodowych aspiracji żadnego z nich . Eskalacja faszyzmu w Europie spowodowała, że Żydzi masowo przyjeżdżali do Palestyny, wypierając Arabów ze środowiska, w którym wiedli swoje często proste życie. Dysponując wyższym poziomem organizacji wewnętrznej, przewagą wykształcenia, umiejętności zawodowych i kultury rolnej zdobywali dominującą pozycję w produkcji i usługach. Zdywersyfikowali uprawy rolne, organizowali przetwórstwo rolne oraz warsztaty wytwórcze. (Dla porównania rolnictwo arabskie było monokulturowe – zboża, cytrusy i oliwki, a przedmiotem obrotu było 25% plonów, gdyż większość pokrywała potrzeby producentów). W obliczu takiego rozwoju sytuacji narastające wystąpienia arabskie zmusiły kolejnego komisarza brytyjskiego na terytorium mandatu palestyńskiego do ograniczenia rocznych kwot imigracyjnych przyznawanych Żydom. To nie spodobało się organizacjom syjonistycznym, które zainicjowały kampanię obywatelskiego nieposłuszeństwa. . Wkrótce konflikt arabsko-izraelski doszedł do takiego stopnia zaawansowania, że Brytyjczykom władza zaczęła przelewać się przez palce. Dostrzegano również, że aby ją utrzymać należy skłonić dwie zwaśnione strony do wspólnych negocjacji i znalezienia rozwiązania kompromisowego. Kiedy nie udało się tego dokonać, rząd brytyjski zdecydował się utrzymywać dalszą kontrolę nad imigracją żydowską do Palestyny, aby nie pogłębiać narastającej wrogości Arabów do administracji mandatowej .Powstały wówczas dwa fronty syjonistyczne, pierwszy wspierający Wielką Brytanię w wojnie z Hitlerem, drugi w Palestynie naciskający na podtrzymywanie korzystnych interpretacji doktryny Balfoura. Sprawę Palestyny zaczęli więc wspierać przywódcy arabscy z innych krajów. Kluczowe znaczenie miało też utworzenie 22 marca 1945 r. Ligi Państw Arabskich, która podjęła się reprezentowania dążeń Arabów palestyńskich. Doprowadziło to do zdjęcia z ramion Królestwa Wielkiej Brytanii brzemienia bycia negocjatorem między tymi narodowościami. Udział Anglii w II wojnie światowej, wiązał się z udziałem w wojnie jej kolonii, przynajmniej pośrednio. W 1941 podpisano Kartę Atlantycką, która uznawała „prawo wszystkich narodów do wyboru formy własnego rządu”, co zaczęło się urzeczywistniać po zakończeniu II wojny. Chociaż Wielka Brytania wyszła zwycięsko z II wojny światowej, skutki konfliktu dogłębnie zmieniły zarówno jej imperium, jak i resztę świata. W wyniku wojny Wielka Brytania była faktycznie bankrutem, a w koloniach rosły w siłę ruchy antykolonialne. Sytuację zaogniała też rosnąca rywalizacja Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego w okresie zimnej wojny. Ostatecznie wobec ataków żydowskich organizacji paramilitarnych i zbyt wysokich kosztów obecności wojskowej, Wielka Brytania ogłosiła w 1947, że wycofa się z Palestyny. W 1948 i UK przekazała tą sprawę do rozwiązania Organizacji Narodów Zjednoczonych. W ONZ następnie przegłosowano plan podziału Palestyny na część żydowską i arabską. Interesy Wielkiej Brytanii okazały się być później zależne od przyzwolenia na działania ze strony Stanów Zjednoczonych, co końcowo przypieczętował Kryzys Sueski. Do dnia dzisiejszego jej wpływ jest bezpośrednio motywowany współpracą z USA, czego przykładem jest domniemana stacja podsłuchu łączności telefonicznej i internetowej utrzymywana na Bliskim Wschodzie. Przede wszystkim jednak kooperacja ta polega na wspólnym zwalczaniu terroryzmu, przez którego Anglia jako sojusznik U.S. także była ofiarą.
