Gonty drewniane to najprawdopodobniej jedno z najstarszych, naturalnych pokryć dachowych wymyślonych przez człowieka, wykorzystywanych budownictwie. Najlepszym i najtrwalszym materiałem na gonty drewniane jest modrzew, świerk i jodła. Drewno używane do wyrobu gontów musi być dobrej jakości, nie powinno mieć sęków. Dlatego gonty szczypane wykonywano jedynie z bezsęcznych odcinków pnia pomiędzy kolejnymi okółkami gałęzi (co decydowało o ich maksymalnej długości od 60 do 70 cm). Ze względu na właściwości drzewa właśnie te gatunki drewna są szczególnie odporne na warunki atmosferyczne. Gonty drewniane są najbardziej ekologicznym i zarazem trwałym pokryciem dachowym.

Gonty łupane produkowane są ręcznie, poprzez promieniste rozszczepienie siekierą kloca drewna, który rozpada się wzdłuż naturalnych włókien. Deseczki takie mają szerokość od 7 do 14 cm (zależnie od średnicy pnia) i lekko falistą powierzchnię. Są one wygładzane ośnikiem, po czym w ich grubszej krawędzi przy pomocy struga o nazwie nutownik żłobi się rowek (wpust). Gont łupany w związku z zachowaniem naturalnej struktury drewna jest znacznie bardziej odporny na warunki atmosferyczne niż gont cięty. Jest on trwalszy od gontu ciętego, mniej nasiąkliwy i nie zatrzymuje spływającej wody.

Gonty cięte wykonuje się z desek tartacznych. Piła formatując równą deseczkę przecina jednak surowiec przez jego naturalne włókna. Powoduje to, że takie gonty pod wpływem zmiennych warunków atmosferycznych paczą się lub pękają, a pokrycie z nich wykonane ma znacznie mniejszą trwałość i jest mniej estetyczne.

Minimalne nachylenie połaci dachu krytego gontami to 14-18°, ale nie jest to korzystne, gdyż pokrycie takie będzie mniej trwałe. Trzeba wtedy zapewnić bardzo dobrą wentylację i ochronę drewna, ponieważ przy tak płaskim dachu zawilgocenie gontów może być bardzo duże. Jeśli kąt nachylenia połaci dachowych jest większy niż 38°, zaleca się pokrycie ich podwójną warstwą gontów. Dach o mniejszym spadku musi być pokryty trzema warstwami. Dachy o małym spadku powinny być kryte długimi gontami.

POKRYCIE

Pokrywanie dachu polega na układaniu gontów na łatach, wciskaniu ostrej krawędzi jednego gonta we wpust drugiego i przybijaniu gontów do łat. Pierwotnie przybijano gonty drewnianymi kołkami (najlepsze były z drewna cisowego) tak, by kołek był później przykryty przez kolejny pas gontów. Obecnie przybija się gonty głównie ukrytymi w rowkach gwoździami

Aby woda deszczowa ściekająca po połaci dachowej nie przeciekała przez rowki, układa się gonty krawędziami z rowkami od strony zawietrznej i nieco pochyla ku dołowi. Krawędzie rowków każdego gontu schnąc zaciskają się na ostrej krawędzi sąsiedniej deszczułki, uszczelniając dodatkowo połączenie.

Przy nachyleniach połaci dachu od 40 ’ do 90 ’ ,przy gontach łupanych łaty zabezpieczające powinny mieć grubość przynajmniej 24 mm, a przy gontach ciętych – 30 mm. Przy małych nachyleniach dachu zaleca się zwiększyć odpowiednio przekrój wentylacyjny.

Gontów drewnianych nie powinno się układać bezpośrednio na papie dachowej, ponieważ bez wentylacji w pokryciu mogą powstać zawilgocenia, a wtedy ich trwałość znacznie się zmniejsza.

MONTAŻ

Gonty należy układać tak, by ich styki nie pokrywały się w kolejnych pasach. Dzięki temu dach nie będzie przeciekał. Każdy gont powinien być umocowany dwoma gwoździami karbowanymi lub spiralnymi, koniecznie ocynkowanymi, miedzianymi lub ze stali nierdzewnej. Gonty z cedru czerwonego i dębu oraz zaimpregnowane środkami solnymi przybija się gwoździami z nierdzewnej stali szlachetnej. Gwoździe powinny być przykryte przez znajdujące się nad nimi rzędy gontów. Te, które są widoczne, należy usunąć. Gonty można też mocować zszywkami ze stali nierdzewnej. Niektórzy dekarze zalecają układanie pod gontami przekładek z papy szerokości 25 lub 50 cm, które uszczelnią pokrycie i zapobiegną podsiąkaniu wody. Między gontami muszą być odstępy – tzw. fugi ruchome. Zostawia się je po to, by pokrycie mogło pracować. Zazwyczaj mają szerokość od 1 do 5 mm. Im bardziej suche są gonty, tym szersze powinny być fugi.

Zalety Wady · są lekkie – 1 m² pokrycia z gontów waży 15-30 kg. Nie obciążają zanadto więźby. W niektórych przypadkach można więc zmniejszyć przekroje elementów konstrukcyjnych dachu;· są dosyć trwałe – m.in. dlatego, że po ułożeniu tylko jedna trzecia długości gontu jest narażona na szkodliwe działanie słońca i wody. Reszta pozostaje przykryta gontami kolejnej warstwy. Ich żywotność poprawi też impregnacja; · pracochłonne w montażu – dach o powierzchni 200 m² układa się około dwóch tygodni;· kłopotliwe w konserwacji – aby gonty świerkowe, sosnowe, topolowe i olszowe długo zachowały ładny wygląd, trzeba je regularnie impregnować;· nieodporne na ogień – jak wszystkie drewniane pokrycia trzeba je zabezpieczać przed działaniem płomieni. Jest to dodatkowy koszt podnoszący cenę dachu.