UKŁAD ODDECHOWY

Składa się z dróg oddechowych: -górnych- jama nosowa -> gardło -dolnych- krtań-> tchawica -> oskrzela główne-> płuca

Jama nosowa: oczyszczanie, ogrzewanie i nawilżanie powietrza

Fizjologicznie powietrze pobierane jest przez nozdrza (oddchanie przez usta jest niefizjologiczne, a jama ustna nie jest fizjologiczną cześcią układu oddechowego) i dostaje się do oddzielonych przegrodą przewodów jamy nosowej, które wraz ze znajdującymi się w nich czterema parami zwisających małżowin oraz z układem powietrznych komór kości twarzoczaszki, zwanych zatokami przynosowymi, stanowią przestrzeń, gdzie podlega wstępnemu oczyszczeniu, nawilgoceniu i ogrzaniu.

Powierzchnia jamy nosowej wyścielona jest błoną śluzową, której główna część tworzy okolicę oddechową. W tej dobrze ukrwionej błonie znajdują się liczne gruczoły wydzielające śluz i płyn surowiczy, tworzące na jej powierzchni dodatkową warstwę, na której osadzają się zanieczyszczenia wdychanego powietrza. Niewielka część błony śluzowej jamy nosowej tworzy tzw. okolicę węchową, zaopatrzoną w wyspecjalizowany nabłonek węchowy oraz gruczoły węchowe. Dzięki nim człowiek ma powonienie, a więc potrafi odróżniać zapachy.

Gardło: skrzyżowanie drogi oddechowej z drogą pokarmową

Jama nosowa poprzez tylne nozdrza łączy się z gardłem, kilkunastocentymetrowym nieparzystym narządem, stanowiącym przede wszystkim część układu pokarmowego. W gardle następuje skrzyżowanie drogi oddechowej z drogą pokarmową. Istnieją jednak specjalne struktury anatomiczne i mechanizmy, które zabezpieczają prawidłowe (bezkolizyjne) funkcjonowanie obu dróg. Dzięki nim rzadko w warunkach pełnego zdrowia zdarza się, by fragmenty pożywienia trafiły do niżej położonych odcinków dróg odechowych: krtani i tchawicy. Ochrona dróg oddechowych przed zachłyśnięciem jest szczególnie ważna wtedy, gdy człowiek śpi i nie sprawuje świadomie kontroli nad swoim ciałem.

Nieprawidłowości w budowie i funkcji górnej cześci gardła, a także podniebienia, które oddziela jamę ustną od nosa, powodują chrapanie w czasie snu, a niekiedy są przyczyną przejściowego zamykania drogi oddechowej i niebezpiecznych dla zdrowia bezdechów.

Częściej zdarza się zjawisko aerofagii, czyli połykania powietrza, powodujące przykre objawy ze strony przewodu pokarmowego. Gardło jest bardzo dobrze umięśnione, posiada warstwę okrężną i podłużną mięśni, które tworzą zwieracze i dźwigacze gardła. Ich zadaniem jest przede wszystkim połykanie przyjętych pokarmów. Dzięki mięśniom gardła dochodzi w czasie aktu połykania do zamknięcia dróg oddechowych.

W gardle znajduja się liczne skupiska tkanki limfatycznej - migdałki, tworzące limfatyczny pierścień gardłowy Waldeyera. Są one bardzo ważnym składnikiem układu odpornościowego.

Do gardła uchodzi przewód trąbkowy zapewniający przewietrzanie ucha środkowego, gdzie ma ono swój początek.

Przód gardła stanowi jego część krtaniową. Bardzo ważnym elementem fizjologicznie z nim związanym jest nagłośnia, ruchoma chrząstka, która anatomicznie właściwie zalicza się do kolejnego odcinka dróg oddechowych - krtani. Nagłośnia w czasie połykania pokarmów zamyka wejście do krtani.