    
3. Federacja Rosyjska Omawiając stosunki międzynarodowe Rosji z Bliskim Wschodem i jej wpływy na tym obszarze należy zacząć od podziału ich na dwie części, za czasów istnienia Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i tych współczesnych prowadzonych przez dzisiejszą Federację Rosyjską. ZSRR początkowo rywalizowało o wpływy na Bliskim Wschodzie (np. w Afganistanie ) z Wielką Brytanią, a za czasów zimnej wojny ze Stanami Zjednoczonymi. Zanim doszło do rozpadu ZSRR, Rosja bezpośrednio graniczyła z Bliskim Wschodem, co powodowało, że stabilizacja tego regionu lub jej brak miał bezpośredni wpływ na jej bezpieczeństwo. Dodatkowo bogate zasoby surowców energetycznych mogłyby zwiększyć przychody do budżetu, zaś ich kontrolowanie dałoby jej przewagę nad innymi hegemonami. Bliski Wschód jest także ważnym strategicznie regionem ze względu na granice trzech kontynentów, do których dostęp ułatwia ewentualną ekspansję w Afryce, Azji. Rozwinięta infrastruktura zbrojeniowa ZSRR i dwutorowy rozwój jej gospodarki, sprawił iż potrzebowała ona rynku zbytu dla produkowanej u siebie broni i sprzętu wojskowego, który targane konfliktami wewnętrznymi i regionalnymi republiki bliskowschodnie chętnie kupowały. Do roku 1950 ZSRR wspierał Izrael w konflikcie arabsko-izraelskim poprzez dostarczanie jej broni za pośrednictwem Czechosłowacji, ale w momencie pojawienia się na horyzoncie USA zerwał stosunki dyplomatyczne z tym państwem. Zimna wojna i ostra rywalizacja bloków zachodniego oraz socjalistycznego, w dużym stopniu odpowiedzialna jest za destabilizację regionu. Taki rozwój sytuacji wskazuje na to jak duży konflikt interesów zachodził między tymi dwoma mocarstwami. Innymi słowy to co działało na niekorzyść jednego, leżało w bezpośrednich zamiarach drugiego. Dlatego też Rosja zaczęła wspierać państwa arabskie w wojnie przeciwko Izraelowi, którego głównym sojusznikiem były i są Stany Zjednoczone. Dowodem na to jest współpraca z Organizacją Wyzwolenia Palestyny, która nie Głównymi partnerami ZSRR w okresie zimnej wojny były Egipt, Syria, Irak i Jemen. W Syrii znajduje się dziś także ostatni przyczółek Federacji Rosyjskiej w tym regionie. Baza w Tartus została założona w 1971 roku, by wspierać działania radzieckiej floty na Morzu Śródziemnym w szczytowej fazie Zimnej Wojny (…)Z oświadczeń rosyjskich władz wynika, że baza ma być rosyjskim przyczółkiem w basenie Morza Śródziemnego. (…)Zdaniem ekspertów, strategiczne położenie bazy to dowód na dalsze imperialne ambicje Rosji, a także przykrywka dla rosyjskiej siatki szpiegowskiej działającej na całym Bliskim Wschodzie.
   Także na łamach Rady Bezpieczeństwa ONZ, Rosja jako jeden z jej członków wykazała swą lojalność wobec Damaszku, w czasie trwania Arabskiej Wiosny poprzez zgłoszenie weta dotyczącego rezolucji, grożącej Syrii sankcjami za tłumienie opozycji . W obliczu nowych wyzwań takich jak rozszerzający się radykalizm Państwa Islamskiego, może dojść do sytuacji w której: Chcąc tworzyć podstawy do skutecznej współpracy międzynarodowych podmiotów, trzeba będzie odłożyć na bok wszystkie istniejące sprzeczności między Zachodem i Rosją oraz między Zachodem i Iranem. Rosja może być niezastąpionym partnerem w prowadzeniu operacji antyterrorystycznych na terenie Syrii. Dotychczas ZSRR, a dziś Federacja Rosyjska rywalizowała z OPEC (Organisation of the Petroleum Exporting Countries). Rosja jest po Arabii Saudyjskiej największym światowym producentem i eksporterem ropy naftowej. W 2005 r. produkcja ropy przez ten kraj wyniosła 12,1 proc. produkcji światowej. Nie jest to jednak produkcja wystarczająca do zdominowania rynku światowego. Wielkość i niezależność rosyjskiej produkcji ropy ma duże znaczenie, jeśli chodzi o koordynację działań, ale przeszkody polityczne nie pozwalają od wielu lat na wypracowanie zasad współpracy między producentami. Przemysł naftowy Rosji jest sprywatyzowany i rozdrobniony, a co za tym idzie jest trudny do kontrolowania przez państwo. Nie należy także zapominać, że OPEC jest koalicją stosunkowo małych krajów, które samodzielnie nie byłyby w stanie kształtować polityki cenowej, natomiast Rosja zarówno poprzez swoją pozycję polityczną, jak i uwarunkowania geograficzne i strukturalne może sama wpływać na swoich odbiorców.
