Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego są to pewne normy prawne uznane przez ustawodawcę i wyszczególnione w tymże kodeksie. Są one wspólne dla całego postępowania administracyjnego, które organ administracyjny powinien stosować w każdym przypadku rozpoznawania spraw łącznie z innymi przepisami kpa. Zasady ogólne postępowania administracyjnego, są integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i są dla organów administracji wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury.

Pierwszą z ogólnych zasad zapisanych w kpa jest zasada praworządności wynika ona z art. 6 stanowiącego, że „Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa”, i z art. 7, w którym stanowi się między innymi, iż organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności. Zasada praworządności jest zasadą konstytucyjną wynika z artykułu 7 Konstytucji RP i dlatego jest powszechnie znana. Aby zrozumieć pojęcie „przepisy prawa” należy powiązać art. 6 k.p.a. z przepisami Konstytucji RP. a dokładniej z Art. 7 tej Konstytucji, który to stanowi, że „Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”. Oznacza to, że w stosunkach zewnętrznych organ musi mieć dla swoich działań podstawę w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Podstawą wydania decyzji nie mogą więc być akty prawa wewnętrznego. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek dbania o to, by legalnymi środkami dochodzić do wyjaśnienia sprawy z zachowaniem przewidzianych prawem procesowym uprawnień i obowiązków wszystkich uczestników postępowania. Stwierdzenie, że organ władzy publicznej dział na podstawie i w granicach prawa wyraża istotę zasady praworządności, którą jest związanie organów administracji publicznej prawem. Fakt związania tych organów prawem i obowiązek stania na straży praworządności oznacza m.in. że organowi nie wolno naruszać norm prawnych, które zostały prawidłowo ustanowione. Jednak zasada, że wszystko, co nie jest prawem zakazane jest dozwolone, nie może prowadzić do zawyżającego interpretowania kompetencji organów administracji publicznej.

W odniesieniu do Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji a dokładnej do art. 4, który brzmi:

„Urzędnik działa zgodnie z zasadą praworządności, stosuje uregulowania i procedury zapisane w prawnych przepisach Wspólnot. Urzędnik zwraca w szczególności uwagę na to, aby decyzje dotyczące praw lub interesów jednostek posiadały podstawę prawną, a ich treść była zgodna z obowiązującymi przepisami prawnymi.”

Widoczne jest jak ten przepis harmonizuje się z art. 6 i art. 7 kpa i art. 7 Konstytucji RP a także z art. 120 ordynacji podatkowej, który to zawiera podobne postanowienie. „Dobra praktyka administracyjna”, o której mowa jest w Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji jest pojęciem szerszym niż przestrzeganie przepisów prawa. Takie pojęcia jak „dobra administracja” używane również w ustawach określających zakres kontroli i sprawowania przez nich ochrony praw obywateli i innych podmiotów, obejmują niewątpliwie także przestrzeganie przepisów prawa. Nie można sobie bowiem wyobrazić w państwie demokratycznym i praworządnym zakwalifikowania działalności administracji naruszającej prawo do miana „dobrej”. Przepisy prawa nakazują też często administracji publicznej działać sprawnie, uwzględniać w miarę możności słuszne interesy stron, informować je o przysługujących im uprawnieniach, umożliwiać im udział w postępowaniu. Nie wszystkie jednak działania administracji obejmuje kryterium przestrzegania prawa. Jak dalece pojęcie „dobrej administracji” i „przestrzegającej prawo administracji” pokrywają się, zależy w znacznym stopniu od obowiązujących w danym państwie regulacji prawnych, upowszechnionej wykładni prawa i utrwalonych zasad jego stosowania. Stosując subsydiarnie Europejski Kodeks Dobrej Administracji w warunkach polskich i rozpatrując pojęcie prawa , które mają przestrzegać organy „dobrej administracji” należy odwołać się do przepisów Konstytucji RP z 1997 r., która to rozróżnia w rozdziale III dwa rodzaje źródeł prawa: powszechnie obowiązującego (art. 87) oraz wewnętrznie obowiązującego (art. 93). Stworzyła ona w ten sposób zamknięty system prawa powszechnie obowiązującego. Stanowią je: • Konstytucja, • ustawy, • ratyfikowane umowy międzynarodowe, • rozporządzenia wydawane na podstawie i w celu wykonania ustaw • akty prawa miejscowego. Tylko one mają moc obowiązującą w stosunkach zewnętrznych organów publicznych z ogólnie określonymi kategoriami podmiotów. W hierarchii aktów prawa ratyfikowane przez Prezydenta RP – za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie umowy międzynarodowe mają prawo pierwszeństwa przed ustawami, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową. Umowy ratyfikowane przez właściwe organy państwowe bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie mają moc niższą od ustawy – jednakże korzystają z pierwszeństwa przed aktami podustawowymi i mogą być również stosowane bezpośrednio, jeżeli ich stosowanie nie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji). Uchwały Rady Ministrów, zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów mają wewnętrzny charakter i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu takie akty. Nie mogą one stanowić podstawy decyzji administracyjnych skierowanych do obywateli ani innych osób fizycznych np. cudzoziemców, osób prawnych i innych podmiotów w odniesieniu do art. 93 ust. 1, 2 Konstytucji. Należy przyjąć, że ta zasada, stosowana już od lat w orzecznictwie NSA, dotyczy wydawania wszelkich aktów i działań władczych. Nie znaczy to, że jeśli z przepisów wewnętrznych wynikają pośrednio dla obywateli i innych podmiotów korzystne rozwiązania, organy podporządkowane nie powinny ich stosować. Konstytucja nie stworzyła zamkniętego systemu wewnętrznych aktów prawa i w zależności od postanowień ustaw mogą je wydawać także inne organy niż wymienione w jej art. 93.

Bibliografia:

1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. nr 78 poz. 483.
2. Ustawa z dnia 14 kwietnia 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. Nr 30, poz. 168;
3. Jacek Boratyński, „Prawo i postępowanie administracyjne: wybrane zagadnienia prawne, prawo administracyjne, postępowanie administracyjne.”, WSiP SA Warszawa 2005 wydanie 1;
4. Wierzbowski Marek, Szubiakowski Marek, Wiktorowska Aleksandra red., „Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi.”, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2010 wydanie 13;
5. Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, „Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne.” Wydawnictwo PWN, Warszawa 1993;
6. „Europejski Kodeks Dobrej Administracji.” Dostępny w Internecie: http://adminrl.kprm.gov.pl/archiwum_usc/akty_prawne/Europejski_Kodeks_Dobrej_Administracji.pdf