HISTORIA POLSKI Pierwszym władcą Polski był Mieszko I, który w 966 roku przyjął chrzest. Książę obawiał się ekspansji niemieckiej, przed którą miało go uchronić porzucenie pogaństwa. Największe jednak znaczenie miał chrzest dla wewnętrznej polityki państwa Polan, które podbijało sąsiednie plemiona, czczące lokalne bóstwa. Przyjęcie chrześcijaństwa sakralizującego władzę książęcą miało zintegrować młody organizm państwowy, umocnić władzę księcia. Wraz z chrześcijaństwem zaczęła rozwijać się administracja kościelna, dostarczająca wsparcia także w zakresie rządzenia, gospodarki i rozwoju kultury. Państwo Mieszka I liczyło 250 tys. km2, a zamieszkiwało je około 1 miliona mieszkańców. Syn Mieszka I Bolesław Chrobry w 1025 roku został koronowany na pierwszego króla Polski. Jako władca zasłynął z poparcia misyjnej wyprawę do Prus biskupa Wojciecha. Po jego śmierci wykupił ciało i złożył w Gnieźnie, postarał się także o kanonizację Wojciecha, dzięki czemu Polska zyskała pierwszego świętego. Chrobry był współpracownikiem i sojusznikiem cesarza Ottona III, którego gościł na zjeździe gnieźnieńskim w 1000 r. Wizyta najpotężniejszego władcy Europy w Polsce była potwierdzeniem znaczenia państwa na arenie międzynarodowej. Kolejni władcy z dynastii Piastów to Mieszko II (koronowany w 1025 r.) i jego syn Kazimierz Odnowiciel, który odbudował Polskę po kryzysie, jaki miał miejsce u schyłku panowania ojca. Za panowania Kazimierza Odnowiciela stolica państwa została przeniesiona z Gniezna do Krakowa. Po jego śmierci władzę objął syn Bolesław Śmiały (koronowany dzięki sojuszowi z papiestwem w 1076 r.). Panowanie Bolesława Śmiałego zakończyło się tragicznie – władca został wypędzony z kraju po skazaniu na śmierć biskupa Stanisława (duchowny oskarżony został o bunt przeciwko królowi). W 1138 roku Polska została podzielona na dzielnice na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego. Okres rozbicia dzielnicowego przyniósł wiele wojen domowych oraz przyczynił się do wzrostu zagrożenia zewnętrznego. Próby zjednoczenia państwa zakończyły się koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Odbudowę państwa kontynuował jego syn Kazimierz Wielki. Jego rządy charakteryzowały się wieloma reformami wewnętrznymi (lokacje wielu miast i wsi, kodyfikacja prawa, rozbudowa systemu obronnego państwa, założenie pierwszego uniwersytetu) oraz skuteczną polityką zagraniczną opartą na dyplomacji i unikaniu wojen. Kazimierz Wielki zmarł w 1370 r. kończąc panowanie dynastii Piastów. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga). Polska za panowania Piastów była monarchią patrymonialną, co oznaczało, że władcy dzielili państwo pomiędzy swoich synów traktując je jak swoją własność. Decyzje te często stawały się przyczyną wojen domowych między spadkobiercami. Zmiany ustrojowe nastąpiły za panowania Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego – powstała monarchia stanowa, w której władca część swoich kompetencji oddał jednemu ze stanów społecznych – rycerstwu, z którego zaczęła kształtować się szlachta. Nadawanie szlachcie przywilejów przez królów miało miejsce w XIV-XVI wieku i doprowadziło do ukształtowania się demokracji szlacheckiej, której symbolami był sejm (od 1493 r.), wolna elekcja (od 1573 r.) i liberum veto (od 1652 r.). Kolejną dynastią na polskim tronie byli Jagiellonowie, a początek ich panowania wiąże się z unią polsko-litewską. Do przyczyn zawarcia unii między Polską a Litwą zalicza się zagrożenie obu państw ze strony Krzyżaków oraz poszukiwanie męża dla Jadwigi Andegaweńskiej, która była królem Polski. Litwa z kolei zdawała sobie sprawę z konieczności przyjęcia chrztu, co pozbawiłoby Zakon Krzyżacki pretekstu do najazdów. Pierwsza unia zawarta została w Krewie w 1385 r. i miała charakter personalny. Stały związek obu państw był efektem unii realnej w Lublinie w 1569 r., w wyniku której powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów. Pierwszym władcą z dynastii Jagiellonów był Władysław