4. Stany Zjednoczone Ameryki USA jako policjant światowego porządku na arenie międzynarodowej, ale przede wszystkim strona uczestnicząca w wojnie ze światowym terroryzmem podejmuje wiele działań na Bliskim Wschodzie związanych właśnie z tym aspektem, a także działaniami prewencyjnymi. Świadczą o tym np. BMENA (Broader Middle East North Africa Initiative Partnership), czy MEPI (Middle East Partnership Initiative). Broader Middle East and North Africa jest programem współpracy wzajemnej, który ruszył w 2004r., pomiędzy rządami i społeczeństwami reprezentowanymi przez G8 oraz krajami i terytoriami objętymi BMENA. Do głównych celów partnerstwa zalicza się: stworzenie silnej i długoterminowej strategii dla budowania instytucji edukacyjnych, które zapewnią możliwości rozwoju krytycznego i kreatywnego myślenia; promowanie praw własności, odpowiedzialności i przejrzystości, a także egzekwowanie praw i przepisów chroniących obywateli, zwalczania korupcji oraz umożliwiających rozwój przedsiębiorstw prywatnych . Ważną kwestią nie tylko dla bezpieczeństwa USA, ale także całego świata są próby powstrzymania ewentualnego rozprzestrzeniania broni masowego rażenia. Broń masowego rażenia, spędza sen z powiek rządców całego świata, dlatego też często sianie paniki z nią związanej leży w interesie wielkich mocarstw takich jak USA, gdyż strachem można kupić poparcie sojuszników i usprawiedliwić swoje poczynania np. w Iraku. Do II wojny w Zatoce Perskiej doszło w 2003 między koalicją sił międzynarodowych (głównie USA i Wielkiej Brytanii) a armią Iraku. Bezpośrednimi przyczynami wojny było domniemane posiadanie BMR przez Saddama Husseina i konieczność jej zniszczenia, a także zakończenie sankcji ekonomicznych nałożonych na Irak po I wojnie w Zatoce oraz dostarczenie do tego kraju pomocy humanitarnej. Po drugie pomoc w ustanowieniu demokracji w Iraku poprzez zlikwidowanie totalitarnego reżimu Saddama Husajna, pod panowaniem którego kwitł terroryzm niepokojący cały świat.23 Szybko jednak wyszły na jaw prawdziwe cele tej wojny do jakich dziś zalicza się: przejęcie kontroli nad irackimi rezerwami ropy naftowej i gazu ziemnego, jednocześnie udowodnienie, że USA sprawuje pełną kontrolę militarną nad największymi zasobami paliw na świecie; utrzymanie i powiększenie dopływu państwowych środków finansowych do sektora militarno-zbrojeniowego. Duże znaczenie lobby żydowskiego dla podejmowania decyzji przez Kongres Stanów Zjednoczonych także jest ważnym aspektem, jeśli chodzi o prowadzenie polityki i pilnowanie izraelskich (i amerykańskich) interesów na Bliskim Wschodzie. Kiedy wybory prezydenckie wygrał B. Obama w 2009r., „wielu obserwatorów poddawało w wątpliwość kontynuację specjalnych relacji Stanów Zjednoczonych z Izraelem, zwłaszcza po mocno proizraelskiej polityce gabinetu G. W. Busha” . USA od wielu lat usiłuje zbliżyć do siebie obie zwaśnione strony: palestyńską i izraelską. Już za czasów administracji G. Busha powstał program, mający na celu utworzenie niepodległej Palestyny obok Izraela. Plan ten jednak wymagał uprzedniej demokratyzacji przywództwa palestyńskiego, zmierzającego faktycznie do odsunięcia od władzy Arafata, uważanego za niezdolnego do zażegnania przemocy i zawarcia pokoju. Strony konfliktu nie zdołały jednak wywiązać się nawet z postanowień początkowych tego planu, więc program ten upadł.
