Ancien Regime- zaczerpnięty z języka francuskiego zwrot, odnoszący się do okresu sprzed Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Oznacza on dosłownie “dawny ustrój”. Używa się go do określenia dawnego ładu, ustroju politycznego, który przeszedł do przeszłości, uległ wyraźnej zmianie.
Kluczowym dla upadku owego “dawnego ustroju”, była Wielka Rewolucja Francuska. Rewolucja, która zachwiała fundamentami monarchii i ustroju politycznego XVIII wiecznej Francji. Rewolucja, która zupełnie odwróciła stosunki polityczno społeczne ówczesnego państwa Francuskiego, oraz ukazała Europie i światu, iż można podążać inną drogą niż monarchia. Mimo, iż “sama zjadła własne dzieci” i jej skutki został zatarte przez Kongres Wiedeński, odmieniła Europę zaszczepiając w ludności pojęcia “wolności, równości i braterstwa” Umowną datą rozpoczęcia rewolucji stał się 14 VII 1789, kiedy to ludność Paryża zdobyła Bastylię- więzienie, symbol ucisku władzy nad obywatelem. Wydarzenia rewolucji zapoczątkowało jednak Zwołanie przez Ludwika XVI Stanów Generalnych, które 17 czerwca uznały się za Zgromadzenie Narodowe, a 9 lipca ogłosiły się Konstytuantą, doprowadziło do ostrego kryzysu politycznego. 26 VIII 1789 ogłoszono Deklarację Praw Człowieka i Obywatela, a we wrześniu 1791 przekształcono Francję w monarchię konstytucyjną, likwidując również powinności feudalne i przywileje kościelne. Wprowadzono ordynację wyborczą opartą na zasadzie cenzusu majątkowego i przeprowadzono nowy podział administracyjny państwa.

Znaczny wpływ na bieg wydarzeń zaczęły wywierać kluby polityczne. Nastąpiła radykalizacja postulatów rewolucjonistów. Od października 1791 władzę sprawowali żyrondyści, którzy doprowadzili w kwietniu 1792 do wojny z Austrią, w sierpniu uwięzili króla. Po przekształceniu zgromadzenia prawodawczego w Konwent Narodowy, 22 IX 1792 proklamowano republikę, a 21 I 1793 stracono króla, w następstwie, czego powstała koalicja państw europejskich przeciw Francji, a w kraju wybuchły powstania monarchistyczne. Po dojściu do władzy jakobinów 31 V 1793 nastąpił okres dyktatury i terroru. Powołany 6 IV 1793 Komitet Ocalenia Publicznego stał się faktycznym rządem. 24 VI 1793 uchwalono nową demokratyczną konstytucję, która nie weszła jednak w życie. Eliminacja całej opozycji (żyrondystów, hebertystów, grupy Dantona i in.), kryzys ekonomiczny (próba wprowadzenia maksymalnych cen i minimalnych płac) i pogłębienie terroru doprowadziły 27 VII 1794 do zamachu termidoriańskiego i upadku dyktatury jakobinów. Przywrócono pełną swobodę w gospodarce i handlu, spacyfikowano próby powstań ze strony sankiulotów i rojalistów. W sierpniu 1795 uchwalono nową konstytucję, w wyniku której władzę sprawował dyrektoriat (5 dyrektorów). Wzrost znaczenia wojska, nieudolne rządy dyrektoriatu i próby spisków rojalistów oraz grupy F.N. Babeufa, doprowadziły do zamachu 18 brumaire’a (9 XI 1799), w wyniku którego rządy objął generał Napoleon Bonaparte, jako pierwszy konsul.

Rewolucja zapoczątkowała nowy sposób myślenia o władzy i sposobach jej sprawowania, oraz po raz pierwszy w historii nowożytnej europy oddała władzę nie wybranej, nobilitowanej do rządzenia grupie, lecz większości społeczeństwa. Rewolucja zmieniła Europę na zawszę. To ona zapoczątkowała pojęcia praw człowieka, trójpodziału władzy, przypomniała o ustroju republikańskim. Dzięki rewolucji pojawiło się pojęcia patriotyzmu i rzeczy wspólnej- państwa. Wojsko po raz pierwszy walczyło za kraj, za ojczyznę, nie zaś za króla. To moim zdaniem największa rewolucja w historii psychologii wojny. Żołnierze nie występowali już, jako przedstawiciele króla, czy swojej klasy społecznej. Byli narodem- grupą ponad podziałami. Stali w jednym szeregu bez względu na pochodzenie. Wojna narodowa pozwoliła na wykorzystanie większej ilości żołnierzy, na lepsze ich wyszkolenie. Pozwoliła na stworzenie armii zawodowej i z poboru. Pojęcie obywatela wiązało się z prawami, ale również obowiązkiem obrony ojczyzny, przez co liczebność armii znacząco wzrosła. Ponadto umotywowanie żołnierza było inne. Nie ginął on za idee których nie rozumiał, walczył za swoją ziemię, rodzinę. To na zawsze zmieniło losy wojen.

