DZIAŁANIA TERYTORIALNE SIŁ ZBROJNYCH NA RZECZ WSPARCIA WŁADZ I LUDNOŚCI.

SPIS TREŚCI

Wstęp 2 Rozdział I Potrzeby wojskowego wsparcia władz i ludności. 4 Rozdział II Zakres wojskowego wsparcia władz i ludności. 7 Rozdział III Procedury aktywowania sił wojskowych. 9 Rozdział IV Zasady udzielania wojskowego wsparcia. 9 Podsumowanie i wnioski 9 Bibliografia 9

Wstęp

Sprawnie funkcjonujące siły zbrojne każdego państwa, w tym również i Polski, to nieodzowny element kraju. Stanowią one największa i najlepiej zorganizowaną jednostkę państwa. Poprzez gotowość do działania w każdej potencjalnie możliwej do pojawienia się, a niepożądanej i co ważniejsze zagrażającej zdrowiu i życiu człowieka sytuacji zapewniają one swoim obywatelom oraz władzy przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa. W Polsce wojsko ma służyć zapewnieniu stabilności, nienaruszalności granic i niepodległości kraju, jak również niepodzielności jego terytorium . Dzięki wysokiej sprawności działania, bardzo dobrej organizacji, wysoko wyszkolonej i wykwalifikowanej kadrze, dużej sile, stałej obecności w terenie w postaci: • poligonów, • jednostek wojskowych, • garnizonów, • uczelni wojskowych itd., a następnie bliskości ze społeczeństwem i zaangażowania w ich życie codzienne, problemy, a także niezbędnemu zapleczu technicznemu i co najważniejsze chęci niesienia natychmiastowej, a przy tym skutecznej pomocy, wojsko stanowi instytucję, która wspiera swoimi działaniami władze oraz obywateli w czasie niebezpieczeństwa czy zagrożenia. Warto również zaznaczyć, że wojsko, przez swoje postępowanie ukazuje się jako obraz siły i sprawności własnego państwa, stanowiąc dla niego wsparcie. Na podkreślenie zasługuje fakt, że ta ostoja odnosi się do: • Ludzi, • Władzy • Prawa, • Bezpieczeństwa narodu, • Porządku publicznego . Z powyższego wynika, iż wojskową organizacją społeczeństwa dla szeroko rozumianej obrony narodowej – militarnej i niemilitarnej- jest armia narodowa, która w społeczeństwie symbolizuje instytucję państwa, jego organizację, powagę i sprawność, przez co daje społeczeństwu wiarę w to państwo.

Rozdział I Potrzeby wojskowego wsparcia władz i ludności.