   Do napięć między USA i Izraelem w związku z procesem pokojowym dochodziło na przestrzeni lat kilkakrotnie, co stawia pod dużym znakiem zapytania skuteczność USA w tym regionie i ich niejednoznaczne cele. Proces pokojowy prowadzony przez Stany posuwa się drobnymi krokami, Irakowi po interwencji daleko jeszcze do państwa demokratycznego, a najbardziej dotkliwe skutki tej wojny największą krzywdę wyrządziły ludności cywilnej, której nie do końca potrzebna jest zachodnia demokracja. Dotychczas U.S. nie podejmuje żadnych zdecydowanych działań związanych z Państwem Islamskim, którego „ustrój” jest zagrożeniem nie tylko regionalnym, ale także globalnym. Także głębokość sojuszu z Izraelem powoduje wrogość państw arabskich w stosunku do Amerykanów i ich sojuszników, co nie sprzyja procesowi współpracy i prowadzeniu polityki pokoju.
5. Chińska Republika Ludowa CHRL dzięki swojemu dużemu potencjałowi demograficznemu i wykorzystaniu taniej siły roboczej przez 50 lat po II wojnie światowej wyrosła na pierwszą potęgę ekonomiczną świata, wyprzedzając Stany Zjednoczone. Niewyobrażalne ilości energii są potrzebne do wytworzenia takiej siły napędowej, która będzie w stanie zasilać tak potężny organizm, utrzymujący swój wzrost gospodarczy na poziomie około 10 procent PKB rocznie. Tym samym stosunki CHRL z państwami Bliskiego Wschodu, stały się kluczowe dla rozwoju chińskiej gospodarki i wyznaczyły nowe priorytety polityki zagranicznej . Chociaż z zachodnio-liberalnego punktu widzenia chińskie powiązania z państwami nieprzestrzegającymi prawa międzynarodowego i łamiącymi niejednokrotnie prawa człowieka, Angolą, Iranem, czy Sudanem, są nieodpowiednie, Państwo Środka nie może pozwolić sobie na bycie wybrednym w stosunku do krajów posiadających zasoby surowców energetycznych, które są mu niezbędne do osiągnięcia swoich celów strategicznych, do których m.in. należy zapewnienie sobie dostawców gazu i ropy naftowej. Do przykładów takiej dbałości o interesy należy zaliczyć Arabskie Forum Współpracy (utworzone w 2004r. jako forma współpracy między Państwami Ligi Arabskiej z Chinami w kwestiach politycznych, kulturowych, edukacyjnych i gospodarczych) i Umowę Ramową między Chinami i Radą Współpracy Państw Zatoki (mającej na celu pogłębianie współpracy na płaszczyźnie technologicznej, inwestycyjnej, handlowej i gospodarczej). 27 Strefa interesów Chińskich na Bliskim Wschodzie bezpośrednio ściera się ze sferą, w której dominują Amerykanie, tj. kontrolowaniu szlaków morskich, przez które transportowane są te surowce. Państwo Środka, starające się o miano mocarstwa globalnego, już zwiększyło swoją obecność na wodach Morza Południowochińskiego i Oceanu Indyjskiego , aby ewentualnie w razie wątpliwości, zaznaczyć że będzie strzegło szeroko pojętego bezpieczeństwa swoich interesów narodowych. Również koncepcja Nowego Szlaku Jedwabnego, przedstawiona przez Xi Jinpinga w 2013r., na który składają się trasy lądowa i morska, ma ułatwić, a przede wszystkim zalegalizować wzrost chińskich wpływów w krajach tranzytowych na drodze do Europy Zachodniej, tj. na Bliskim Wschodzie (kraje arabskie, Izrael, Turcja), w Rogu Afryki (Kenia) oraz Europie Środkowej (Bałkany, kraje Grupy Wyszehradzkiej). Pomysł ten, jest nie tylko sposobem na finansowanie rozwoju centralnych i zachodnich prowincji Chin, ale także narzędziem polityki zagranicznej, promującej Chiny jako łagodne mocarstwo, któremu nie zależy tylko na własnej wygranej, ale też na tym, aby poprzez tą inicjatywę wszystkie zaangażowane w nią państwa odnosiły wymierne zyski29. Jeśli byłaby to prawda, a nie propaganda, można byłoby określić CHRL mianem mocarstwa, które nie szerzy swojej hegemonii na obszarze Bliskiego Wschodu kosztem swych dzierżawionego regionu.
