Wspomnienia to jedna z najcenniejszych rzeczy, jakie człowiek otrzymał od losu. To one pozwalają nam zachować pamięć o najbliższych gdy odejdą, dzięki nim jesteśmy w stanie uczyć się na błędach z przeszłości i wyciągać z nich wnioski. Gdy człowiek wspomina, jest w stanie poczuć to samo co kiedyś. Na samą myśl o dawnych przeżyciach większość ludzi czuje tę samą radość, ten sam smutek, zażenowanie, ekscytacje co we wspominanej sytuacji. Dzięki wspomnieniom zwykłe przedmioty dnia codziennego mogą stać się mostem do przeszłości. Wspomnienia pomagają nie tylko osobom, które wspominają, lecz ich przeżycia mogą stać się podstawą do przemyśleń innych ludzi. W literaturze motyw wspomnień jest często poruszany i używany przez autorów. Opisy wspomnień pomagają lepiej poznać niektórych bohaterów, pokazują ich subiektywne opinie na temat różnych zdarzeń lub osób. Pisanie fragmentów utworu w formie wspomnienia bohatera pozwala na oderwanie się w pewien sposób od fabuły i ukazanie niektórych sytuacji w zupełnie innym świetle. Takim zabiegiem posłużył się na przykład Bolesław Prus w swoim dziele „Lalka”.

Autor, wplatając w utwór fragmenty pamiętnika Rzeckiego, przekazuje czytelnikom personalny i subiektywny komentarz przyjaciela Stanisława Wokulskiego do zaistniałych zdarzeń. Jego zapiski wprowadzają do powieści również elementy retrospektywne - Rzecki wspomina swoje dzieciństwo oraz młodość naznaczone ideałami napoleońskimi, co od razu tłumaczy czytelnikowi czemu subiekt tak wiernie czeka na nadejście potomka rodu Bonapartych. Rzecki również opisuje swoje przeżycia związane z udziałem w Wiośnie Ludów na Węgrzech. Taki sposób pisania pozwala autorowi na ukazanie niektórych zdarzeń historycznych nie w sposób podręcznikowy, lecz z perspektywy uczestnika. Rzecki w swoich zapiskach rozjaśnia czytelnikowi również postać samego Stanisława. Pisze on o tym w jaki sposób wszedł w posiadanie sklepu, czyli nawiązuje do jego małżeństwa z wdową Pfeifer, jak budował swój majątek, jak brał udział w Powstaniu Styczniowym. Subiekt komentuje także wydarzenia współczesne, martwi się o przyjaciela, który całkiem stracił głowę dla pustej Izabelli. Rzecki widziałby dla niego inne rozwiązanie, a mianowicie zainteresowanie Stawską, kobietą tego samego stanu, która nie wytykałaby mu pochodzenia i byłaby w stanie odwzajemnić jego miłość. Pamiętnik jest także ważnym dokumentem przemian zachodzących w XIX-wiecznej Warszawie. Rzecki zwraca uwagę na wzrost roli Żydów w środowisku kupieckim oraz na towarzyszące temu nastroje antysemickie, czego przykładem jest rodzina Szlangbaumów, która odkupuje od Wokulskiego sklep. Mimo tak wielu ważnych aspektów, pamiętnik jest bardzo pomocny w zrozumieniu samego Ignacego. Czytelnik poznaje jego charakter, dostrzega, że był to człowiek szczery, pracowity, dobroduszny i na zawsze oddany ludziom, których szczerze pokochał.

Kolejnym dziełem, które również zawiera bardzo wiele wspomnień, jest „Cudzoziemka” Marii Kumcewiczowej. Książka jest idealnym obrazem kobiety zagubionej, nieprzystosowanej do teraźniejszości, która odnajduje się jedynie w swoich własnych wspomnieniach na temat niespełnionych marzeniach, nieszczęśliwej miłości, urodzie i muzycznej karierze. Jednak wspomnienia Róży, czyli głównej bohaterki utworu nie przynoszą jej ulgi. Sprawiają, że chce ona odegrać się na wszystkich dookoła niej za swoje życiowe niepowodzenia. Kobieta nie może się pogodzić z tym, że nic nie poszło tak jak tego oczekiwała. Kolejne wysuwane wspomnienia pozwalają poznać czytelnikowi w jaki sposób „czudzoziemka” zmieniała się, czytamy o jej młodości, przeprowadzkach, miłościach, małżeństwie oraz dzieciach. Sama akcja książki trwa zaledwie jeden dzień, ostatni w życiu głównej bohaterki. To właśnie opisy jej przeżyć stanowią cały utwór. Jako czytelnicy nie możemy się dowiedzieć, jak ktokolwiek inny reagował na tę samą sytuację, gdyż wspomnienia są bardzo subiektywne i personalne. Poznajemy jedynie opinie Róży, co ma swoje plusy w momencie kiedy zrozumiemy, że to właśnie na jej charakterze i przeżyciach Maria Kumcewiczowa chciała zwrócić uwagę.

Wspomnienia to wspaniała rzecz. Należy zachowywać pamięć o najlepszych chwilach w życiu, by wracać do nich w czasach niedoli oraz pamiętać o potknięciach, by zachować pewną pokorę. Człowiek jako istota rozumna i myśląca już bardzo dawno temu zdał sobie z tego sprawę, lecz do tej pory ciągle uczy się, że mimo tego jak ważne jest życie chwilą i myślenie o przyszłości to jednak każdego z nas tworzy historia oraz przeszłość.