Mit o Prometeuszu - Cezary Rowiński

Starożytny mit o Prometeuszu to historia o bogu, który chcąc dobra dla ludzkości podarował im wykradziony z Olimpu ogień. Od wieków jest problemem, który fascynuje artystów, filozofów i badaczy. Rozważania na jego temat podejmuje także Cezary Rowiński w tekście „Prometeusz”. Autor analizuje mit Prometeusza w kategoriach uniwersalności i mnogości jego realizacji w dziełach wielu epok i twórców. Wielu badaczy zajmowało się mitem widząc w Prometeuszu ojca kultury i cywilizacji, symbol buntu człowieka, drogę postępu ludzkości.

Starożytny mit o Prometeuszu to historia o bogu, który chcąc dobra dla ludzkości podarował im wykradziony z Olimpu ogień. Od wieków jest problemem, który fascynuje artystów, filozofów i badaczy. Rozważania na jego temat podejmuje także Cezary Rowiński w tekście „Prometeusz”. Autor analizuje mit Prometeusza w kategoriach uniwersalności i mnogości jego realizacji w dziełach wielu epok i twórców. Wielu badaczy zajmowało się mitem widząc w Prometeuszu ojca kultury i cywilizacji, symbol buntu człowieka, drogę postępu ludzkości. Postawa, która ewoluowała na podstawie starożytnej historii to prometeizm – postawa indywidualistycznego buntu przeciw Bogom, siłom natury i skrępowaniu ludzkiego ducha; samotne cierpienie za ideę i szczęście ludzkości. Jednak Rowiński w swoich rozważaniach nie skupia się na samym buncie, lecz poświęceniu i właśnie w nim dostrzega uniwersalizm mitu Prometeusza, który zawiera się w jego ciągłej aktualności, w sięganiu do niego kultury. Zdaniem autora epokę romantyzmu można nazwać „epoką Prometeusza”, gdyż to w tych czasach powstaje koncepcja prometeizmu, z którą łączą się idee romantyczne, a sam bohater mitu stanowił natchnienie dla ówczesnych twórców. Autor zwraca uwagę na mnogość interpretacji mitu, który może odnosić się do wszystkich dziedzin ludzkiego świata. Rowiński wskazuje także na fakt, iż ludzkość cały czas potrzebuje i oczekuje „nowych Prometeuszy”. Moim zdaniem Cezary Rowiński słusznie ocenia mit o Prometeuszu jako uniwersalny, z którego czerpią i korzystają kolejne epoki, istnieje na to wiele literackich przykładów. Wieszcz, romantyczny poeta, Adam Mickiewicz w swojej powieści poetyckiej „Konrad Wallenrod” przedstawił tytułowego bohatera jako osobę o dwojgu imion. Porwany i wychowany w Zakonie Krzyżackim Walter Alf wraca do rodzinnej Litwy, by tam walczyć u boku księcia Kiejstuta. Jednak miłość do swojego narodu, pragnienie zemsty na Zakonie i świadomość jego potęgi, zbliżającej się nieuchronnej klęski Litwinów, okazały się kluczowe. Walter wraca do Krzyżaków jako Konrad Wallenrod, zostaje Wielkim Mistrzem i doprowadza do klęsk wojska krzyżackie w wojnie z Litwą. Konrad to bohater tragiczny, którego żaden wybór nie daje mu pełni szczęścia. Chcąc zemścić się na Zakonie opuszcza swoją ukochaną – Aldonę. Kolejnym przykładem jest dramat romantyczny Adama Mickiewicza, „Dziady” cz. III. Zawarta w nim „Wielka Improwizacja” wygłoszona przez Konrada jest wyrazem prometejskiego buntu przeciwko losowi Polaków. Bohater czuje w sobie nadludzką moc, proponuje Bogu podział władzy nad światem. Uważa, że jego zdolności poetyckie, jego twórczość, daje mu prawo, by rozmawiał z Bogiem jak równy z równym. Konrad za najważniejsze zadanie stawia sobie wolność kraju, za którą gotów jest ryzykować własne życie. Sądzi, że posiada odpowiednie predyspozycje by stanąć na czele polskiego narodu i poprowadzić go ku lepszej przyszłości. Oskarża Boga o niesprawiedliwość, o cierpienia wielu ludzi. Nazywa Boga carem, a nie ojcem świata. Następnym utworem prezentującym postawę prometejską jest powieść Stefana Żeromskiego z epoki młodej Polski, „Ludzie bezdomni”. Główny bohater, Tomasz Judym, po powrocie z Paryża do Warszawy, w swoim rodzinnym mieści nie czuje się dobrze. Nie może zrozumieć sytuacji, która tam panuje, np. jego brat, Wiktor, ciężko pracuje w fabryce. Chce dać coś z siebie ludziom, za najwyższy cel stawia pomoc im. Wbrew doświadczonym doktorom uważa, że jako lekarz powinien być otwarty na potrzeby innych, udzielać im bezpłatnych porad, powinien im służyć. Poświęca się dla ogółu rezygnując nawet z miłości do Joanny. Jednak w jego szczytnych działaniach brakuje rozeznania społecznego, co uniemożliwia mu osiągnięcie celu. Podążając za tokiem rozumowania Cezarego Rowińskiego należy zgodzić się, że mit Prometeusza jest uniwersalny i ponadczasowy. Świadczy o tym nie tylko wielka fascynacja nim filozofów i badaczy, czy mnogość interpretacji, ale przede wszystkim obecność postaw prometejskich w literaturze na przestrzeni epok. Dzisiejszy świat także potrzebuje takich osób, które wychodząc przed szereg będą miały chęci i ambicje na zmienienie rzeczywistości.