Każdy człowiek ma wewnętrzną potrzebę bycia wspieranym. Obywatele mający wsparcie w swoim państwie czują się w nim bezpiecznie i są z niego dumni. Przez to automatycznie utożsamiają się z nim, biorąc udział w budowaniu jego siły wojskowej. To powszechny obowiązek wojskowy obywateli, będący główną formą wypełniania konstytucyjnego obowiązku obrony Ojczyzny, obejmujący szkolenia wojskowe młodzieży oraz służbę w rezerwie, jest właściwym, koniecznym i głównym, tuż obok rodziny i szkoły, ogniwem wychowania patriotycznego i obywatelskiego. Powyższe stanowi z kolei o istnieniu potrzeby wojskowego wsparcia obywateli. Dzięki powszechnej służbie wojskowej obywatele włączani są do współuczestnictwa w działaniu państwa oraz do współodpowiedzialności za jego stan i siłę . W tym miejscu należy podkreślić, że przedstawiony temat pracy, jest nierozerwalnie związany z pojęciem Obrony Terytorialnej, w skrócie określanej OT. Zgodnie z przedstawioną definicją zawartą w Słowniku Terminów do terytorialnej organizacji wojskowej, obrona terytorialna to: część systemu militarnego przygotowana do prowadzenia wspólnie z wojskami operacyjnymi, pozamilitarnymi ogniwami obronnymi i społeczeństwem obrony powszechnej państwa. Jej celem jest przygotowanie i prowadzenie obrony rejonów oraz obiektów na obszarze całego kraju, stwarzanie warunków do rozwinięcia i działania wojsk operacyjnych oraz podjęcia działań regularnych w masowej skali, a także wspieranie pozamilitarnych działań obronnych. Obejmuje ona terytorialne organy dowodzenia, wojska obrony terytorialnej i wojskowe elementy operacyjnego przygotowania obszaru kraju do obrony, a w okresie zagrożenia i wojny – także wszystkie stacjonarne jednostki i instytucje wojskowe, straż graniczną oraz inne formacje zmilitaryzowane, włączane w skład sił zbrojnych”. W znaczeniu praktycznym OT to: „wojskową forma powszechnej ochrony i obrony narodowej przygotowaną i prowadzoną na szczeblu terytorialnym na całym obszarze Polski obejmującą: ochronę i obronę granic miejscowości oraz ważnych obiektów i rejonów, w tym szczególnie infrastruktury krytycznej; w wypadku wtargnięcia agresora prowadzenie działań nieregularnych w masowej skali we współdziałaniu z wojskami operacyjnego do całkowitego zniszczenia lub wyparcia sił agresora; wsparcie operacyjnego rozwinięcia i działania wojsk operacyjnych własnych i ewentualnego wzmocnienia NATO, a także niezwłoczne i powszechne wsparcie wojskowe władz i społeczeństwa w sytuacji klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb” . Jak wynika z powyższych definicji, to właśnie OT stanowi istotę i sens świadczącą o potrzebie wsparcia dla ludzi i władzy ze strony wojska. Zrozumiałe jest, taka potrzeba najlepiej zaspokojona jest w skupiskach względnie małych, gdzie jak wcześniej zostało wspomniane, jednostki udzielające pomocy znają i rozumieją specyfikę i potrzeby „swoich”. Ważnym aspektem wsparcia wojskowego jest tzw. współpraca cywilno-wojskowa. Jest to „zespół przedsięwzięć obejmujący koordynację i współdziałanie pomiędzy dowódcą wojskowym, a podmiotami cywilnymi, przez które rozumie się ludność cywilną, władze lokalne oraz organizacje międzynarodowe, rządowe i pozarządowe, działające w obszarach ich kompetencji i odpowiedzialności ” Prowadzona jest we wszystkich operacjach podejmowanych przez Siły Zbrojne RP. Przy takiej współpracy między cywilami, a wojskiem to dowódca odpowiada za wzięcie pod uwagę czynników: socjalnych, politycznych, kulturowych, religijnych, ekonomicznych, środowiskowych i humanitarnych w planowaniu i prowadzeniu operacji wspierających. Ten sam dowódca, powinien przy tym uwzględnić: „występowanie w rejonie działania organizacji międzynarodowych, rządowych i pozarządowych, kierujących się swoimi celami, posiadających własne metody działania i odmienne oceny sytuacji. W zależności od rodzaju operacji intensywność takiej współpracy może być zróżnicowana . Tak prowadzona współpraca, niewątpliwa pozytywnie wpływa na jakość i ilość realizowanych potrzeb. Im lepiej i skrupulatniej dowódca podejdzie do opracowania takiego „planu”, tym lepsza i skuteczniejsza pomoc ze strony wojska. Siły zbrojne dokładniej znają charakter, profil, a w konsekwencji potrzeby i wymagania społeczności oraz władzy i mogą właściwie je wspierać. Do głównych funkcji współpracy cywilno-wojskowej zalicza się :

1. wymiana informacji z podmiotami cywilnymi co zwiększa lub w ogóle umożliwia dowódcy koordynacji działań, aby dzięki temu wspierać i planować prowadzone operacje wsparcia.
2. wsparcie środowiska cywilnego które „obejmuje szeroki zakres działań realizowanych w ramach współpracy cywilno-wojskowej. Nie może ono odbywać się w sprzeczności z zadaniami wojskowymi i z reguły jest prowadzone pod kierownictwem władz wojskowych”.
3. wsparcie sił zbrojnych- dotyczy wsparcia dowódców ze strony ludności cywilnej w określonym rejonie działania. Od tego może zależeć możliwość wsparcia ze strony wojsk dla władz i ludzi.

