Na wstępie chciałabym podkreślić, że —cywilna organizacja ochrony i obrony narodowej w czasie pokoju zapewnia bezpieczeństwo obywatelom w ich codziennym życiu, zaś przy wsparciu wojskowym – w sytuacjach szczególnych zagrożeń i potrzeb. W sytuacjach kryzysowych i w okresie wojny cywilna organizacja ochrony i obrony narodowej wspólnie z wojskiem zapewnia ochronę i obronę ludności oraz wspiera działania sił zbrojnych. —Ochrona ludności jest szerokim terminem, obejmujący zarówno działania administracji publicznej, jak i działania indywidualne, zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa życia i zdrowia osób oraz ich mienia, a także utrzymania sprzyjających warunków środowiskowych do ich przeżycia, pomocy socjalnej i psychologicznej poszkodowanym, osłony prawnej oraz ich przygotowania edukacyjnego i sprawnościowego do radzenia sobie w czasie katastrof, klęsk żywiołowych i konfliktów zbrojnych oraz bezpośrednio po nich. Powszechnie można stwierdzić, że ochrona ludności znajduje się całkowicie w zakresie obowiązków obrony cywilnej, jednak zakres jej działalności wykracza znacznie dalej, więc nie możemy tych określeń ze sobą utożsamiać. Do zadań tego systemu z pewnością trzeba zaliczyć: planowanie i prace organizacyjne, ostrzeganie i alarmowanie, ratownictwo ludzi, zwierząt oraz dóbr, ewakuację, opiekę medyczną i religijną, walkę z pożarami, powodziami i innymi zagrożeniami, przywracanie i utrzymywanie porządku w strefach klęsk, katastrof i awarii, zapewnienie schronienia i zaopatrzenia dla poszkodowanych, doraźne przywracanie działania służb użyteczności publicznej, odkażanie, likwidację skażeń i zakażeń, organizowanie ukryć, schronów oraz doraźne grzebanie zmarłych. Ponadto należy także wspomnieć o zakresie działań ochrony ludności. Jest to zapewnienie stosowania prawa państwowego i międzynarodowego w dziedzinach związanych z ochroną praw człowieka i życia ludzkiego, mienia i dóbr kultury oraz środowiska jego bytowania, zapewnienie odpowiedniego poziomu gotowości sił i środków ochrony ludności, reagowanie na zdarzenia dnia codziennego o charakterze nagłym, stanowiące zagrożenie o małym stopniu intensywności i usuwania ich skutków, zapobieganie sytuacjom o charakterze kryzysowym i przygotowywanie się do ich rozwiązywania, poprzez stworzenie społecznie akceptowanych warunków funkcjonowania ludności w czasie kryzysu, wspieranie operacji pokojowych sił zbrojnych w czasie pokoju, a także wspieranie międzynarodowych akcji humanitarnych. W mojej pracy pragnę też zwrócić uwagę na trzy stany, które są realizowane podczas ochrony ludności. Pierwszy z nich jest to stan permanentnego działania i doraźnego reagowania, który ma na celu podejmowanie codziennych rutynowych czynności, ukierunkowanych na ratowanie osób, mienia i środowiska oraz likwidowanie bezpośrednich skutków zaistniałych zdarzeń o charakterze nagłym i przemożnym, a także zapobieganie i przeciwdziałanie możliwym zagrożeniom. Następny z nich jest to stan krzyżowy. Polega on na reagowaniu w sytuacji powstania zagrożenia prowadzącego do stanu kryzysowego oraz w czasie trwającego kryzysu. Ostatnim ze stanów realizowanych podczas ochrony ludności jest ochrona ludności w czasie wojny. Jest ona zgodna z regułami prawa międzynarodowego. Następnym aspektem ma który należy zwrócić uwagę są zasady, które należy przestrzegać podczas realizacji przedsięwzięć ochrony ludności. Jest to: Prymat układu terytorialnego, jednoosobowe kierownictwo i odpowiedzialność za utrzymanie gotowości na rzecz ochrony ludzi, adekwatność charakteru oraz rozmiaru zagrożenia i szczebla administracji publicznej do reagowania na to zagrożenie, powszechność systemu ochrony ludności oraz kierowanie i ponoszenie odpowiedzialności przez jednoosobowe organy sprawujące władzę administracji ogólnej. Postaram się teraz pokrótce wyjaśnić na czym polega następująca zasada. —Prymat układu terytorialnego mówi, iż fundamentem całego modelu ochrony ludności jest horyzontalny system organów, ukształtowany na bazie trójstopniowego podziału kraju, w którym układ branżowy pełni jedynie funkcję pomocniczą. Jednoosobowe kierownictwo i odpowiedzialność za