Gardło jest wyścielone bloną śluzowa. W jego części nosowej - błona ma taką samą budowę jak jama nosowa, w pozostałych częściach śluzówka ma budowę odmienną, charakterystyczną dla górnego odcinka przewodu pokarmowego. Krtań - chrzęstny instrument

Wdychane powietrze z gardła przedostaje się do krtani - długiego na 4-6 cm przewodu zbudowanego z kilku rodzajów chrząstek, z których najważniejsza jest chrząstka tarczowata. Chrząstki tworzą szkielet krtani, który stanowi podporę dla aparatu głosowego.

Chrząstki krtani są między sobą połączone stawami lub zrostami więzadłowymi (więzadłami). Cały system połączeń międzychrząstkowych sprawia, że krtań jest narządem zwartym i mocnym, ale posiadającym także określoną ruchomość potrzebną do kształtowania barwy i brzmienia głosu. Ważną rolę w czynności krtani odgrywają mięśnie, mające charakter zwieraczy i rozwieraczy oraz napinaczy warg głosowych.

Wnętrze krtani złożone jest z trzech jam - górnej, pośredniej i dolnej. Górna łączy się z gardłem, pośrednia - jest miejscem powstawania głosu; tam bowiem znajduja się wargi głosowe, lewa i prawa, tworzące tzw glośnię. Ostry brzeg błony śluzowej warg głosowych tworzy fałdy głosowe, zwane inaczej strunami głosowymi. Pomiędzy nimi znajduje się szpara głośni, długości ok. 23 mm u mężczyzn i 18 mm u kobiet.

Szpara głośni w fizjologicznych warunkach nigdy nie jest zamknięta - powietrze zawsze może swobodnie przejść do dalszej części drog oddechowych - tchawicy. Powierzchnia wewnętrzna krtani jest wyścielona błoną śluzową o budowie typowej dla dróg oddechowych, a więc składającą się z nabłonka wielorzędowego z obecnością będących w ciągłym ruchu mikrokosmków, zawierajacą liczne gruczoły produkujące śluz i płyn surowiczy, chroniące krtań przed wysychaniem i zanieczyszczeniami z wdychanego powietrza.

TCHAWICA

-zbudowana z chrząstek pierścieniowatych krtani, w dół biegną chrz. tchawicze -ze względu na topografię dzieli się na: • cz. szyjną- od krtani do wcięcia szyjnego mostka • cz.piersiową – położona w jamie klatki piersiowej -z tyłu tchawicy biegnie przełyk, z przodu- cz.górna- tarczyca, cz.dolna-grasica -kończy się rozdwojeniem tchawicy na wysokości Th4 -zbudowana z chrząstek w kształcie podkowy

• jest to otwarta przestrzeń, zamknięta z tyłu przez ścianę błoniastą ( mięsień thawiczy)

-chrząstki połączone są ze sobą więzadłami obrączkowymi -błona śluzowa wyścielająca tchawicę pokryta jest nabłonkiem migawkowym- ruch rzęsek do góry

OSKRZELA GŁÓWNE

-dzielą się na prawe i lewe -biegną od rozdwojenia tchawicy do wnęki płuca i ulegają dalej podziałowi -PRAWE- krótsze,szersze, biegnie w przedłużeniu tchawicy -LEWE- dłuższe,węższe, biegnie poziomo, krzyżuje się z łukiem aorty

• oskrzela mają budowę analogiczną do tchawicy -wyścielone są nabłonkiem migawkowym

-we wnęce płuca dzielą się na oskrzela płatowe, te na -> segmentowe itd -najczęściej następuje dwupodział, od 8 do 13 podziałów

• podział ten tworzy DRZEWO OSKRZELOWE( aż do oskrzelików o śr. 1,5mm ) : • cechą charakterystyczną drzewa jest obecność cz. Chrzęstnych w ściankach, im dalej tym mniejsze • służy otwarciu światła oskrzeli, żeby się nie zapadło i nie zamknęło • występuje tu nabłonek migawkowy charakterystyczny dla całego układu oddechowego

