[b]Skamander[/b] – grupa poetycka założona w roku 1918 przez Juliana Tuwima, Antoniego Słonimskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Kazimierza Wierzyńskiego oraz Jana Lechonia. Wzorem dla skamandrytów była przede wszystkim twórczość Leopolda Staffa. Swoją nazwę wzięła od mitologicznej rzeki Skamander opływającej Troję. Jednocześnie jednak zawarta jest w niej aluzja do słynnego zdania z Akropolis Stanisława Wyspiańskiego: Skamander połyska, wiślaną świetląc się falą. Pomimo bardzo silnego utrwalenia się w ogólnej świadomości funkcjonowania poetów Skamandra jako grupy Michał Głowiński sformułował sąd, że Skamandryci to grupa sytuacyjna, czyli taka, której głównym spoiwem jest rzeczywistość pozaliteracka (wspólna działalność kabaretowa, odczyty i działalność „Pod Picadorem”, stolik na półpiętrze w kawiarni „Ziemiańskiej”, obracanie się w tych samych kręgach towarzyskich).

[b]Podstawowe założenia[/b] • wiązanie poezji z teraźniejszością; • propagowanie wzorca poety-uczestnika, biorącego udział w życiu państwa (kontrast do roli artysty w Młodej Polsce); • wprowadzenie jako bohatera szarego człowieka oraz tematyki związanej z jego życiem; • używanie języka potocznego, gwarowego, pełnego humoru; • łączenie różnych form wypowiedzi (liryka, satyra, ironia); • dbałość o indywidualny rozwój talentów; • pochwała życia i jego przejawów (afirmacja AKTYWIZMU: życie poety powinno opierać się na podstawie aktywistycznej, czyli na ciągłej działalności społecznej, ekonomicznej i gospodarczej. W filozofii to pierwszeństwo aktywności i zmiany nad trwałością i stałością); • dążenie do związania poezji z życiem politycznym (Po roku 1922); • zwrot do postawy aktywnej; • domaganie się klasycznych reguł wiersza; Skamandryci „wyszli” do ludzi, spotykali się i recytowali wiersze w miejscach ogólnodostępnych np. w kawiarniach. Niestety, pewne ich założenia były nierealistyczne, niemożliwe do spełnienia.

[b]Awangarda Krakowska[/b] – grupa literacka działająca w latach 1922−1927 przy krakowskim czasopiśmie Zwrotnica. Grupie przewodził Tadeusz Peiper, główny teoretyk i twórca programu. O założeniach nowej poezji mówił ogłoszony w 1922 r. przez Peipera manifest „Miasto. Masa. Maszyna”. Awangarda Krakowska była jedynym nowatorskim polskim ruchem artystycznym, który opracował swój program poetycki w szczegółach. Hasło Awangardzistów Krakowskich brzmiało: „Minimum słów, maksimum treści”. Etymologia samego terminu awangarda wskazuje na terminologię wojskową i oznacza „oddział zabezpieczający od czoła główne siły maszerującej armii”. Można zatem wysunąć następujące implikacje, które dotyczą charakteru Awangardy Krakowskiej: bojowość (agresywny rys), ruchliwość oraz zmienność (celem stworzenia nowych form i stylów artystycznych za pomocą: łamania dotychczas praktykowanych stylów i form, sięganie po tematykę zakazaną, wprowadzanie nowych środków wyrazu artystycznego). Przyszli awangardziści w pierwszych numerach Zwrotnicy pisali razem z członkami wyznawców futuryzmu: Tytusem Czyżewskim, Brunonem Jasieńskim, Stanisławem Młodożeńcem, Anatolem Sternem. Tadeusz Peiper swoje założenia zaczął publikować w Nowej Sztuce, dopiero w maju 1922 roku wydał pierwszy nr Zwrotnicy. Napisał w nim Punkt wyjścia, który przypomina manifesty futurysty-Marinettiego (masa, szybkość, wynalazczość, ścisła konstrukcja, ekonomia środków).

