1. Pojęcie rynku i biznesu elektronicznego

Rynek jest od dawna przedmiotem żywego oraz rozległego zainteresowania nauk ekonomicznych. Jednak, jak dotychczas nie wykształciła się jedna, powszechnie akceptowana definicja rynku. W znanych dotychczas definicjach rynku jest on określany jako :

• forma więzi między uczestnikami życia gospodarczego,
• forma komunikowania się sprzedawców z nabywcami oraz zawierania transakcji kupna – sprzedaży,
• miejsce dokonywania aktów kupna – sprzedaży,
• zgrupowanie sprzedawców i nabywców. Rynek może być określony jako ogół stosunków zachodzących między podmiotami uczestniczącymi w procesach wymiany. Tymi podmiotami są sprzedawcy i nabywcy, którzy reprezentują oraz kształtują podaż i popyt, a także wzajemne relacje między nimi. Z definicji rynku wynika, że podstawowym warunkiem jego istnienia i funkcjonowania jest występowanie sprzedawców i nabywców. Sprzedawcy i nabywcy są takimi podmiotami sfery wymiany, które zamierzają dokonać sprzedaży lub zakupu, a więc wymienić produkty lub usługi na pieniądze, pieniądze na produkty lub usługi, pracę na pieniądze, pieniądze na pracę. Sprzedawcy, mający do zaoferowania przedmioty wymiany (produkty, usługi, pracę), reprezentują podaż, a nabywcy, wyrażający zainteresowanie ich zakupem, popyt. Reprezentując podaż i popyt, uczestniczą oni w procesie kształtowania tych kategorii oraz zachodzących między nimi zależności. Rynek jest odzwierciedleniem stosunków, które nie mają jednorodnego charakteru. Rynek tworzą bowiem stosunki :
• zachodzące między sprzedawcami a nabywcami,
• zachodzące między sprzedawcami oraz między nabywcami. Stosunki zachodzące między sprzedawcami a nabywcami są stosunkami wymiany. Stosunki zachodzące między działającymi obok siebie sprzedawcami oraz między działającymi obok siebie nabywcami mogą być określone mianem stosunków równoległych. Rynek więc tworzą stosunki wymiany między sprzedawcami a nabywcami oraz stosunki równoległe między sprzedawcami i między nabywcami. Bezpośrednim następstwem stosunków między sprzedawcami lub między nabywcami nie mogą być akty kupna-sprzedaży. Jednak również stosunki równoległe, towarzyszące stosunkom wymiany, są podporządkowane kształtowaniu tych aktów. Konfrontacja zamiarów sprzedawcy w dziedzinie sprzedaży z zamiarami innych sprzedawców tworzy podstawę do podejmowania przez niego działań, których zadaniem jest pozyskiwanie nabywców oraz nakłanianie ich do zakupu produktu lub usługi. Podobne działania zmierzające do pozyskania sprzedawcy oraz zwiększenia stopnia jego skłonności do sprzedaży produktu lub usługi mogą być zrodzone pod wpływem konfrontacji zamiarów danego nabywcy dotyczących zakupu z zamiarami innych nabywców. W ten sposób stosunki równoległe zachodzące między sprzedawcami lub między nabywcami wpływają na stosunki wymiany zachodzące między sprzedawcami a nabywcami. Rynek powstaje i rozwija się w następstwie społecznego podziału pracy oraz jego pogłębiania się w procesach gospodarowania. Społeczny podział pracy powoduje, że podmioty życia gospodarczego nie mogą zaspokajać swoich potrzeb wytworami tylko własnej pracy, lecz muszą korzystać z wytworów pracy innych podmiotów. Dążenie podmiotów życia gospodarczego do korzystania z wytworów pracy innych podmiotów wymaga nawiązania między nimi stosunków tworzących rynek.

Aspekt podmiotowy rynku nawiązuje do istnienia i funkcjonowania podmiotów rynku oraz stosunków, które między nimi zachodzą. Podmioty procesów gospodarowania stają się podmiotami rynku, jeżeli reprezentują podaż lub/i popyt, a więc gdy występują w roli sprzedawców lub/i nabywców. Działania podmiotów rynku oraz stosunki między nimi są oparte na istnieniu rozbieżnych interesów. Mogą się one ujawniać zarówno w sferze stosunków wymiany między sprzedawcami a nabywcami, jak i w sferze stosunków równoległych, a więc między działającymi na rynku sprzedawcami lub nabywcami. Podstawowymi podmiotami rynku są przede wszystkim :

• gospodarstwa domowe (konsumenci),
• przedsiębiorstwa produkcyjne (przemysłowe przedsiębiorstwa produkcyjne, gospodarstwa rolne),
• przedsiębiorstwa usługowe (handlowe, transportowe, ubezpieczeniowe),
• banki,
• państwo. Z formalnego punktu widzenia wszystkie podmioty rynku są równorzędne . Stosunki między nimi nie są oparte na zasadzie podległości lub nadrzędności jednych podmiotów nad innymi, lecz na zasadzie formalnej równorzędności. Formalna równorzędność podmiotów rynku umożliwia wzajemne oddziaływanie na siebie sprzedawców i nabywców, które jest podporządkowane zaspokajaniu ich rozbieżnych aspiracji. Struktura procesu tego wzajemnego oddziaływania zależy przede wszystkim od siły przetargowej sprzedawców i nabywców. Stosunki między podmiotami uczestniczącymi w procesach wymiany, obok aspektu podmiotowego, mają również aspekt przedmiotowy. Aspekt ten dotyczy ogółu elementów rynku i całokształtu zależności między nimi; ogółu przedmiotów wymiany, które towarzyszą tym elementom. Elementami rynku są :
• podaż wyrażająca ujawnione przez sprzedawców zamiary sprzedaży,
• popyt wyrażający ujawniane przez nabywców zamiary zakupu,
• ceny. Żaden z wymienionych elementów rozpatrywany indywidualnie nie może być utożsamiany z rynkiem. Dopiero jako całość wypełniają one przedmiotową treść stosunków między sprzedawcami a nabywcami. Aspiracje sprzedawców i nabywców dotyczące sprzedaży i zakupu stają się podażą i popytem przy danych cenach. Podaż, popyt i cena są dynamicznymi elementami rynku, a zatem podlegają nieustannym zmianom. Poszczególne elementu rynku nie zmieniają się w sposób samoistny, lecz pod wpływem decyzji i działań podmiotów rynku. Decyzje dotyczące zmian podaży, popytu i cen są podejmowane w różnych warunkach, w których funkcjonują sprzedawcy i nabywcy. Warunki te różnią się przede wszystkim tym, że decydują one o zróżnicowanym stopniu przymusu lub swobody podejmowania decyzji przez podmioty rynku .