Rozdział II Zakres wojskowego wsparcia władz i ludności.

Jak wskazuje w swoim opracowaniu prof., Józef Marczak- OT realizuje swoistego rodzaju zadania, stanowiące jego misje. Są one określone jako:

1. Misja orężna, która obejmuje: • prowadzenie ochrony i obrony miejscowej w formie ochrony i obrony miejscowości, granic lądowych, infrastruktury krytycznej oraz • prowadzenie działań nieregularnych w sytuacji wtargnięcia agresora; • wsparcie bojowe i logistyczne działań wojsk operacyjnych własnych i ewentualnego wzmocnienia NATO .
2. Misja koordynacji działań cywilno- wojskowych, która obejmuje: • uzgodnienie przez terytorialne organy dowodzenia z organami władzy rządowej i samorządowej planów i przygotowań świadczeń i wsparcia cywilnego dla operacji wojskowych oraz • wsparcia wojskowego dla władz i społeczeństwa w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb pomocy .
3. Misje nieorężna- która obejmuje: • współudział w powszechnym wychowaniu obywatelskim i patriotycznym młodzieży w procesie służby wojskowej w jednostkach OT • współpracy jednostek OT ze szkołami, uczelniami i organizacjami pozarządowymi; przygotowanie OT do niezwłocznego i wszechstronnego wsparcia władz cywilnych i społeczeństwa w ratowaniu i zabezpieczaniu ludności, mienia i środowiska w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb czasu pokoju, w okresie kryzysu, wojny czy ewentualnej okupacji . Obrona terytorialna działa w : • czasie pokoju- zakres działań obejmuje: „planowanie, przygotowywanie powszechnej OT na wszystkich szczeblach organizacji państwa; koordynację planów i przygotowań cywilno- wojskowych do ochrony i obrony narodowej; powszechne szkolenie wojskowe i ratownicze kolejnych roczników młodego pokolenia; szkolenie rezerwistów OT do ochrony i obrony swoich rejonów odpowiedzialności; przygotowanie i prowadzenie wspólnych cywilno- wojskowych szkoleń i ćwiczeń sprawnościowych; inspiracja tworzenia i wspieranie istniejących organizacji pozarządowych o charakterze patriotyczno- obronnym; niezwłoczne i powszechne wsparcie wojskowe władz cywilnych i społeczeństwa w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb; współudział w powszechnym wychowaniu patriotycznym i obywatelskim dzieci i młodzieży; pielęgnacja i kontynuacja miejscowych tradycji niepodległościowych, wojskowych i społecznych; współudział w tworzeniu miejscowych więzi społecznych i obywatelskich oraz współodpowiedzialności za bezpieczeństwo miejscowych społeczności. • sytuacji kryzysowej- wsparcie zależy od tego czy jest to kryzys niemilitarny czy militarno-terrorystyczny. • czasie wojny wsparcie dotyczy: „osiągnięciu pełnej gotowości bojowej; ochronie i obronie granic, miejscowości oraz infrastruktury krytycznej na całym terytorium Polski; zwalczaniu grup dywersyjno- rozpoznawczych i desantów powietrznych; wsparciu rozwinięcia operacyjnego i działaniu wojsk operacyjnych własnych i ewentualnego wzmocnienia NATO; paraliżowaniu ruchu i działania wojsk agresora oraz ich niszczenie powszechnymi działaniami nieregularnymi; wsparciu wojskowemu ochrony ludności, mienia i środowiska oraz organów władzy i instytucji narodowych, społecznych i państwowych przed represjami, grabieżą, niszczeniem przez agresora”. • okresie okupacji zakres wsparcia militarnego dotyczy: masowego prowadzenie działań nieregularnych dla sparaliżowania ruchu i działania wojsk agresora oraz ich zniszczenia bądź wyparcia z terytorium Polski; ochrony i obrony podziemnych struktur władzy państwowej oraz organizacji społecznych; ochrony i obrony ludności przed represjami agresorami; ochrony majątku narodowego przed grabieżą i niszczeniem przez agresora; zabezpieczeniu odtwarzania i funkcjonowania władz państwowych i organizacji społecznych na obszarach wyzwolonych.