Wydarzenia we Francji, spowodowały natychmiastowy wydźwięk w Europie. Należy zwrócić uwagę, iż nie wszędzie w Europie rozwinął się system monarchii absolutnej, oraz że nie wszędzie hasła oświeceniowe były dostatecznie rozwinięte by pod koniec XVIII w. miało to wpływ na wybuch rewolucji, czy chociażby dążenia “stanu trzeciego” do zwiększania swych uprawnień. Przykładem takiego państwa jest chociażby Rzeczpospolita, w której ok 10% społeczeństwa, czyli cały stan szlachecki uprawnione były do głosowania, władza króla zaś- niewielka. Jednakże czas pokazał, iż monarchie absolutne(zwane później oświeconymi) gdzie władca stawał się sługą państwa, rządząc dla dobra ogółu, w tym konkretnie okresie były państwami lepiej zarządzanymi i silniejszymi. Kształtujące się zaś poczucie narodowości i patriotyzmu pozwalało władcom na manipulację i ukazywanie, że to oni najlepiej rządzą państwem i pod ich auspicjami kraj będzie najsilniejszy. Przed Wielką Rewolucją w czterech z pięciu największych mocarstw Europejskich (Wlk. Brytania, Francja, Austria, Prusy, Rosja) panował ustrój monarchii oświeconej, co najlepiej dowodzi faktu, iż był to wówczas ustrój najszerzej stosowany i pozwalający na utrzymanie jedności państwowej. Po Kongresie Wiedeńskim, gdzie wiodącymi hasłami było zachowanie w Europie legitymizmu i równowagi sił oraz restauracja odsuniętych w czasie rewolucji i wojen napoleońskich rodów rządzących, absolutyzm oświecony znów stał się dominującym ustrojem. Kongres uporządkował sytuację międzynarodową w Europie, jednakże hasła rzucone w czasie rewolucji nie mogły przejść bez echa. Ludność zaczynała domagać się swoich praw politycznych i ekonomicznych. Okres Wojen Napoleońskich przyczynił się także do rozbudzenia świadomości narodowej Polaków, Niemców czy Hiszpanów, których dążenia niepodległościowe (tudzież w przypadku Niemców- zjednoczeniowe) nie pokrywały się z założeniami kongresu. Obrona starego porządku patrząc z perspektywy władców i ich świty jest logiczne- któż chciałby pozbyć się władzy absolutnej? Jednakże hasła wolności i równości, oraz świadomości narodowe poczęły już kiełkować wśród ludów Europy. Sytuacja, w której lud zwróci się przeciwko władzy, tak jak stało się to we Francji, stawała się coraz bardziej prawdopodobna. Dlatego też, do obrony przed powstaniami, tudzież zamieszkami wewnętrznymi powołano w 1815r. Święte Przymierze- sojusz mający na celu wzajemną pomoc na wypadek rozruchów wewnętrznych na terenie państwa któregoś z członków. Lata 1815- 1848 to okres rozwoju ruchów narodowych. Jako przykład podać można włoskich Karbonariuszy i ich powstanie w roku 1821, czy polskie Powstanie Listopadowe 1830r. Na uwagę zasługuje tutaj również działalność Giuseppe Mazziniego- włoskiego działacza niepodległościowego, utrzymującego jednak także kontakty z innymi narodami zniewolonymi i planującego wybuch ogólnoeuropejskiej rewolucji. Niemieckie dążenia do zjednoczenia zakończyły się jedynie utworzeniem w 1834r. kierowanego przez Prusy Związku Celnego, znoszącego cła na granicach pomiędzy państewkami niemieckimi. Pierwszym znaczącym przejawem dążeń ludu do wolności i samostanowienia po kongresie wiedeńskim była rewolucja lipcowa we Francji W lipcu roku 1830 która zmiotła z tronu starszą linię Burbonów z Karolem X. W tym samym roku, w Belgii dochodzi do powstania które prowadzi do utworzenia monarchii konstytucyjnej z najbardziej postępową wówczas konstytucją europy, która wprowadzała dwuizbowy parlament, równość obywateli wobec prawa oraz rozdział między państwem a kościołem. Lata 20. XVIII wieku to również walki niepodległościowe na terenach Bałkanów, gdzie dzięki wsparciu mocarstw spod jarzma Turcji wyzwalają się państwa Serbów i Greków.