Jagiełło, który zasłynął w Europie z pokonania Zakonu Krzyżackiego w bitwie pod Grunwaldem w 1410 r. Jego syn Kazimierz Jagiellończyk przyczynił się do kolejnej klęski Krzyżaków i odebrania im w 1466 r. Pomorza Gdańskiego. Panowanie Jagiellonów kończą Zygmunt Stary i jego syn Zygmunt August (zmarł bezpotomnie w 1572 r.). Lata ich rządów to tzw. złoty wiek w historii Polski, charakteryzujący się intensywnym rozwojem gospodarczym i kulturalnym, Rzeczpospolita słynęła też w całej Europie jako kraj tolerancji, także religijnej (mimo okresu reformacji i kontrreformacji). Od 1573 r. Polską rządzili władcy powoływani drogą wolnej elekcji. Państwo było jednym z największych terytorialnie organizmów politycznych Europy – na początku XVII wieku osiągnęło powierzchnię 990 tys. km², a zamieszkiwało je około 7 milionów mieszkańców. Stolicą państwa pod koniec XVI wieku została Warszawa. XVII stulecie to okres rządów w Rzeczypospolitej władców z dynastii Wazów (kolejno wybrani zostali Zygmunt, a później jego synowie – Władysław i Jan Kazimierz). Rzeczpospolita posiadała wysoką pozycję na arenie międzynarodowej do połowy XVII wieku. Wojny z sąsiadami (Szwecją, Rosją i Turcją), powstania kozackie i załamanie się popytu na eksportowane w dużej ilości zboże doprowadziły do kryzysu gospodarczego państwa. Po nim nastąpił także kryzys polityczny, prowadzący w efekcie do anarchii i rozkładu instytucji władzy. Pozycja królów była coraz słabsza, rosło zaś znaczenie szlachty, która nie rozumiała potrzeb reformowania i wzmacniania państwa. Sytuacji nie zmieniły rządy Jana III Sobieskiego, a zdecydowanie pogorszyło ją panowanie kolejnych władców z saskiej dynastii Wettinów – Augusta II i Augusta III (lata 1697-1763). W tym okresie na terytorium Rzeczypospolitej toczyły się wojny prowadzone przez naszych sąsiadów, których skutkiem były ogromne zniszczenia, a upadku państwa dopełniały kolejne zrywane sejmy i brak reform. Kryzys objął wszystkie dziedziny funkcjonowania kraju. Próbę wzmocnienia Polski podjął ostatni władca – Stanisław August Poniatowski. Efektem jego zgodnych z oświeceniowymi ideami starań było uchwalenie w 1791 r. Konstytucji 3 maja (drugiej na świecie i pierwszej w Europie). Król przeprowadzał też reformy obejmujące gospodarkę, oświatę i kulturę. Niestety, podjęte działania były spóźnione i miały przeciwników zarówno w kraju (obawiająca się o swoją pozycję i złotą wolność szlachta), jak i za granicą (sąsiedzi Polski, którzy widzieli w niej łatwy łup). W XVIII wieku Rzeczpospolita wpadła w orbitę wpływów rosyjskich, a następnie została zlikwidowana na skutek trzech rozbiorów w 1772, 1793 i 1795 roku. Podjęta w 1794 r. próba ratunku Polski – powstanie kościuszkowskie, zakończyła się klęską. Ziemie polskie stały się częścią państw zaborczych: Rosji, Prus (od 1871 r. Niemcy) i Austrii (od 1867 r. Austro-Węgry). Polacy nie pogodzili się z utratą państwa i przez cały okres zaborów podejmowali działania, których celem było odzyskanie niepodległości. Pierwszym z nich było zaangażowanie się w wojny toczone przez rewolucyjną Francję, w nadziei, że walczący z Rosją, Prusami i Austrią Napoleon doprowadzi do odbudowy Polski. W 1797 r. powstały Legiony Polskie we Włoszech dowodzone przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Legiony miały własną pieśń, która stała się w 1926 roku oficjalnym hymnem państwa polskiego – Mazurkiem Dąbrowskiego. Po wyzwoleniu przez Napoleona części ziem polskich utworzono w 1807 roku Księstwo Warszawskie. Istniało ono do czasu klęski Napoleona, czyli do 1815 r. Po kongresie wiedeńskim, porządkującym Europę po okresie napoleońskim, powstało Królestwo Polskie, powiązane z Rosją unią personalną. W czasie zaborów funkcjonowały dwie koncepcje odzyskania niepodległości: na drodze walki zbrojnej oraz metodami dyplomatycznymi. Próby realizacji tej pierwszej to kolejne powstania – listopadowe w latach 1830-1831 i styczniowe w latach 1863-1864, zakończone klęską. Oba powstania wybuchły w