6. Unia Europejska Jako stowarzyszenie 28 państw niewątpliwym mocarstwem w skali globalnej jest Unia Europejska. Mimo trudności w wypracowaniu jednolitego stanowiska wobec Bliskiego Wschodu, Unia formalnie pełni rolę stabilizatora, dysponującego ogromnym potencjałem ekonomicznym i wielkim kapitałem politycznym. Głosi pokojowe i demokratyczne zasady współżycia międzynarodowego, jest swoistym pomostem między różnymi narodami i kulturami . Wspólnota Europejska, jest forum, dzięki któremu interesy państw, które w pojedynkę są zbyt słabe, aby wywierać wpływ na otoczenie międzynarodowe, są reprezentowane na szerszą skalę. W tym przekonaniu utwierdzają konwenanse otaczające powstanie Unii dla Śródziemnomorza i planu Desertec. Unia dla regionu Śródziemnomorza, powstała na bazie pomysłu zaprezentowanego przez ówczesnego prezydenta Francji Nicolasa Sarkozego, jako projekt w ramach procesu barcelońskiego. Celami tej swego rodzaju organizacji są m.in. stworzenie obszaru pokoju, stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu gospodarczego, przestrzeganie zasad demokracji, praw człowieka i podstawowych wolności oraz promowanie zrozumienia między kulturami i cywilizacjami w regionie Morza Śródziemnego . Trzeba pamiętać, że mimo tych pięknych i nieco górnolotnych zapisów statutowych, obiektywnie rzecz ujmując, Unia dla Śródziemnomorza powstała także w celu realizacji interesów ekonomicznych m.in. Francji, czy Niemiec. Potwierdzeniem tej tezy był np. sprzeciw Republiki Federalnych Niemiec, która początkowo blokowała ten projekt, argumentując, że jest to dodatkowe obciążenie dla unijnego budżetu, a także tym, iż jedynie Francja skorzysta na przedsięwzięciu, poszerzając tereny swoich wpływów. Hiszpania i Turcja również nie były nastawione przychylnie do tego pomysłu. Turcja obawiała się, iż członkostwo w Unii dla Śródziemnomorza może zablokować jej szanse na wstąpienie do UE. Natomiast państwa arabskie podnosiły kwestię członkostwa Izraela w nowej organizacji.32 Jako jedyne państwo śródziemnomorskie do Unii na rzecz Regionu Morza Śródziemnego nie przystąpiła Libia. Przywódca Libii Muammar Kadafi uznał go za nowy europejski “projekt kolonialny” . Jakkolwiek niepoważnie to brzmiało, warto zauważyć, że w ramach procesu barcelońskiego powstał też Desertec zakładający współpracę kilkudziesięciu państw regionu Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej, Unii Europejskiej oraz partnerów prywatnych, od koncernów energetycznych, przez instytucje finansowe, po producentów poszczególnych elementów infrastruktury. Za pomysłem stworzenia systemu wykorzystywania promieni słonecznych, biomasy i wiatru do wytwarzania energii stoją głównie Niemcy, zarówno rząd, jak i centra biznesowe (Deutsche Bank, E.ON, RWE, Siemens i inni). Co za tym idzie, dzierżawę terytoriów bliskowschodnich zamierzałaby przejąć Europa, która w poszukiwaniu alternatyw dla ropy naftowej i gazu, dosłownie przekopie nawet pustynię ziarnko po ziarnku. Znaczenie Bliskiego Wschodu dla Unii Europejskiej jest niebagatelne. UE graniczy bezpośrednio z państwami