Rozdział III Procedury aktywowania sił wojskowych.

Działania podejmowane przez siły wojskowe nigdy nie są podejmowane przypadkowo. Zostały one ściśle uregulowane przez państwowe dokumenty prawne oraz inne dokumenty wykonawcze resortu Obrony Narodowej oraz Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

Na szczeblu centralnym dokumentami regulującymi procedury działania SZ RP zostały zawarte w: • Konstytucji RP, która określa, że: „W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej” oraz „W celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia Rada Ministrów może wprowadzić na czas oznaczony, nie dłuższy niż 30 dni, stan klęski żywiołowej na części albo na całym terytorium państwa. Przedłużenie tego stanu może nastąpić za zgodą Sejm” . • Ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP, zgodnie z którą siły zbrojne będą brały udział w zwalczaniu niebezpiecznych zjawisk dla ludzi i środowiska oraz likwidacji ich skutków; w akcjach poszukiwawczych i ratowania życia, a także wielu innych zagrażających życiu niepożądanych . • Ustawa o zarządzaniu kryzysowym, która mówi że w odpowiednich sytuacjach „Minister ON na wniosek wojewody może przekazać do jego dyspozycji pododdziały lub oddziały SZ wraz ze skierowaniem ich do wykonywania zadań z zakresu zarządzania kryzysowego ”
• Ustawa o stanie klęski żywiołowej, mówiąca że w stanie klęski żywiołowej, gdy nie ma innych środków bądź sił, Minister ON może przekazać na wniosek wojewody pododdziały lub oddziały wojskowe oraz skierowanie ich do niezbędnych działań 7.

Inne dokumenty, pokazujące procedury aktywowania jednostek wojskowych zostały określone m.in. w: • Rozporządzeniu z dnia 20 lutego 2003r., które określa szczegółowe zasady udziału pododdziału i oddziałów SZ RP w zapobieganiu skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniu. Rozporządzenie to określa również szczegółowe zadania prewencyjno-ratownicze, jakie mogą wykonywać pododdziały i oddziały SZ RP . • Ustawie o stanie wyjątkowym, która wskazuje, że w sytuacji stanu wyjątkowego Prezes Rady Ministrów może skierować wniosek do prezydenta RP, który na tej podstawie ma możliwość postanowienia o wykorzystaniu wojska do przywrócenia właściwego porządku w państwie. Wówczas siły zbrojne wykonują zadania wyznaczone przez MON . • Ustawie o policji, gdzie wskazuje się na uproszczone zasady użycia SZ RP .

Jak wskazują wymienione przepisy prawne, określające procedury działań wspierających, siły zbrojne stanowią pomoc dla jednostek cywilnych, w momencie gdy ich możliwości i środki się skończyły, bądź są niewystarczające.

Rozdział IV Zasady udzielania wojskowego wsparcia.