niesprzyjających okolicznościach, a dysproporcja sił z góry skazywała powstańców na porażkę. XIX wiek w historii ziem polskich to okres rozwoju myśli politycznej i tworzenia partii politycznych oraz organizacji zbrojnych, a także działań na rzecz budowy nowoczesnego społeczeństwa w sensie społecznym i gospodarczym (uwłaszczenie chłopów, praca organiczna, rozwój miast i przemysłu). W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Doprowadziła ona do rozbudzenia wśród Polaków poczucia tożsamości narodowej, a jej przebieg i rezultaty (przede wszystkim upadek wszystkich trzech mocarstw zaborczych) umożliwiły odtworzenie niepodległego państwa polskiego. W czasie czterech lat wojny, wraz z przesuwaniem się frontów i zmiennymi losami poszczególnych mocarstw zaborczych, kształtowały się koncepcje dotyczące sposobów odzyskania niepodległości. Wszystko to razem sprawiło, że gdy 11 listopada 1918 roku I wojna światowa została zakończona, Polska powstała jako państwo uznane na arenie międzynarodowej, a jej przedstawiciele uczestniczyli w konferencji pokojowej w Paryżu zakończonej podpisaniem traktatu wersalskiego. Za formalny początek II Rzeczypospolitej przyjmuje się 11 listopada 1918 r. kiedy to władzę wojskową w Warszawie objął Józef Piłsudski. W 1919 r. przeprowadzono pierwsze wybory parlamentarne, w marcu 1921 r. uchwalono konstytucję, a w grudniu 1922 wybrany został pierwszy prezydent (był nim Gabriel Narutowicz, który po kilku dniach zginął w zamachu, kolejnymi prezydentami II Rzeczypospolitej byli Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki). W latach 1918-1921 na drodze dyplomatycznej (umowy dwustronne i decyzje wielkich mocarstw) oraz zbrojnej (powstanie wielkopolskie, trzy powstania śląskie, wojna polsko-rosyjska z bitwą warszawską 1920 r.) ustalone zostały granice odrodzonej Polski. Okres demokracji parlamentarnej oprócz sukcesów przyniósł wiele rozczarowań, których przyczyną była trudna sytuacja gospodarcza i konflikty polityczne. Doprowadziło to w 1926 r. do zamachu majowego przeprowadzonego przez Józefa Piłsudskiego. Na skutek trzydniowych walk zginęło 200 osób, a prezydent i rząd podali się do dymisji. Po zamachu majowym rządy w Polsce przejęła sanacja, czyli obóz utworzony przez zwolenników Piłsudskiego, a ustrój państwa miał charakter autorytarny. Opozycja polityczna była ograniczana w swoich prawach. W kwietniu 1935 r. uchwalono nową konstytucję zwiększającą uprawnienia prezydenta. 23 sierpnia 1939 r. podpisany został układ o nieagresji między Niemcami i ZSRR (tzw. pakt Ribbentrop-Mołotow). Zawierał on tajny protokół dodatkowy, który przewidywał podział Europy Wschodniej, w tym terytorium Polski. 1 września 1939 r. rozpoczęła się agresja niemiecka na Polskę, a 17 września nastąpiła agresja radziecka. Atak Niemiec i ZSRR z dwóch stron, oraz brak realnej pomocy militarnej państw zachodnich (zobowiązanych do tego układami o pomocy wzajemnej), spowodował, iż Polska po 35 dniach walk przegrała kampanię wrześniową. Władze państwowe przeszły do Rumunii (gdzie zostały internowane), planując przedostanie się do Francji i utworzenie tam ośrodka władzy na emigracji. W konsekwencji tych wydarzeń 30 września powstał nowy rząd – emigracyjny, którego premierem był gen. Władysław Sikorski. Prezydentem na uchodźstwie został Władysław Raczkiewicz.
Podział terytorium Polski pomiędzy III Rzeszę i ZSRR przeprowadzony został 28 września 1939 r., a służby bezpieczeństwa obu państw zobowiązały się do współpracy w zakresie zwalczania polskiego ruchu oporu i organizacji niepodległościowych. Tereny pod okupacją niemiecką, podzielono na dwie części: ziemie północne i zachodnie włączono do III Rzeszy, z reszty utworzono Generalne Gubernatorstwo. Ziemie polskie zajęte przez ZSRR zostały wcielone do państwa radzieckiego. Ludność zamieszkująca tereny zajęte przez Rosjan stała się obiektem masowych deportacji na wschód. Represje dotyczyły wojskowych i policjantów, urzędników państwowych, nauczycieli, ziemian. Deportowano