Rynek jako ogół stosunków między podmiotami uczestniczącymi w procesach wymiany ma niejednorodny charakter, wynikający ze specyfiki przedmiotów wymiany, specyfiki podmiotów występujących w roli sprzedawców i nabywców oraz specyfiki innych okoliczności towarzyszących tym stosunkom. Uwzględniając tę specyfikę, można wyodrębnić różne rodzaje rynku. Podstawowymi kryteriami ich wyodrębniania są :

• kryterium przedmiotu wymiany,
• kryterium podmiotów rynku,
• kryterium przestrzenne.

Rynek w ujęciu przedmiotowym wyraża ogół stosunków związanych z danym przedmiotem wymiany. Uwzględniając kryterium przedmiotowe, można wyróżniać przede wszystkim rynki:

• produktów,
• usług,
• pracy,
• pieniądza.

Rynek w ujęciu podmiotowym wyraża ogół stosunków między wyodrębnioną grupą podmiotów, występujących w roli sprzedawców i nabywców. Kryterium podmiotowe nawiązuje zarówno do rodzaju podmiotów, jak i do liczby po stronie podaży i popytu. Uwzględniając rodzaj podmiotów, rynek mogą tworzyć stosunki między :

• przemysłowymi przedsiębiorstwami produkcyjnymi jako sprzedawcami i nabywcami,
• przedsiębiorstwami produkcyjnymi jako sprzedawcami (nabywcami) a przedsiębiorstwami usługowymi jako nabywcami (sprzedawcami),
• przedsiębiorstwami usługowymi jako sprzedawcami oraz gospodarstwami domowymi jako nabywcami,
• bankami jako podmiotami oferującymi pieniądz a przedsiębiorstwami i gospodarstwami domowymi zgłaszającymi popyt na pieniądz,
• gospodarstwami domowymi oferującymi pracę a państwem, przedsiębiorstwami oraz bankami zgłaszającymi popyt na pracę.

Trzecim kryterium wyróżniania różnych rodzajów rynku może być kryterium przestrzenne. Nawiązuje ono wprawdzie bezpośrednio do podmiotów rynku, lecz akcentuje przede wszystkim ich przestrzenne usytuowanie. Na podstawie kryterium przestrzennego można wyodrębnić przede wszystkim rynki: lokalne, regionalne, krajowe, kontynentalne, międzynarodowe, światowy.

Jednym z rodzajów rynku jest rynek elektroniczny. W Polsce rynek ten nie jest tak rozwinięty niż w innych krajach Europy zachodniej czy w Stanach Zjednoczonych; lecz ma on bardzo szeroką perspektywę rozwoju, gdzie liczy się czas oraz minimalizuje koszty.

Biznes elektroniczny to określenie bardzo szerokie i ogólne. Ponadto ciągłe zmiany i nowe sposoby ujęcia poszczególnych zagadnień powodują duże rozbieżności w definiowaniu nawet podstawowych pojęć z zakresu biznesu elektronicznego.

Z pojęciem biznesu elektronicznego (e-business) łączą się zarówno bardziej ogólne zagadnienia: elektronicznego handlu (e-commerce), elektronicznego przedsiębiorstwa (e-enterprise), elektronicznej gospodarki (e-economy), a nawet elektronicznego społeczeństwa (e-society), czy elektronicznego rządu (e-government), jak również bardziej szczegółowe, takie jak: e-banking czy e-learning. Analizę należy rozpocząć od określenia terminu e – biznes:

• e-biznes (ang. e-business) - organizacja zasadniczych procesów związanych z działalnością przedsiębiorstwa z wykorzystaniem Internetu, m.in. zawieranie kontraktów, kontakty z kontrahentami, reklama; także ogół działalności prowadzonej w związku z rozwojem i zastosowaniem Internetu .
• e-biznes - Internetowy model prowadzenia biznesu wymagający elektronicznego wspomagania działalności przedsiębiorstw, a polegający na bezpośredniej wymianie informacji między producentami, dystrybutorami, pośrednikami oraz odbiorcami produktów i usług rynkowych. Środkami do wspomagania procesów e-biznesu są: internetowa giełda, portale informacyjne, interaktywne strony webowe (on-line) oraz wirtualne supermarkety, optymalizujące zawieranie kontraktów i upraszczanie sprzedaży .

Jedną z najważniejszych barier rozwoju handlu elektronicznego w Polsce jest jakość usług telekomunikacyjnych. Chociaż w tej dziedzinie zachodzą ostatnio zmiany, takie jak choćby częściowa liberalizacja rynku usług telekomunikacyjnych, to jednak koszt dostępu do Internetu w relacji do średnich dochodów jest w Polsce bardzo wysoki