Wydarzenia te jednak były niczym w porównaniu do fali powstań, która przetoczyła się przez Europę w latach 1848- 1849. Seria zrywów miała trzy główne powody: walkę o poprawę bytu społecznego, walkę o prawa i wolności obywateli oraz dążenia narodowowyzwoleńcze. Była to fala, która zbierała się od momentu Rewolucji Francuskiej i w końcu, musiała wylać się na Europę. Swoim zasięgiem ogarnęła praktycznie cały kontynent, poza Wielką Brytanią i Rosją. Główną przyczyną wybuchu Wiosny ludów, okazał się kryzys ekonomiczny dotykający zwłaszcza chłopstwo i mieszczaństwo oraz rozwój myśli wypracowanych w oświeceniu. Po raz kolejny państwem, w które zapoczątkowało zmiany rewolucyjne okazała się Francja. To tam w lutym 1848 roku doszło do pierwszych walk w okresie nazwanym Wiosną Ludów. Zła sytuacja ekonomiczna skłoniła robotników do wystąpień, podczas których z którejś ze stron padły strzały i rozpoczęły się dwudniowe walki uliczne, które doprowadziły do dymisji premiera i abdykacja króla Ludwika Filipa. Wraz z powstaniem republiki Rząd Tymczasowy wprowadził wolność zgromadzeń, wolność prasy, zniósł kare śmierci za przestępstwa polityczne. Rząd zagwarantował każdemu obywatelowi prace w stworzonych w tym celu warsztatach narodowych. Następnie odbyły się równe i powszechne wybory do Zgromadzenia Narodowego. Komisja Wykonawcza (nowy rząd powołany przez Zgromadzenie) wydała szereg dekretów przeciwko którym robotnicy występowali zbrojnie na barykadach Paryża. W obawie przed rewolucją Komisja powierzyła dyktaturę ministrowi wojny - gen. Luisowi Cavaignac. Wybuchło powstanie czerwcowe robotników (22-26 VI) - “dni czerwcowe”, krwawo stłumione przez siły rządowe. Ostatecznie “dogadano się” i 4 XI 1848 uchwalno we Francji nowoczesną konstytucję gdzie władza ustawodawcza - jednoizbowe Zgromadzenie Prawodawcze wybierane na 3 lata w 4 przymiotnikowych wyborach; władza wykonawcza - prezydent wybierany na 4 lata w wyborach powszechnych. Do walk w okresie Wiosny Ludów doszło również w krajach niemieckich. Tamtejsze zrywy miały 4 przyczyny: społeczne: dążenia burżuazji do eliminacji wciąż jeszcze dotkliwych pozostałości feudalizmu, dążenia mieszczaństwa, chłopstwa i robotników do poprawy swojego statusu materialnego. Polityczne: konfrontacja pomiędzy siłami starego porządku reprezentowanymi przez monarchie a liberałami. Narodowe: dążenie do zjednoczenia Niemiec. Kulturowe: wpływ ideologii i zwłaszcza literatury romantycznej. Największy wpływ na sytuację w Niemczech miały jednak wiadomości o rewolucji lutowej we Francji. Zaczęły się zwoływane przez działaczy liberalnych masowe zebrania, na których żądano wolności prasy, sumienia i zebrań, wprowadzenia sądów przysięgłych, gwardii narodowej i parlamentu ogólnoniemieckiego. 5 III 1848 r. w Heidelbergu zjazd liberałów podjął inicjatywę zwołania parlamentu i powołał komisję, by przygotowała odpowiedni projekt. 