[b]Przedstawiciele[/b] • Jan Brzękowski • Jalu Kurek • Tadeusz Peiper • Julian Przyboś • Adam Ważyk

[b]Główne założenia oraz program poetycki[/b]

• tzw. kult 3 × M (“Miasto, Masa, Maszyna”) – kult współczesnej cywilizacji • artysta jako architekt-budowniczy zdań • ekwiwalentyzacja uczuć – prezentowanie obrazu będącego ekwiwalentem uczuć • metafora jako środek wyrażania i tworzenia nowej, poetyckiej rzeczywistości • zbliżenie rytmu poezji do rytmu prozy • używanie skrótów myślowych i skondensowanej (spiętrzonej) metafory • ekonomiczność języka poetyckiego • zajmowanie się teraźniejszością • kult nowości • emocjonalna powściągliwość (antysentymentalizm) • intelektualna dyscyplina • precyzyjna budowa wiersza, zwięzłość

[b]Żagary[/b] (w gwarze wileńskiej suche patyki, żerdki, chrust) – polska grupa poetycka, która narodziła się w Wilnie w 1931 roku. Sytuowała się w obrębie tzw. Drugiej Awangardy, była nazywana także “awangardą wileńską”. Początkowo grupa wydawała czasopismo o takiej samej nazwie. Jej członkowie postulowali społeczne zaangażowanie literatury, a ich twórczość charakteryzowała się lewicowym radykalizmem, antyfaszyzmem oraz katastrofizmem.

[b]Powstanie grupy[/b] Narodziny grupy wiążą się ze środowiskiem akademickim Uniwersytetu Stefana Batorego (obecnie Uniwersytet Wileński), głównie z istniejącymi tam kołami naukowymi i stowarzyszeniami: Klubem Intelektualistów, Legionem Młodych, Klubem Włóczęgów oraz Sekcją Twórczości Oryginalnej Koła Polonistów. Wystąpienie programowe Teodora Bujnickiego, Czesława Miłosza, Jerzego Zagórskiego, Kazimierza Hałaburdy i Stefana Jędrychowskiego odbyło się w lutym 1931 roku podczas wieczorku poetyckiego, zorganizowanego pod nazwą Najmłodsze Wilno Literackie, w sali Związku Literatów. To wydarzenie, oraz wydane wcześniej (w latach 1927–1929) trzy wspólne tomiki poetyckie: STO, Spod arkad, Patykiem po niebie dały początek grupie literackiej.

[b]Program literacki[/b] Żagaryści cechowali się silnym poczuciem odrębności pokoleniowej, jednocześnie reprezentując otwartą postawę, co różniło ich znacznie od innych awangardowych środowisk artystycznych dwudziestolecia międzywojennego. Ich twórczość była podporządkowana przede wszystkim poglądom społeczno–ekonomicznym. Głównym ideologiem grupy był Dembiński, który głosił hasła przemiany moralnej społeczeństwa dokonanej z dobrej woli. Literatura miała więc pełnić głównie rolę społeczną. Ich twórczość cechowała się konstruktywizmem, prozaizacją, kultem faktu, reportażem, intelektualizmem. Nawiązywali jednocześnie do poezji Mickiewicza, Słowackiego, a także do klasycyzmu (oda, poemat, liryka opisowa) oraz do korzeni kultury. Ponadto obecne w niej było także przeczucie katastrofy, nieuchronnej apokalipsy czy zbliżającej się zagłady, która miała pochłonąć zarówno świat, jak i człowieka. Program literacki grupy został zawarty w kilku wypowiedziach indywidualnych, opublikowanych na łamach czasopism: • Bujnicki – Ostatnia kwadra “Kwadrygi” (Żagary 1931, nr 4) • Miłosz – Bulion z gwoździ (Żagary 1931, nr 5), Dane do poematów (Piony 1932, nr 5), Sens regionalizmu (Piony 1932, nr 2) • Zagórski – Radion sam pierze (Żagary 1932, nr 6) • Jędrzychowski – Zbrodnie przymiotnika (Żagary 1931, nr 1), Bezpośrednio przed nami (Żagary 1931, nr 4), Nawiązanie do Petrażyckiego (Piony 1932, nr 1), Jednostka i kolektyw w sztuce (Piony 1932, nr 4) • Szredera – Metafora przed sądem (Żagary 1932, nr 6) • Maśliński – Panowie, spokojnie (Żagary 1933, nr 2)