akwenu Morza Śródziemnego, w których sytuacja polityczna i społeczna była od zawsze bardzo niestabilna, a Arabska Wiosna tylko ten stan zaostrzyła. W interesie krajów zrzeszonych przez UE jest utrzymanie pokoju na tym obszarze, gdyż ma on duży wpływ na bezpieczeństwo jej granic. Rzesze imigrantów z Afryki, przemierzające morze, aby wydostać się ze swoich państw objętych gorączką rewolucyjną i szukające schronienia na kontynencie europejskim są obecnie największym wyzwaniem dla unijnych władz. Z jednej strony należałoby im nadać status uchodźców i zapewnić zaplecze socjalne, z drugiej strony istnieją przeszkody nie tylko prawne w ich przyjęciu (do aktów uchodźctwa dochodzi bez poszanowania prawa), ale również problem z asymilacją tak dużej grupy nielegalnych imigrantów, których Europa przyjmie.
7. Zakończenie Bliski Wschód, leżąc na styku Azji, Afryki i Europy jest kolebką cywilizacji starożytnych oraz trzech wielkich religii Abrahamowych: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Żyzny Półksiężyc jest ziemią, której pozazdrości miejscowej ludności cały świat . Jego żyzność polega już nie na życiodajnym rzecznym mule, ale na złożach naturalnych, które napędzają dziś gospodarki wszystkich państw wzdłuż globu, w związku z czym stał się strefą interesu wielkich mocarstw, które starają się narzucać trendy w polityce i gospodarce. W dobie globalizacji to od najsilniejszych zależy kierunek biegu przyszłych wydarzeń. Zastanawiające jest dlaczego obszar o tak dużym potencjale jest tak bardzo zacofany w stosunku do reszty świata. Czy jest to wynikiem istnienia odmiennej od zachodniej cywilizacji, czy może bezpośrednim skutkiem ciemiężenia tego obszaru przez europejskich, azjatyckich i amerykańskich dzierżawców, którzy opętani wizją dominacji podsycali ogień naturalnie występujący na granicy kontynentów. Społeczeństwa państw rogu Afryki, czy obszaru dawnej Mezopotamii, wydają się być zastałe w stosunku do rewolucji obyczajowej jaka rozegrała się na zachodzie. Ewidentnie widoczne jest, że w wyniku zmian obyczajów dokonywał się stopniowy rozwój cywilizacji położonych po przeciwnej stronie Morza Śródziemnego, nasuwa się zatem pytanie do czego taki rozwój prowadzi? Do kultury śmierci, pornografii i moralnego zepsucia, ale też światłości i poszanowania praw człowieka, który jest stawiany na piedestale. Czy zostawione sobie i własnym dążeniom kraje Lewantu, bez ingerencji zewnętrznych zaszłyby dalej niż europejskie, a może zostały by dzikie i piękne stojąc w opozycji do nadmiernej industrializacji i wyzwolenia, będącego sprzecznym z ideałami moralnymi i wartościami ponadczasowymi w stosunku do podstawowej jednostki jaką jest rodzina. Bliski i Środkowy Wschód jest poprostu miejscem, w którym znaczenie pojęcia geopolityka, zmienia barwę z zielonej na czerwoną. O ile np. dla Polski geopolityka jest rzeczą ważną, o tyle dla np. Izraela nadrzędną.

Ostatecznie, kończąc ten wywód uważam, że można określić Lewant personifikacją geopolityki we współczesnej mitologii stosunków międzynarodowych. Marta Majczak-Skonecka.  