Jak wynika z treści zawartych wyżej, wsparcie udzielane przez wojsko, w zależności od sytuacji, może: • być bezpośrednim zaangażowaniem i działaniem wojskowymi, • polegać na wsparciu technicznym czy logistycznym, • doradztwem. Na podstawie prowadzonych na przestrzeni lat akcji wspierających ludność cywilną i władze kraju, możliwe było sformułowanie pewnych zasad, o które oparte są ów działania. Do podstawowych zasad zalicza się : • wsparcie jest udzielane wówczas gdy nie jest ono sprzeczne z zasadami państwa demokratycznego wyrażającego się m.in. w przestrzeganiu konstytucji, praw człowieka i obywatela, społecznej kontroli nad siłami zbrojnymi itd. • wsparcie to ma na celu głównie zaspokojenie interesu publicznego; • pomoc wojskowa musi być konieczna; • w pierwszej kolejności to instytucje cywilne odpowiadają za bezpieczeństwo, dopiero w przypadku ich niemocy następuję wsparcie ze strony wojska; • siły zbrojne są używane w drugiej- wojska obrony terytorialnej lub trzeciej kolejności- wojska operacyjne, a nie jako pierwsze; • wcześniej muszą być uzgodnione plany działania wsparcia wojskowego, chyba że jest to pomoc doraźna; • musi istnieć pilna potrzeba użycia sił wojskowych. Ma to miejsce gdy: władze cywilne nie są w stanie udzielić właściwej pomocy, istnieje zagrożenie życia ludzkiego, występuję zdarzenie o charakterze kryzysowym; • w przypadku doraźnego użycia, uzasadnione wsparcie wojsk ma miejsce gdy jest zagrożenie: porządku prawnego w państwie, zdrowia i życia ludzkiego, dóbr, ważnych dokumentów lub cennych elementów środowiska, łamane są prawa człowieka i obywatela; • wspierające działania wojskowe muszą być dokładnie przemyślane, tak aby nie nastąpiła negatywna opinia społeczeństwa i utrata zaufania; • jeśli istnieje wyższa konieczność pomocy, nie ma konieczności aby istniały regulacje;

Z powyższego wynika, że wsparcie wojska nie jest działalnością „przypadkową”. Aby działania sił wojskowych w ogóle zostały podjęte, muszą istnieć niezaprzeczalne fakty, uzasadniające użycie wojska w danej sytuacji. Decyzje w tym zakresie podejmują dowódcy odpowiednich jednostek i to na nich spoczywa swego rodzaju odpowiedzialność.

Podsumowanie i wnioski Jak pokazuję zawarte w pracy treści, wsparcie wojskowe odgrywa bardzo duże znaczenie dla państwa oraz jego władz i obywateli. Daje ono poczucie bezpieczeństwa społeczeństwu oraz zapewnia stabilny byt kraju. Opierając się o informacje wskazane w niniejszym opracowaniu, możliwe było wyciągnięcie wielu wniosków. Najważniejsze z nich to: 4. Siły zbrojne stanowią nieodzowną część struktur państwowych, zapewniających stabilność państwa i obywateli, udzielając i chroniąc je zarówno przed niepożądanymi zjawiskami płynącymi spoza granic państwa jak i z jego wnętrza, przy czym, dotyczy to zagrożeń generowanych przez człowieka jak i samą przyrodę. 5. Bardzo ważnym elementem wsparcia wojskowego jest obrona terytorialna czyli oddziały działające w określonych rejonach, które dzięki swej bliskości mogą szybko i skutecznie udzielać wymaganego wsparcia. 6. Wsparcie wojskowe przybiera postać: pomocy bezpośredniej, doradztwa lub udostępnienie zaplecza technicznego i logistyki. 7. W celu zapewnienia właściwego i oczekiwanego przez ludność wsparcia wojskowego, potrzebna jest odpowiedniej jakości współpraca między „cywilami”, a dowództwem i wojskiem. Najważniejszym elementem tej współpracy jest wymiana informacji. 8. OT udziela państwu i obywatelom swojego wsparcia w każdej sytuacji tj. w czasie pokoju, klęski żywiołowej, stanu wojennego i okresie okupacji. 9. Działania sił zbrojnych, w ramach obrony cywilnej, są określone procedurami, które zostały uregulowane licznymi aktami prawnymi oraz dokumentami stanowiącymi przepisy wykonawcze do nich. 10. Siły zbrojne, udzielają wsparcia, opierając się na pewnych zasadach, z których najważniejsze to: wsparcie musi uwzględniać normy demokracji, będzie przez to zaspokojony interes publiczny, pomoc jest niezbędna, istnieje niemoc wsparcia cywilnego, jeśli nie jest to wsparcie doraźne, to istnieją plany działania, występuje pilna potrzeba użycia SZ, działania wspierające muszą być dobrze przemyślane. .

.

Bibliografia