PŁUCA

-właściwy narząd wymiany gazowej

• wypełniają prawie całą przestrzeń klatki piersiowej -posiadają kształt stożka, w którym wyróżnić można podstawę i wierzchołek wystający nad otwór górny klatki piersiowej

-wyróżniamy ściany: • Dolna- podstawa płuca, powierzchnia przeponowa, wklęsła, leży na przeponie • Boczna=żebrowa- największa, sąsiaduje z żebrami • Przyśrodkowa- śródpiersiowa- przód, kręgowa-tył, sąsiaduje z kręgami piersowymi

-wyróżniamy brzegi: • Przedni • Tylny • Dolny- między powierzchnią przyśrodkową a przeponową

• w lewym płucu znajduje się wcięcie sercowe -na powierzchni przyśrodkowej- wnęka płuca,przebiega tam korzeń płuca

-KORZEŃ PŁUCA składa się z : • Oskrzela głównego (prawego lub lewego) • Tętnic i żył płucnych (doprowadzają krew odtlenowaną) • Tętnic i żył oskrzelowych ( naczynia prywatne płuc) • Splotu płucnego • Naczyń limfatycznych

-płuco lewe dzieli się na 2 płaty przedzielone szczeliną skośną -płuco prawe- płat górny oddzielony-> szczeliną poziomą, potem znajduje się -> płat środkowy oddzielony-> szczeliną skośną-> płat dolny

-płaty dzielą się na segmenty oskrzelowo-płucne

-podział tkanki płucnej -> DRZEWO PĘCHERZYKOWE (zadanie domowe)

-pęcherzyki płucne zbudowane są z cienkiej błony oplecionej gęstą siecią naczyń włosowatych -> wymiana gazowa

-Płuca pokryte są opłucną ( podwójny worek, składający się z opłucnej płucnej – ściśle zrasta się z tkanką płuc, na wysokości wnęki płuca wywija się przechodząc z opłucną ścienną)

• pomiędzy nimi znajduje się jama opłucnowa wypełniona niewielką ilością płynu surowiczego, który zapobiega otarciom

PRZEŁYK

-jest to przewód rozciągający się od gardła do wypusty żołądka, od C6 do Th10

-ze względu na przebieg dzieli się na: • Cz.szyjną • Cz.piersiową- w jamie klatki piersiowej, między kręgosłupem i tchawicą • Cz.brzuszna- od przejścia przez rozwór przełykowy w przeponę do wpustu żołądka

Funkcja: prowadzenie pokarmu z gardła do żołądka

-w przebiegu przełyku znajdują się 3 zwężenia: Górne- przejście gardła w przełyk Środkowe- na wysokości Th4 rozdwojenie tchawicy Dolne- przejście w rozwór przełykowy w przeponie

Ściany przełyku:

1. Błona śluzowa- tworzy fałdy podłużne, umożliwia przechodzenie kęsów pokarmu
2. Błona mięśniowa- w górnej cz.- mięśnie poprzecznie prążkowane w dolnej cz.- mięśnie gładkie
3. Pasma łączno-tkankowe- łączą przełyk z otoczeniem

NERWY I NACZYNIA MIĘDZYŻEBROWE

NERWY

-gałęzie brzuszne nerwów piersiowych- rdzeniowych (?) nie tworzą splotów, biegną jako nerwy segmentowe w bruździe żebra …(nie wiem co dalej)

Nerw I oddaje włókna do splotu ramiennego, nerw XII do splotu lędźwiowego

Zakres unerwienia: mięśnie głębokie klatki piersiowej, mięśnie brzucha, skóra przedniej i bocznej strony klatki piersiowej, 2 mięśnie powierzchowne grzbietu- zębaty tylny górny i dolny, żebra stawy żeber