Średniowiecze – „wieki średnie”, nazwa wprowadzona przez twórców renesansu. Okres przejściowy, rozciągający się między epoka starożytną a nowymi czasami odrodzenia. Nazwa – wyraz lekceważenia żywiołowego dla tej pośredniej epoki, okresu bezpłodnego, mrocznego i ciemnego. Średniowieczu zarzucano odejście od ducha wielkiej kultury antyku, jej zniekształcenie, sprzeniewierzenie się ideałom pierwotnego chrystianizmu, uległość wobec barbarzyńców – zdobywców Cesarstwa Rzymskiego. W XVIII i XIX wieku zauważono potęgę tej sztuki, zwłaszcza późnośredniowiecznej.

IV/V w XV w początek edykt mediolański 1450 r. wynalezieni druku (J.Gutenberg) przeniesienie stolicy do 1453 r. upadek Konstantynopola Konstantynopola 1492 r. odkrycie Ameryki

Średniowiecze można podzielić na dwa okresy:

1. koniec V do końca X wieku, okres pograniczny. Decydująca rola piśmiennictwa łacińskiego, kształtują się podstawy (idee, tematy, motywy) późniejszego średniowiecza w zakresie architektury i innych dziedzin sztuki, to okres niejasny, nie mający określonego kierunku rozwoju (wpływy rzymskie, wzorce bizantyjskie, rodzime tradycje).
2. koniec X do schyłku XV w, średniowiecze właściwe. Kontynuuje piśmiennictwo łacińskie, które odgrywa doniosłą rolę kulturotwórczą, kształtuje twórczość w językach narodowych. W XI – XII stuleciu rozwija się sztuka romańska – styl romański, która stopniowo zastępuje sztukę gotycką. Epoka dzieli się na podokresy:

• wczesne średniowiecze: V - X w
• okres rozwoju: XI - XII w
• schyłek epoki: XIV - XV w XI – XIV w okres sporów o wyższość władzy między papiestwem a cesarstwem. Okres dwuwładzy, której symbolami są:
• krzyż (tiara) – władza duchowna (papież)
• miecz (korona) – władza świecka (cesarzowie)