ok. 1,5 mln osób. Symbolem stalinowskiego terroru stał się los ok. 15 tys. polskich oficerów zamordowanych w Katyniu i innych miejscach. Tereny okupowane przez Niemców objęte było stanem wojennym i wyłączone spod prawa. Ludność z Generalnego Gubernatorstwa masowo wysyłano do Niemiec jako tanią siłę roboczą, zaś z terenów włączonych do Rzeszy wysiedlano ludność do Generalnego Gubernatorstwa (w sumie około 2 milionów osób). Niemcy również dążyli do likwidacji polskiej inteligencji. Ludność żydowska była osadzana w gettach. Proces masowych mordów Żydów rozpoczął w 1942 r., a największe obozy zagłady znajdowały się w Auschwitz i w Treblince. W 1943 r. rozpoczęto likwidacje gett, 18 stycznia w warszawskim getcie wybuchło, krwawo stłumione, powstanie. Wzrastał rozmiar terroru niemieckiego – w miastach odbywały się łapanki i rozstrzeliwania, a wsie były pacyfikowane. Masowo ginęli żołnierze przetrzymywani w obozach jenieckich. Ogółem ok. 6 mln obywateli Polski zginęło w czasie drugiej wojny światowej, z czego 2,9 mln stanowili Żydzi. Pod koniec kampanii wrześniowej zaczęły powstawać pierwsze organizacje konspiracyjne, prowadzące dalszą walkę z okupantami. Największą z nich był Związek Walki Zbrojnej przekształcony 14 lutego 1942 r. w Armię Krajową. Polskie Państwo Podziemne funkcjonowało w wymiarze wojskowym i cywilnym współpracując z rządem emigracyjnym i organizując ruch oporu. Stosunki polsko-radzieckie, zerwane przez ZSRR z chwilą agresji na Polskę, wznowione układem Sikorski-Majski po ataku Niemiec na ZSRR zostały następnie ponownie jednostronnie zerwane przez ZSRR w kwietniu 1943 r. wobec ujawnienia zbrodni katyńskiej i zwrócenia się przez Rząd RP na uchodźstwie do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o przeprowadzenie śledztwa w tej sprawie. W konsekwencji Józef Stalin zadecydował o powołaniu komunistycznych władz na terenach Polski wyzwalanych przez Armię Radziecką spod okupacji niemieckiej. Na wieść o zbliżaniu się Rosjan do Warszawy władze Polskiego Państwa Podziemnego podjęły decyzję o wybuchu powstania warszawskiego, które rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 r. Powstanie od samego początku było skazane na klęskę, zarówno ze względów militarnych (fatalne uzbrojenie oddziałów AK), jak i politycznych (brak nadziei na jakiekolwiek wsparcie ze strony aliantów). Walki trwały do 2 października. Skutkiem powstania była śmierć prawie 200 tys. mieszkańców Warszawy i całkowite zniszczenie miasta przez Niemców. Po zakończeniu wojny Polska znalazła się za tzw. żelazną kurtyną, a władzę w niej przejęli komuniści. W 1952 r. państwo przemianowano na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Polska stała się państwem zależnym od ZSRR, o ustroju niedemokratycznym. Do 1989 r. panował w niej system partyjny, w którym przewodnią rolę pełniła Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Oprócz niej występowały jeszcze ugrupowania satelickie – ZSL i SD. Zła sytuacja gospodarcza oraz brak swobód obywatelskich kilkukrotnie doprowadziły do wybuchów niezadowolenia społecznego w PRL (1956, 1968, 1970). Protesty były przez komunistyczne władze krwawo tłumione. Dopiero lata 80-te przyniosły szereg wydarzeń, które w konsekwencji doprowadziły do odzyskania przez Polskę suwerenności i wprowadzenia demokratycznego ustroju. Istotną rolę odegrał rozpad Związku Radzieckiego i zakończenie zimnej wojny. Momentem przełomowym było utworzenie Solidarności (1980 r.) i wprowadzenie stanu wojennego (13 grudnia 1981 r.), jako próba władz przeciwdziałania rozwojowi ruchów wolnościowych. Na skutek obrad Okrągłego Stołu (1989 r.) przeprowadzono pierwsze wolne wybory (4 czerwca 1989 r.) i dokonano zmian ustrojowych. W okresie 1989–1991 państwo uległo przekształceniu w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita. Współczesna Polska jest państwem demokratycznym o gospodarce wolnorynkowej. Jest członkiem Unii Europejskiej, NATO, ONZ i wielu innych organizacji międzynarodowych.