utrzymanie gotowości na rzecz ochrony ludzi oznacza rezygnację z ciał kolegialnych, na których spoczywało podejmowanie decyzji w czasie stanu kryzysowego. Nie oznacza to jednak rezygnacji z zespołów o charakterze opiniodawczo-doradczym, których zadaniem jest wspomaganie decydenta w podejmowaniu decyzji. —Adekwatność charakteru oraz rozmiaru zagrożenia i szczebla administracji publicznej do reagowania na to zagrożenie mówi, iż wszelkie działania powinny być wykonane przez najniższy poziom kompetencji dla konkretnej sytuacji, co zapewnia proporcjonalność działań do specyfiki i rozmiaru zagrożeń. Powszechność systemu ochrony ludności oznacza objęcie nim wszystkich obywateli z równoczesnym nałożeniem na nich określonych zadań i obowiązków, uzależnionych od sytuacji, w jakiej funkcjonuje w danym momencie system gotowości . Kierowania i ponoszenia odpowiedzialności przez jednoosobowe organy sprawujące władzę administracji ogólnej. Zasada ta mówi, że podmiot sprawujący władzę na danym terenie ponosi odpowiedzialność za jej sprawowanie przede wszystkim w aspekcie utrzymania bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, czyli przestrzegania prawa przez organy administracji publicznej, podmioty gospodarcze oraz obywateli. Przejdźmy teraz do ratownictwa. W swoim życiu z pewnością niejednokrotnie będziemy potrzebować pomocy wyspecjalizowanych jednostek, które ratują nam życie, zdrowie czy chociażby mienie. Chronią nas one przed zagrożeniami, do których dochodzi podczas anomalii pogodowych czy też z inicjatywy człowieka. Państwo zapewnia nam – obywatelom bezpieczeństwo powołując oraz utrzymując te siły. Do wyspecjalizowanych jednostek, które mają za zadanie udzielanie szybkiej i niezbędnej pomocy, możemy zaliczyć m.in.: pogotowie ratunkowe, pogotowie energetyczne, pogotowie gazowe, pomoc drogową czy straż pożarną. Pojęcie ratownictwo jest często mylone z ratowaniem. Postaram się przedstawić różnice pomiędzy tymi dwoma definicjami. Ratownictwo jest dziedziną bezpieczeństwa powszechnego. Oznacza działalność prowadzoną na wszystkich szczeblach organizacji państwa w czasie pokoju, kryzysu i wojny, za pomocą różnych metod, sił i środków, której celem jest ratowanie zdrowia i życia ludzkiego i dóbr materialnych. Specjalnym rodzajem ratownictwa jest działanie ratownicze podejmowane przez osobę poszkodowaną lub osoby, które znalazły się w miejscu zdarzenia. W takiej sytuacji mamy do czynienia ze zjawiskiem samoratowania, czyli udzielania pomocy samemu sobie lub osobom poszkodowanym w sytuacji zagrożenia, gdy pomoc z zewnątrz jeszcze nie przybyła lub nie przybędzie. Ratowanie zaś jest to pomoc w trudnej, nagłej sytuacji, która grozi śmiercią tak ofiar, jak i ratowników oraz zniszczeniem ważnych elementów dorobku materialnego i kulturalnego oraz środowiska. Wyróżnić możemy trzy poziomy organizacyjne działań ratowniczych. Akcja ratownicza, działanie ratownicze oraz operacja ratownicza. Pierwszy z nich, czyli akcja ratownicza polega na udzielaniu pomocy doraźnej w krótkim czasie i przy małym nakładzie siły. Działanie ratownicze cto każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Ostatnim poziomem organizacji działań ratowniczych jest operacja ratownicza. Jest to kompleks kolejno po sobie następujących i jednoczesnych działań ratowniczych, wymagających użycia różnorodnych specjalistycznych sił i środków w myśl jednolitego planu działania. Opisując ratownictwo należy zwrócić uwagę na jego typologię. Pod względem finansowania ratownictwo jest finansowane z budżetu państwa (ratownictwo państwowe), koszty organizowania i utrzymania w całości lub w części mogą być także pokrywane są pokrywane z własnych organizacji pozarządowych. Mówimy wtedy o ratownictwie społecznym. Ostatnią formą finansowania jest ratownictwo działające w sferze usług co oznacza, iż działania ratownicze są wykonywane odpłatnie. W ten sposób utrzymuje się ratownictwo komercyjne. Ze względu na zasięg działań ratowniczych możemy wyróżnić ratownictwo międzynarodowe, które są prowadzone na obszarze dwóch lub więcej państw, ratownictwo krajowe, wojewódzkie, powiatowe, gminne i lokalne. Nie sposób też zapomnieć o