12 III 1848r. przedłożono go Radzie Związku Niemieckiego we Frankfurcie. Postanowiła ona, 31 III 1848 r., zwołać parlament tymczasowy do Frankfurtu nad Menem, W 1. poł. III książęta w południowych Niemczech w obawie przed rewolucją przyrzekli spełnić żądania liberałów. Powołano rządy złożone z liberałów, zgodzono się też na ogłoszenie niektórych praw liberalnych i na konstytucję. Ustępowali, ponieważ nie mogli liczyć na wojsko i obawiali się buntu chłopskiego (zaczął się na początku Ul 1848 r. w Badenii i przerzucił z mniejszą siłą na Hessen-Darmstadt, Nassau, Nadrenię, Westfalię, Wirtembergię, Bawarię i Saksonię, Magdeburg i Śląsk), 18 III doszło do wybuchu walk ulicznych w stolicy Prus - Berlinie, król Fryderyk Wilhelm IV po nieudanych próbach pacyfikacji zamieszek wycofał wojska, ogłoszono amnestie dla więźniów politycznych oraz słynny odezwę króla “Do moich kochanych berlińczyków”; w obliczu zamieszek chłopskich dokończono w całych Niemczech proces znoszenia powinności feudalnych i reform uwłaszczeniowych, W wyniku tych wydarzeń powołano do rządu liberałów, którzy obawiając się rewolucji ludowej zminimalizowali postulaty, 18 VI 1848 r. otwarto we Frankfurcie nad Menem Zgromadzenie Konstytucyjne (parlamentu frankfurckiego); ścierały się tam dwie koncepcje zjednoczenia Niemiec: koncepcja małoniemiecka - oparcie federacji tylko na krajach niemieckich z królem pruskim jako dziedzicznym cesarzem, koncepcja wielkoniemiecka - stworzenie ustroju umożliwiającego Austrii pozostanie w obrębie zjednoczonych Niemiec. W sytuacji bierności parlamentu królowi Fryderykowi Wilhelmowi IV udało się stłumić ruch rewolucyjny; 5 XII 1848 r. - oktrojowanie przez króla konstytucji która ustalała wybory pośrednie do parlamentu, a największy zakres władzy przyznawała królowi z „łaski bożej”, Mimo że do końca 1848 r. nastąpiła pacyfikacja wydarzeń rewolucyjnych w krajach niemieckich, parlament frankfurcki obradował nadal i w1849 r. uchwalił demokratyczna konstytucję dla przyszłych Niemiec (przyjęto koncepcję „Małych Niemiec”): w sytuacji braku akceptacji tych koncepcji przez króla Prus parlament w czerwcu tegoż roku (przeniesiony do Stuttgartu) przestał funkcjonować. Istotny jest także przebieg i skutki wiosny ludów na terenach monarchii Habsburskiej tj. Czechach czy Węgrzech, gdzie powstania narodowowyzwoleńcze zostały spacyfikowane, zaś Węgrom i Czechom, odebrano wszelkie przywileje. Wiosna ludów, pomimo iż krwawo stłumiona niosła za sobą niezaprzeczalne skutki. Wpłynęła na wzrost świadomości narodowej, zaś w zbiorowej pamięci pozostały programy, bohaterowie i legendy, oraz przekonanie o możliwości obalenia porządku utrwalonego na kongresie wiedeńskim. Przyczyniła się także do zniesienia pańszczyzny i niektórych innych pozostałość feudalizmu. Z punktu widzenia jej wpływu na bezpieczeństwo narodowe, poczęto dostrzegać zagrożenia nie tylko zewnętrzne w relacji państwo- państwo, lecz także możliwości buntu własnych obywateli. Kształtowanie się pojęcia narodu zmieniło postrzeganie na kwestie wojen. Od tego momentu naród, a nie władca zaczyna mieć decydujący głos przy kluczowych decyzjach. Naród uświadamia sobie, że to on ma siłę by decydować o losach państwa, a nie odwrotnie. Ogół, masa to oni stanowią armię więc to od nich zależy czy państwo wojnę wygra, czy przegra. Niższe klasy społeczne zaczęły dostrzegać swoją siłę to, że jest ich najwięcej i dzięki temu stanowią największą siłę. Jeden człowiek nie był już w stanie zarządzać wszystkimi. Ancien regime przestawał istnieć.