Bibliografia

1. 2013 G8 Broader Middle East and North Africa (BMENA) Initiative: Civil Society Workshops –(http://www.chathamhouse.org/publications/papers/view/197269#sthash.aZhcLkVb.dpuf)
2. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Marcin Tatarzyński, Głód energii w Chinach a stosunki z państwami Bliskiego Wschodu
3. D.Milczarek, “Rola międzynarodowa UE jako „mocarstwa niewojskowego”, Studia Europejskie, 2003 http://www.ce.uw.edu.pl/pliki/pw/1-2003_Milczarek.pdf
4. Główny Urząd Geodezji I Kartografii, Nazewnictwo Geograficzne Świata, Zeszyt 2: Bliski Wschód, Warszawa 2004, str 9
5. http://en.wikipedia.org/wiki/Greater_Middle_East,
6. http://piotr.wolejko.salon24.pl/121942,pustynne-marzenia
7. http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Arodkowy_Wsch%C3%B3d
8. http://pl.wikipedia.org/wiki/Barwa_zielona
9. http://pl.wikipedia.org/wiki/II_wojna_w_Zatoce_Perskiej
10. http://pl.wikipedia.org/wiki/Imperium_brytyjskie
11. http://pl.wikipedia.org/wiki/Unia_na_rzecz_Regionu_Morza_Śródziemnego
12. http://sjp.pl/mocarstwo
13. http://stosunki.pl/?q=content/bilateralne-stosunki-usa-z-izraelem-%E2%80%93-strategiczne-partnerstwo: data dostępu: 02.05.2015 (10.05.2015 page has been hacked by Emirates and deleted by administrator few minutes later)
14. http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,USA,stosunki_dwustronne,Izrael
15. Iwona Komosa, Unia dla Śródziemnomorza, UniaEuropejska.org - Niezależny portal informacyjny o UE i Europie, 2012, http://uniaeuropejska.org/unia-dla-srodziemnomorza/
16. Krzysztof Kubiak: Pierwsza wojna bliskowschodnia 1947-1949 Studium polityczno-wojskowe, Wrocław, 2006
17. Marcin Kaczmarski, Nowy Jedwabny Szlak: uniwersalne narzędzie chińskiej polityki, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, 2015 http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2015-02-10/nowy-jedwabny-szlak-uniwersalne-narzedzie-chinskiej-polityki
18. Marcin Tatarzyński: OPEC a Niezależni Producenci Ropy Naftowej, Bezpieczeństwo Narodowe, s.194-205
19. Marek Połoński, Rosja traci wpływy na Bliskim Wschodzie, Portal Spraw Zagranicznych, 2014 http://www.psz.pl/124-polityka/marek-polonski-rosja-traci-wplywy-na-bliskim-wschodzie
20. Newsweek, Brytyjczycy podsłuchują na Bliskim Wschodzie, jw/PAP, 2013 http://swiat.newsweek.pl/brytyjczycy-podsluchuja-na-bliskim-wschodzie,107797,1,1.html
21. Onet.Wiadomości, Tajemnica ostatniej bazy ZSRR. To “przykrywka”, 2012 http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/tajemnica-ostatniej-bazy-zsrr-to-przykrywka/z753p
22. Sławomir Wełniński, Zawiłości ekonomii i polityki, czyli spór na Morzu Południowochińskim, Stosunki Międzynarodowe, 2013, http://stosunki.pl/?q=content/zawi%C5%82o%C5%9Bci-ekonomii-i-polityki-czyli-sp%C3%B3r-na-morzu-po%C5%82udniowochi%C5%84skim
23. Tomasz Gajewski, Wojna i pokój. Bliski Wschód w latach 1967-1981, Konflikty.pl, 2008 http://www.konflikty.pl/historia/czasy-najnowsze/wojna-i-pokoj-bliski-wschod-w-latach-1967-1981/
24. Wiesław Dobrzycki, Historia Stosunków Międzynarodowych W Czasach Nowożytnych 1815-1945, s.531- 536
25. Wprost, Ranking państw, http://www.wprost.pl/rankingpanstw/
26. Zbigniew Lach: Geopolityczne aspekty kształtowania przestrzeni bezpieczeństwa państwa: Tabela 1, http://geopolityka.net/geopolityczne-aspekty-ksztaltowania-przestrzeni-bezpieczenstwa-panstwa/

• data dostępu do źródeł internetowych to: 1-10.05.2015