typologii ze względu na cel działań ratowniczych. Wyróżniamy działania ratownicze mające na celu: ratowanie życia i zdrowia, ratowanie dóbr materialnych i kulturalnych, ratowanie środowiska. Zaprezentowana typologia na pewno nie jest ostateczna, tym bardziej iż różnorodność zagrożeń wymusza najczęściej podjęcie i prowadzenie równocześnie kilku rodzajów kompleksowych działań ratowniczych lub angażowania różnych sił ratowniczych. Przejdę teraz do opisu poszczególnych sił i środków, które mają na celu pomoc obywatelom. Ratownictwo państwowe gdzie głównym organizatorem działań ratowniczych jest państwo. To ono poprzez odpowiednie siły, środki oraz metody działań odpowiada za przygotowanie i funkcjonowanie ratownictwa państwowego. W jego ramach ze względu na rodzaj działań ratowniczych można wyróżnić ratownictwo: medyczne, górnicze, chemiczne, morskie, kolejowe, pożarowe, radiacyjne, ratownictwo lotnicze, powodziowe i inne. Ratownictwo komunalne jest utrzymywane ze środków własnych poszczególnych instytucji, które ze względu na potrzeby mieszkańców powołują różne służby mające na celu doraźne reagowanie na zdarzenia zaistniałe w codziennym życiu. Najczęściej mamy tutaj do czynienia z pogotowiem ratunkowym , pogotowiem energetycznym, gazowym, ciepłowniczym, wodno-kanalizacyjnym oraz dźwigowym . Należy także pamiętać o ratownictwie społecznym. Jest to struktura nieutrzymywana ze środków państwowych, która wyspecjalizowała się w pewnych rodzajach ratownictwa, zwłaszcza wymagających specjalistycznych kwalifikacji. Społeczna organizacja ratownicza zagospodarowała te dziedziny ratownictwa w których siły państwowe nie mogły lub nie chciały działać. Ratownictwo komercyjne jest ostatnią opisywaną przeze mnie siłą, która ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa obywateli. Jest ono prowadzone przez podmioty, które w zamian za niesienie pomocy oczekują wymiernych korzyści materialnych. Przykładem takiego ratownictwa jest działalność Stacji Ratownictwa Chemicznego, zajmujących się ratownictwem chemicznym, czy Polskiego Ratownictwa Okrętowego, prowadzącego ratowanie mienia na morzu, a także często spotykanej na drodze Pomocy Drogowej . Pod koniec swojej pracy chciałabym zwrócić uwagę na kwestie w dziedzinie ratownictwa, które moim zdaniem są najważniejsze. A mianowicie: Siły Zbrojne RP uczestniczą w działaniach ratowniczych lub prewencyjnych w przypadku, gdy użycie innych cywilnych sił i środków jest niemożliwe lub niewystarczające. Do działań ratowniczych w pierwszej kolejności powinno być użyte wojska wsparcia terytorialnego. Użycie sił wojskowych następuje dopiero w przypadku wyczerpania lub niewydolności sił cywilnych powiatowych, wojewódzkich, krajowych, które stanowią kolejne rzuty cywilnych sił ratowniczych. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego powinien występować jako doradca wojewody co do zasadności, sposobu, ilości oraz zmianowości użycia sił wojskowych. Oraz po zakończeniu akcji ratowniczej lub prewencyjnej koszty poniesione przez siły zbrojne powinny być refundowane przez odpowiednie szczeble administracji publicznej. Jak sami widzimy, przez całe życie dążymy do tego, abyśmy się czuli bezpiecznie. Zapewniają nam to służby które czuwają nad tym, abyśmy się czuli bezpiecznie podczas powrotu do domu, które czuwają, aby w razie pożaru jak najszybciej uratować mieszkańców oraz mienie znajdujące się w płonącym budynku czy aby udzielić nam pomocy na czas gdy się zadławimy. Możemy tutaj przytoczyć przykład piramidy Maslowa, która jest najczęściej przywoływaną koncepcją wyjaśniającą mechanizm działania systemu motywacji człowieka. Wiemy z niej, iż ludzkie potrzeby są zaspokajane stopniowo. Innymi słowy, człowiek stawia przed sobą większe cele i ma większe aspiracje, jeśli zaspokoi najpierw swoje podstawowe pragnienia. Bezpieczeństwo jest na 2 stopniu potrzeb, co wiąże się z tym, że aby zacząć wspinać się po kolejnych szczeblach niezbędny nam będzie brak zagrożenia. Niestety nie da się tego zapewnić w 100 procentach. Ale dzięki naszym służbom, które wymieniłam w wystąpieniu, poczucie to wzrasta co otwiera nam drogę po sięganie kolejnych potrzeb.