Koalicje wojskowe- czyli sojusz wojskowy bądź wojskowo-polityczny dwóch lub więcej państw, zmierzający do wspólnego osiągnięcia wyznaczonego celu politycznego lub wojskowego. Co znaczące, w przeciwieństwie do sojuszu, koalicja przestaje obowiązywać po zrealizowaniu wyznaczonego celu. Po raz pierwszy terminu koalicja używa się do określenia pierwszej koalicji antyfrancuskiej z 1792r.
Wówczas państwa rywalizujące ze sobą, a momentami sobie wręcz wrogie, zjednoczyły się by nie dopuścić do rozszerzania się idei rewolucyjnych z Francji na resztę obszaru Europy. Punktem przełomowym było zgilotynowanie króla Ludwika XVI. Królobójstwo było dla wszystkich państw ogromnym szokiem i pogwałceniem wszelkich obowiązujących norm zwyczajowych. Szybko zawiązano luźny sojusz mający służyć jedynie pokonaniu Francuzów. W jego skład weszły: Austria, Prusy, Holandia, Wielka Brytania, Hiszpania, Portugalia, Królestwo Sycylii, Królestwo Sardynii i Republika Zjednoczonych Prowincji Koalicji zabrakło jednak determinacji i dokładnego ustalenia wspólnej strategii. Wojna I koalicji z Francją okazała się kilkoma wojenkami granicznymi Francji z różnymi państwami. Francji dodajmy do tego korzystającej z armii z poboru, armii o bardzo surowej dyscyplinie, karającej dezerterów i zdrajców śmiercią i dążącej do ciągłej ofensywy by zdobywać zasoby na terenach wroga. Koalicja rozpadała się powoli, ale stale. Francuzi skutecznie prowadzili wojnę na kilka frontów i podpisywali kolejno traktaty pokojowe, eliminując kolejnych członków koalicji.
Kolejne cztery koalicje antyfrancuskie, nie wyciągały wniosków z rozpadu I koalicji. Francuzi dzięki stale modernizowanej armii i geniuszowi strategicznemu i taktycznemu Napoleona potrafili rozbijać kolejne sojusze skierowane w pokonanie Francji. Dopiero VI koalicja, powstała dwadzieścia lat po pierwszej zdołała zrealizować cele niezmienne od 1792 roku. Koalicja rozwinęła się. Wojska zostały zreformowane na wzór francuski i po raz pierwszy zdecydowano na zmasowane uderzenie całością posiadanych wojsk a nie, jak poprzednio, wojną na kilka frontów. Większa była też determinacja stron walczących. Niewątpliwie pomogła tutaj zimowa porażka Napoleona w Rosji. Niemniej jednak to austriacko-prusko-rosyjsko-szwedzko-brytyjsko-hiszpańska (wraz z licznymi państewkami niemieckimi) koalicja zdołała zadać decydujący cios w bitwie pod Lipskiem, a następnie wkraczając na terytorium Francji. Dopiero dopracowana, koalicja, która postawiła sobie jasne cele, taktykę i strategię. Dodatkowo wprowadzająca masowy pobór zdołała pokonać nowoczesną dobrze wyszkoloną i dowodzoną armię Napoleona.
Koalicja zrodziła się z potrzeby chwili, stała się jednak stałym elementem wojen nowożytnych. Jednoczyła nawet strony rywalizujące w myśl zasady, że wspólny wróg- jednoczy. Stosowana jest do czasów współczesnych np. koalicja anty-Iracka z 2003r.
Niewątpliwie przełom wieków XVIII i XIX stanowią fundament nowożytnej myśli wojskowej. Kluczowe dla ewolucji i rewolucji armii tego okresu moim zdaniem stało się powstawanie pojęcia narodu i armii narodowych. Dzięki temu znacząco zwiększyła się liczebność armii. oraz jej administracja. Odejście od systemu feudalnego, na rzecz armii z poboru, tudzież zawodowej stanowiło milowy krok w możliwościach takiej armii. Wydaje mi się, że poruszając poprzednie tematy pisałem również o nowym (wówczas) podejściu do spraw systemów wojskowych. Reasumując najistotniejsze w tej materii było: wprowadzenie powszechnego poboru i obowiązkowej służby wojskowej, gdzie ludzie biedniejsi służyli w piechocie, bogatsi w kawalerii, wprowadzenie szkolnictwa wojskowego, zmiana psychologii walki- z walki dla króla na walkę dla narodu, państwa.